جوان آنلاین: اگر اقتصاد با رکود، افت تقاضا، اختلال در زنجیره تأمین و تعدیل نیروی انسانی مواجه باشد، ادامه همان الگوی مالیاتی دوران پیش از بحران میتواند اثرات انقباضی مضاعف ایجاد کند. نکته کلیدی این است که آیا سیاستها و عملکرد مالیاتی در کشور با واقعیتهای یک اقتصاد درگیر جنگ و رکود همراستا شده است؟ جواب این سؤال در شرایط فعلی منفی است، چراکه رویکرد مالیاتی تا کنون آنچنان آرایش جنگی نداشته و شاید بر همین اساس است که سازمان امور مالیاتی را به این نتیجه رسانده است که تعویق اقساط مالیاتی راهکار کافی برای حمایت از تولید در شرایط فعلی نیست و ضروری است تا بازنگری کلی در تحقق درآمدهای مالیاتی در بودجه ۱۴۰۵ صورت بگیرد.
در چند سال اخیر، مالیات سهم عمده را در تأمین منابع عمومی دولت و مخارج جاری دولت به عهده گرفته است، به طوری که بالای ۷۰ درصد از مخارج جاری و نیمی از منابع عمومی بودجه دولت از طریق مالیات تأمین میشود. در بودجه ۱۴۰۵ نیز و در شرایطی که پیش از جنگ تحمیلی رژیم امریکایی صهیونیستی علیه کشورمان تدوین شد، سهم درآمدهای مالیاتی در بودجه رشد داشت و رقم درآمدهای مالیاتی ۲ هزار و ۹۰۰ همت تعیین شد؛ با این حال با توجه به شرایط کنونی، بازنگری در این رقم ضروری است. تا کنون عمده تمرکز دولت در شرایط جنگی بر تقسیط یا تعویق مالیاتها بوده است، اما حالا زمزمههایی از احتمال اصلاح اهداف درآمدهای مالیاتی در بودجه امسال شنیده میشود.
درخواست بازنگری برای اصلاح درآمدهای مالیاتی در بودجه
محمدهادی سبحانیان، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی، با اشاره به تغییر شرایط اقتصادی کشور و آسیبدیدگی برخی صنایع در پی جنگ اخیر، خواستار بازنگری در هدفگذاری درآمدهای مالیاتی بودجه ۱۴۰۵ شد و اعلام کرد: رقم درآمدهای مالیاتی باید متناسب با واقعیتهای جدید اقتصاد اصلاح شود.
او با بیان اینکه در حال حاضر کشور در شرایط خاصی به سر میبرد، گفت: در سال گذشته فعالیتهای اقتصادی با چالشهایی مواجه شدند؛ جنگ ۱۲ روزه در خردادماه و جنگ رمضان در پایان سال رخ داد. اتفاقی هم که در دیماه افتاد، کسبوکارها را با چالش مواجه کرد.
سبحانیان تأکید کرد: در این شرایط، نظام مالیاتی و مالیاتستانی باید مبتنی بر واقعیتها باشد. ما خود را متعهد میدانیم که به رغم ارقامی که در بودجه از سوی مجلس به تصویب رسیده، متناسب با واقعیتهای روز بتوانیم مالیاتستانی را انجام دهیم. اکنون در دولت این بحث مطرح است که شاید لازم باشد اصلاحیهای نسبت به بودجه ۱۴۰۵ اتفاق بیفتد.
او خاطرنشان کرد: لایحه بودجهای که تقدیم مجلس شد و به تصویب رسید، در شرایطی بود که جنگی بر کشور حادث نشده بود، ولی ما امروز با شرایط متفاوتی مواجه هستیم؛ بنابراین به نظر میرسد لازم باشد در حوزه مالیاتی اصلاحاتی صورت بگیرد که ما متناسب با همان عمل خواهیم کرد.
رئیسکل سازمان امور مالیاتی تصریح کرد: ما خود را در کنار فعالان اقتصادی میدانیم و امیدوار هستیم که با تغییر شرایط کشور بتوانیم به شکل ویژهتری در کنار آنها باشیم. جلساتی هم که با فعالان اقتصادی کارآفرین برگزار میکنیم، باعث میشود با مفاهمه بیشتری این مسیر را طی کنیم.
همزمان با اظهارات این مقام مسئول در وزارت اقتصاد درباره احتمال بازنگری و اصلاحاتی در زمینه مالیاتی در بودجه ۱۴۰۵، مجتبی یوسفی، سخنگوی کمیسیون تلفیق نیز بر ضرورت اصلاح بودجه متناسب با شرایط کنونی تأکید کرد و گفت: بهتر است دولت برای اصلاح بودجه به مجلس لایحه بیاورد.
او با اشاره به ضرورت اصلاح برخی قوانین متناسب با شرایط جنگی تصریح کرد: از جمله مهمترین آنها، قانون بودجه است. بودجه باید اصلاح شود تا ضمن حمایت از تولید، منابع کشور به سمت اولویتهای اصلی و ضروری هدایت شود.
مردم باید اثربخشی درآمدهای مالیاتی را حس کنند
صادق بشیری، کارشناس اقتصادی، درباره آرایش مالیاتی دولت در شرایط کنونی به «جوان» میگوید: سیاستهای اقتصادی و مالیاتی دولتها در کشورمان نسبت به مسائل مختلف از جمله تحریم، جنگ و سایر بحرانهای اینچنینی اغلب دیرهنگام بوده و دولت چهاردهم نیز از این موضوع استثنا نبوده است. دولت به دنبال کسب درآمدهای مالیاتی است و در این زمینه موفق بوده، اما این مهم است که درآمدها در نهایت به نفع تولید هزینه شود. اگر درآمدها در جای درست هزینه شود، خروجی آن تثبیت قیمتها و تحقق عدالت اقتصادی خواهد بود.
او با بیان اینکه مالیات نباید منجر به فشار به تولید و مردم شود، افزود: با توجه به شرایط تورمی، متأسفانه نگاه دولتها در اخذ مالیات، نگاه واقعبینانهای نیست.
به گفته این کارشناس اقتصادی، در شرایط تورمی شاید کسبوکاری به ظاهر سود کند، اما این سود واقعی نیست، بنابراین مرجع مالیاتی کشور باید این موارد را در اخذ مالیاتها لحاظ کند تا مالیات به عنوان ابزار تنظیمگر کارکرد خود را داشته باشد.
بشیری اخذ چندباره مالیات بر ارزش افزوده را نیز از دیگر چالشهای نظام مالیاتی عنوان میکند که زمینهساز تحمیل هزینه به مصرفکننده به ویژه در شرایط فعلی شده است.
این کارشناس اقتصادی گفت: همانگونه که برای درمان یک بیماری باید دلایل اصلی و فرعی آن را شناسایی کرد و راههای مختلف درمان را در دستور کار قرار داد، مشکلات مربوط به تولید و اقتصاد نیز راهکارهای مختلف را میطلبد و باید توجه داشت در حل مسائل اقتصادی، منطق ریاضی حاکمتر است. بنابراین در حال حاضر نیاز است تا آرایش اقتصادی و نظام مالیاتی کشور منطبق با شرایط جنگ شکل بگیرد. اخذ مالیات باید متناسب با توان اقتصادی تولیدکننده و بر مبنای سود واقعی باشد، چراکه در غیر این صورت تهدیدی برای کسبوکار خواهد بود.
او با تأکید بر ضرورت دریافت مالیات تنظیمی از سوداگری در اقتصاد گفت: برای اخذ مالیات از فعالیتهای سوداگرانه باید زیرساختهای لازم فراهم شود و، چون در این زمینه خلأ وجود دارد، سیاستگذاران اغلب به دنبال تحقق درآمدهای مالیاتی از مسیر کمدردسر و در دسترستر هستند و در نهایت به جای اخذ مالیات از سوداگران، طبقه شفاف و تولیدکنندگان واقعی تحت فشار مالیاتی قرار میگیرند.
اخذ مالیات از کالاهای لوکس، سودهای نامشروع و از کالاهایی که برای سلامتی مضر است، نسخه این کارشناس اقتصادی برای کاهش فشارهای مالیاتی به تولیدکننده و کسبوکارهای شفاف در شرایط فعلی است.
مالیات تنظیمی از سوداگری جایگزین فشار مالیاتی بر تولید
پایان جنگ اگرچه به معنای توقف درگیریهای نظامی است، اما برای اقتصاد آغاز یک دوره سخت به شمار میآید که بنگاهها به طور معمول با افت تقاضا، کمبود نقدینگی، اختلال زنجیره تأمین به ویژه در بخش مواد اولیه، فرسودگی یا تخریب تجهیزات و نااطمینانی نسبت به آینده مواجه هستند. این وضعیت اگر درست مدیریت نشود، ثبات تولید به یک دغدغه ملی تبدیل میشود. در چنین شرایطی، تغییر نقشه راه دولت و مجلس برای رونق تولید و حفظ اشتغال به خصوص از طریق کاهش فشار بر تولید با بازنگری در مالیاتها ضروری است. تجربه بسیاری از کشورها نشان میدهد که نظام مالیاتی صرفاً وسیله تأمین درآمدهای عمومی نیست، بلکه یکی از کارآمدترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی برای تحریک تولید، هدایت سرمایهها و ارتقای بهرهوری محسوب میشود. کارشناسان تأکید دارند دریافت مالیات تنظیمی از سوداگری در اقتصاد، یک جایگزین مناسب برای کاهش فشار بر تولید و تحقق درآمدهای مالیاتی در شرایط پساجنگ است.
