یکی از مزیتهای مهم اقتصادی ایران، میادین و منابع سرشار گازی ایران است که کمک بزرگی به شکلگیری صنایع مبتنی بر خوراک یا سوخت گازی در کشور کرده است، همچنین مزیت مهم دیگر، اهمیت تجارت گاز و نقشپذیری ایران در تجارت گاز منطقه است. برداشت گاز از میادین گازی به دلیل پر کردن دست کشور و امکان ایجاد تراز مثبت گازی و صادرات یا توانایی بیشتر در سوآپ گازی با کشورهای شمالی، نقش بسزایی در تبدیلشدن ایران به هاب گازی منطقه دارد، از همین رو توسعه و آغاز برداشت عملیاتی از فاز ۱۱ پارسجنوبی یک اقدام کلیدی در زمینه گسترش تجارت گاز ایران در منطقه است، همچنین این برای اولین بار است که مرزیترین لایه مشترک ایران با قطر پس از سالهای متمادی به برداشت عملیاتی میرسد. همه موارد مذکور موجب شده است صنعت گاز کشور بر مدار توسعه قرار گیرد و آن هم مدار توسعه مبتنی بر توان داخل است که برای آینده ایران بسیار پراهمیت است و پیام مهم اقتصادی و سیاسی برای دیگر همسایگاننمان خواهد داشت.
تاریخچه برداشت گاز از پارسجنوبی
فاز۱۱پارسجنوبی از بزرگترین پروژههای گازی کشور محسوب میشود که در دولتهای یازدهم و دوازدهم، به امید واهی واگذاری آن به شرکت توتال فرانسه به شرکتهای داخلی داده نشد. نهایتاً هم توتال فرانسه با اشاره دولت امریکا از این پروژه کنار رفت تا بیژن زنگنه، وزیر نفت دولت گذشته بدون یکدرصد پیشرفت، این فاز را به جواد اوجی در دولت سیزدهم تحویل دهد. توسعه فاز۱۱پارسجنوبی، به عنوان آخرین فاز دریایی این میدان مشترک به حدود ۲۰سال قبل باز میگردد. در آن زمان این فاز در کنار فاز۱۲ برای اجرای برنامههای مایعسازی گاز طبیعی در نظر گرفته شده بود و مذاکرات برای برداشت گاز از این بخش از میدان با شرکتهای خارجی در جریان بود.
در آن زمان، شرکتهای ایرانی به عنوان پیمانکارانی در کنار شرکتهای خارجی حضور داشتند. فاز۱۱، اما در پیچ و خم این سالها هیچگاه به سرانجام نرسید و تنها در چند قرارداد بین شرکتهای ایرانی و خارجی دستبه دست شد. ابتدا در سال۸۳ توتال فرانسه و پتروناس مالزی توسعه این فاز را به عهده گرفتند. با خروج این شرکتها، پای چینیها به توسعه پارسجنوبی باز شد، اما آنها نیز در این فاز ماندنی نبودند و سرانجام در سال۹۲ پتروپارس عهدهدار توسعه فاز۱۱پارسجنوبی شد.
تکیه بر توان داخل
پتروپارس به عنوان شرکت اکتشاف و تولید ایرانی عهدهدار توسعه فاز۱۱ شد؛ فازی که به دو سکو برای تولید ۵۶میلیون مترمکعب گاز در روز نیاز دارد، اما ساخت سکو حدود پنج سال زمان میبرد و با توجه به این موضوع، ابتکار جدیدی در شرکت ملی نفت ایران مطرح شد؛ جابه جایی یکی از سکوهای فاز۱۲ که تولید آن دیگر اقتصادی نبود و نصب آن در موقعیت فاز۱۱ تا برداشت گاز از این فاز با سرعت بیشتری همراه باشد. آذرماه پارسال سکوی ۱۲ C از موقعیت خود جدا شد تا با تکمیل حفاری چهار حلقه چاه، این سکو هفتم تیرماه در موقعیت فاز۱۱ نصب شود و آماده تولید گاز و جبران بخشی از ناترازی در زمستان باشد.
تخمین زده میشود این پروژه تا ۱۰هزار شغل ایجاد کند و ۲۰میلیارد دلار درآمد برای ایران به همراه داشته باشد. افزون بر این، این پروژه همچنین به احیای بخش نفت و گاز ایران که در طول سالها به دلیل تحریمها و سرمایهگذاری کم با مشکل روبه رو شده است، کمک خواهد کرد.
همچنین آغاز برداشت گاز از این میدان طبق گفته کارشناسان، موجب خواهد شد فشار برداشت گاز در طرف ایرانی نیز بیشتر شود و از این نظر نیز آغاز برداشت گاز از مرزیترین لایه گازی کشور در زمینه افزایش فشار در طرف فازهای ایرانی در جهت افزایش برداشت گاز در دیگر فازها نیز مؤثر خواهد بود.
کاهش ناترازی گاز
سعید پاکسرشت، مدیر پیشین پژوهش و فناوری شرکت ملی گاز ایران در پاسخ به این سؤال مبنی بر اینکه توسعه و بهرهبرداری فاز ۱۱ پارسجنوبی چه تأثیری بر کاهش ناترازی گاز دارد؟ به «جوان» میگوید: «میزان بهرهبرداری رابطه مستقیمی با تولید دارد و افزایش میزان تولید بر کمکردن ناترازی تأثیرگذار خواهد بود. افزایش میزان تولید و بهرهبرداری تأثیر بسزایی بر برقراری تعادل عرضه و تقاضا میگذارد. زمانی که این فاز به بهرهبرداری کامل برسد، کمبود و ناترازی گاز در بخشهای مختلف کاهش پیدا خواهد کرد.» مدیر پیشین پژوهش و فناوری شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه تکیه و اعتماد بر توان داخلی میتواند ثمرات زیادی برای کشور به ارمغان بیاورد، تأکید میکند: «با توجه به شرایط کشور در منطقه و تحریمهای ظالمانه بهرهمندی از توان داخلی و فناوری روز دنیا میتواند تأثیر بسزایی بر پیشرفت داشته باشد.»
افزایش صادرات و کاهش ناترازی
امیرحسین ابراهیمی، کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه فاز ۱۱ پارسجنوبی به دلیل پیچیدگیای که وجود داشت، سرانجام بعد از ۲۰ سال به دست متخصصان ایرانی به بهرهبرداری رسید، به «جوان» میگوید: «ایران از دهه۱۹۸۰ گاز خود را از میدان گازی پارسجنوبی تولید میکند که تولید آن در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته است. با توجه به مزایای بیشمار توسعه این فاز برای کشور لازم است مسئولان امر فکری برای جذب سرمایهگذار کنند.»
وی با بیان اینکه ناترازی گاز موضوعی نگرانکننده است که سالهاست در کشور وجود دارد، میافزاید: «ورود فاز۱۱ به جریان تولید گاز میتواند کمک بزرگی به برداشت، افت فشار و ناترازی گاز در ایران کند و بخشی از راهکار ناترازی گاز در فصول سرد سال از طریق افزایش برداشت گاز محقق خواهد شد. متأسفانه ناترازی و استفاده بیش از اندازه در مصرف گاز باعث شده است ایران به عنوان دومین کشور ثروتمند گاز در دنیا سهمی از بازار بینالملل نداشته باشد، عنوان کرد: به رغم ظرفیت و ذخایر گازی فراوان سهم ایران در بازار بینالملل کمتر از ۲ درصد پیشبینیشده است.
ابراهیمی با بیان اینکه در فاز اولیه برداشت از این میدان که با نصب این سکو انجام شد، تولید گاز به ۱۵میلیون مترمکعب در روز خواهد رسید، عنوان میکند: «پیشبینی میشود با ساخت و نصب سکوی بعدی و حفاری چاهها، تکمیل فاز۱۱ که گامی مهم برای کشور در راستای دستیابی به استقلال انرژی و ثبات ژئوپلتیکی است، ظرفیت تولید گاز پارسجنوبی به طور خیرهکنندهای افزایش یابد.»
این کارشناس حوزه انرژی میگوید: «با تکمیل این فاز روزانه ۵۶میلیون مترمکعب گاز، ۵۰هزار بشکه میعانات گازی و ۷۵۰تن گوگرد در روز تولید خواهد شد که این خروجی به تأمین نیازهای مصرف داخلی ایران و ظهور کشور به عنوان یک صادرکننده مهم منطقهای کمک خواهد کرد. تجارت گاز نقش بسیار مهمی در تجارت انرژی ایران در سالهای آتی خواهد داشت و هرگونه کمک به مثبتشدن تراز تجاری ایران در زمینه گاز موجب افزایش درآمدهای ارزی و رشد اقتصادی کشور خواهد شد و به گسترش تجارت گاز ایران کمک خواهد کرد.»
