فرقی نمیکند قهرمان داستان باشد یا ضدقهرمان! اصلیترین شخصیتهای مثبت و منفی سریالهای نمایش خانگی اغلب یک ویژگی مشترک دارند و آن چیزی نیست جز روشن کردن سیگار و پکهای عمیق بازیگران به این قاتل دخانی! همین فرهنگسازی و تبلیغ برای استعمال دخانیات در کنار حمایت آشکارا از مواد دخانیات و ارائه کمترین سهم مالیات برای این ماده مضر و حمایت تمامقد از تولید وطنی سیگار در داخل کشور، موجبشده با افزایش مصرف دخانیات در افراد بالای ۱۸ سال مواجه شویم و سالانه ۶۸ هزار نفر بر اثر استعمال دخانیات و به طور خاص سیگار جان خودشان را از دست بدهند. ماجرا گاهی آنقدر پیچیده میشود که حتی برای نمایندگان مجلس و سایر سیاستگذاران و دست اندرکاران هم شائبههایی ایجاد میشود. همچنانکه فاطمه محمد بیگی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با طرح این سؤال که چرا پس از برجام فقط دو شرکت خارجی دخانیات در ایران ماندند و محصول این توافق، پاگیر شدن دو شرکت خارجی دخانیات با تولید سالانه چندین هزار نخ سیگار است، تصریح میکند: «ماحصل برجام حضور صنایع دخانی در ایران بود و جالب است که صنایع دیگر مثل خودرو و دانش بنیان از ایران رفتند!»
درباره مضرات سیگار آنقدر گفتهاند و گفتهایم و نوشتهایم که نه قلمهای ما تاب بیان بیشتر دارد و نه گوشهای مردم و مسئولان شنوای این ماجراست. نکته قابلتأمل اینکه به گفته محمدرضا مسجدی، دبیر کل جهانی مبارزه با دخانیات وضعیت شیوع مصرف دخانیات در سال ۱۴۰۰ در مردان کشور ۸۸/۲۵ و در زنان ۴۴/۴ بود که به طور کلی در پنج سال اخیر در گروه سنی بالای ۱۸ سال روند افزایشی داشتهاست. بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان برای خرید سیگار و تنباکو در کشور هزینه میشود و ضرر اقتصادی سالانه بیش از ۱۱۰ هزار میلیارد تومان به بخشهای تولیدی و توسعهای کشور به دلیل مرگ زود هنگام افراد مصرفکننده و در مواجهه با دود، غیبت از کار، ناتوانی و آتشسوزی است.
کار فرهنگی برای تشویق به کشیدن سیگار!
حالا و در شرایط کنونی جامعه و با گسترش وسایل ارتباط جمعی و اطلاعرسانی و آگاهی بخشی درباره مضرات کشیدن سیگار و استعمال دخانیات دیگر کمتر کسی است که نداند با روشن کردن سیگار یا چاق کردن قلیان چه بلایی برسر سلامتی خود و حتی اطرافیانش میآورد. با وجود این چه میشود که همچنان نه فقط مصرف دخانیات کاهش نمییابد، بلکه با افزایش مصرف این مواد سرطانزا مواجهیم؟ پاسخ به این سؤال را باید در فرهنگسازی و تبلیغات گستردهای دانست که برای سیگار و دخانیات در کشور اتفاق میافتد؛ تصاویر سیگار کشیدن سلبریتیها و قهرمانهای مثبت و منفی بر پرده نقرهای سینما یا فیلمها و سریالهای شبکه خانگی با ژستهای مخصوص و جذابی بازیگران مورد علاقه مردم هر چه را پزشکان و فعالان عرصه سلامت برای ممانعت از مصرف سیگار در میان مردم رشتهاند، در عمل پنبه میکند و به یکی از جدیترین موانع برای روند کاهشی گرفتن مصرف سیگار و دخانیات در کشورمان تبدیل شدهاست.
قیمت پایین و در دسترس بودن
فاطمه محمدبیگی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با انتقاد از برخی رسانهها و شبکههای تولید فیلم و سریال و شبکههای خانگی برای ترویج سیگار توسط شخصیتهای فیلمها میگوید: «آخرین گزارشها نشان میهد آستانه مصرف دخانیات و سیگار به سنین پایین نوجوانی و حتی سال آخر ابتدایی در مدارس و قشر دختران که قرار است مادران فردا باشند، کشیده شده و من اینجا هشدار میدهم و زنگ خطر را به صدا درمیآورم، اگر به داد قشر نوجوان و دانشآموزان در عرصه مبارزه با دخانیات نرسیم با یک پیک و سونامی مصرف دخانیات در کشور مواجه خواهیم بود که سلامتی این عزیزان را به خطر خواهد انداخت.»
وی معتقد است، نهادهای نظارتی و وزارت ارشاد پاسخ دهند چرا این فیلمها برای پخش تأیید میشوند؟ چه کسی پاسخگوی ترویج سیگار در بین دانشآموزان و نوجوانان خواهد بود. امیدوارم دولت به این سؤالها پاسخ دهد؟
این نماینده مجلس با انتقاد از قیمت پایین سیگار در کشور میافزاید: «درآمدهای سالانه شرکتهای دخانی بسیار زیاد است. یک بسته سیگار در کشورهای غربی مثل اسکاندیناوی و امریکای شمالی بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان ما است و تقریباً این قیمت معادل قیمت یک کیلو گوشت میتواند باشد، اما در کشور ما قیمت یک پاکت سیگار چقدر است و قیمت یک کیلو گوشت چقدر است.»
وی ادامه میدهد: «متأسفانه قیمت سیگار در قانون بودجه ۱۴۰۲ و با پیشنهاد دولت متناسب با تورم نبود، اما کالاهای اساسی و تغذیهای ما با تورم بسیار بالا روبهرو هستند و ما نمایندگان مجلس وقتی پیشنهاد افزایش قیمت سیگار متناسب با تورم را میدهیم، با مخالفتهای جدی برخی مسئولان مواجه میشویم و متأسفانه نماینده دولت و سازمان برنامه و بودجه علیه آن موضع گرفتند که باید پرسید چرا و بیایند برای ما روشن کنند که این درآمدهای هنگفت به جیب چه کسانی میرود.»
وقتی وزارت بهداشت زورش نمیرسد
«ما دیگر زورمان از این بیشتر نیست»؛ این را بهزاد ولیزاده رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات در مواجهه با موضوع تبلیغات سیگار در شبکه نمایش خانگی میگوید. ولیزاده درباره اقدامات وزارت بهداشت برای مقابله با این تخلفات اینگونه توضیح میدهد: «به عنوان وزارت بهداشت از طریق مراجع قضایی و مکاتباتی که با سازمان صدا و سیما و وزیر ارشاد انجام دادیم و فعالیتهایی که در ستاد داشتیم، تمام این مسائل و تمامی این مکاتبات ما به سازمان بازرسی، دیوان عدالت اداری و همینطور دادستانی کل کشور، رونوشت داده شده و در جریان هستند.» رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت هم قیمت پایین و دسترسی فراوان را از علل افزایش مصرف دخانیات از سنین نوجوانی و جوانی میداند و با طرح این سؤال که چرا عطش نمایش مصرف دخانیات در شبکه نمایش خانگی زیاد شدهاست، میگوید: «مصوبات زیادی در ستاد کشوری کنترل دخانیات داریم که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درخواست کردهایم نظارت خود را بر تولید محتواهای اینچنینی افزایش دهند، اما از برخی از بازیگران میشنویم که میگویند کارگردان از آنها میخواهد برای ایفای یک نقش حتماً باید سیگار بکشند تا جایی که حتی خود فرد سیگاری نبودهاست، اما از او درخواست شده که برای به دست آوردن نقش، سیگار بکشد؛ یک کارگردان چرا باید چنین الزامی برای بازیگر خود بگذارد؟»
از نگاه وی اینها باید از منظر حقوقی ریشهیابی شود. چرا عطش نمایش مصرف دخانیات در شبکه نمایش خانگی زیاد شدهاست؟ اینکه به واسطه نشان دادن سیگار، یک نوجوان فکر کند سیگار کشیدن برای او وجهه اجتماعی خاصی به دنبال دارد یک نوع خیانت به نسل جوان است. ولیزاده معتقد است اگر این روند ادامه داشته باشد، قوانین کنترل دخانیات اثر بخشی خود را از دست خواهد داد. وی میافزاید: «همین کشور ترکیه که همسایه ما است، آیا یک صحنه سیگار کشیدن در آثار نمایشی خود دارد؟ نمیگویم درصد مصرف آن کشور کم است، اما اینکه از تبلیغات مواد دخانی جلوگیری شود، برای آنها یک اولویت است و دارند فرهنگسازی میکنند.»
نزول رتبه جهانی ایران در مبارزه با دخانیات
رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات با انتقاد از نمایش سیگار در فیلمهای نمایش خانگی ساخت کشور تأکید میکند: «با اجرا نشدن قانون ممنوعیت تبلیغات دخانیات در نمایش خانگی باید منتظر نزول رتبه جهانی ایران در مبارزه با دخانیات باشیم.» به گفته وی ما به عنوان یک کشور موفق در زمینه مبارزه با استعمال دخانیات صاحب رتبه شدهبودیم، ولی این اواخر به خاطر نمایشهای خانگی که مصرف سیگار در آن خیلی اتفاق افتاد، امکان اینکه رتبه ما از وضعیت خوب خارج بشود، زیاد است؛ و این هم در اثر خلأ قانونی نیست، چراکه قانونی قوی در بحث ممنوعیت تبلیغات دخانیات داریم، اما آن حوزهای که ناظر بر تولید فیلمهای نمایش خانگی است، کار خودش را درست انجام نمیدهد.
ولیزاده با تأکید براینکه «ما دیگر زورمان از این بیشتر نیست» معتقد است وقتش رسیده که مدعیالعموم در این عرصه ورود کند.
