نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان در بیانیه رسمی از عدم پذیرش کشورش برای اجرای رزمایش کشورهای عضو پیمان امنیت جمعی در خاکش خبر داد و اینکه این موضوع را «به صورت کتبی» به ستاد مشترک پیمان امنیت جمعی رساندهاست. از سوی دیگر، وزیر خارجه ارمنستان با کارن دانفرید، دستیار وزیر خارجه امریکا در امور اروپا و اوراسیا دیدار داشته است. آرارات میرزویان در این دیدار نسبت به چندین ماه بستهشدن گذرگاه لاچین بین ارمنستان و قرهباغ کوهستانی اعتراض کرده و این وضعیت را هر روز بدتر خواندهاست. این دو اتفاق را باید با سخنان اخیر الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، مورد ارزیابی قرار داد که با وجود اینکه میگوید برنامهای برای جنگ با ارمنستان ندارد، اما لحن تهدیدآمیز او نسبت به همسایه غربی حاکی از چیز دیگری است. آیا واکنش ایروان به این سخنان، جدایی آن از روسیه را به دنبال دارد؟
روابط تنشآلود آذربایجان با ارمنستان اقدامی است که باکو از ۱۲ دسامبر سال جاری و با مسدودسازی گذرگاه لاچین انجام دادهاست. ایروان شرایط آتشبس جنگ دو سال قبل را به شرطی قبول کرد که ساکنان ارمنی منطقه داخلی قرهباغ کوهستانی در موطن آبا و اجدادی خود بمانند تا تکلیف حقوقی این منطقه در جریان مذاکرات معلوم بشود و برای اتصال این منطقه گذرگاهی به سمت ارمنستان به نام گذرگاه لاچین با نظارت و تضمین امنیتی صلحبانان روس ایجاد شود تا امکان رفت و آمد بین دو طرف ارمنینشین حفظ شود. باکو با اعزام گروهی تحت پوشش فعالان محیطزیست در ۱۲ دسامبر عملاً این گذرگاه را مسدود کرد تا جایی که ارمنستان امکان انتقال گاز به این منطقه با وجود شروع سردی هوا را نداشت و صلحبانان روس هم به رغم وظیفهشان برای تأمین امنیت گذرگاه و حمل و نقل آزاد، صرفاً نقش تماشاچی را بازی کردند. اعتراضات ایروان طی این یک ماه به جایی نرسیده و حالا به نظر میرسد که با ارسال پیام کتبی و امتناع از برگزاری رزمایش در خاک ارمنستان و دیدار با دانفرید به صورت جدی گزینه دیگری را دنبال میکند به خصوص اینکه پاشینیان در بیانیه خود از «شکست ارتباطی» میگوید و منظور او آشکارا شکستی است که در روابط بین ارمنستان و روسیه به وجود آمدهاست.
بیشک تفسیر این شکست ارتباطی به جدایی ارمنستان از روسیه حتی اگر زمینههایی هم برای تحقق آن وجود داشته باشد، هنوز در حد یک گمانهزنی است، چراکه نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی روسیه در ارمنستان تا آن حد هست که بتواند این کشور را در مدار خود نگه بدارد. با این حال، تردیدی نیست که ارمنستان از وضعیت به وجود آمده به شدت ناراضی است و برای حل این وضعیت است که روابطش را با طرفهای غربی به خصوص دو کشور امریکا و فرانسه به نمایش میگذارد تا پیام خود را به مسکو رساندهباشد. ارمنستان در این شرایط خود را به نوعی قربانی جنگ روسیه در اوکراین میداند، چراکه روسیه برای حفظ ترکیه در کنار خود امتیاز عدم مداخله در مناقشه بین باکو و ایروان را به رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه داده و اردوغان نیز از این امتیاز به طور کامل به نفع باکو استفاده میکند. این امتیازدهی به ترکیه همان احساسی را برای پاشینیان و دیگر مقامات ایروان به وجود آورده که باکو در اوایل دهه ۹۰ قرن پیش و در پی شکست در جنگ اول قرهباغ داشت و متوجه شد که دیگر نمیتواند برای حفظ امنیتش به مسکو تکیه کند و از همان موقع بود که رو به ترکیه و بعد رژیم اسرائیل آورد. این احساس مشابه در میان ارمنیها میتواند منجر به نتیجه مشابه شود به خصوص اینکه چراغ سبزهای پاریس و واشنگتن مشوقهای جدیدی برای ارمنستان و تغییر در متحدانش است. بنابراین به نظر میرسد که ایروان از این امکان برای تغییر در متحدان نزدیک خود به دنبال ایجاد توازنی بین روسیه و امریکا است تا با کارت امریکا بر مسکو فشار بیاورد، اما اگر مسکو همچنان به سیاست فعلی خود در کل روابط بین ایروان و باکو یا دستکم در خصوص گذرگاه لاچین ادامه بدهد، میتوان انتظار داشت که پاشینیان با ترجیح کارت امریکا یا فرانسه، مسیر جدایی از مسکو را در پیش بگیرد.
