مقطع راهنمایی (یا به تعبیر نظام آموزشی امروز، دوره متوسطه اول) آغاز بسیاری از تغییرات اجتماعی، فیزیکی و عاطفی در نوجوانان است. بچهها بر اساس آنچه دوستانشان میگویند و انجام میدهند، رفتار میکنند. بنابراین بسیار مستعد تصمیمگیریهای بد و خطرناک هستند. یکی از این رفتارهای بد که عواقبی غیرقابل کنترل دارد، سیگار کشیدن است. در مدرسه ابتدایی و اوایل دوره راهنمایی کودکان هرگز سیگار را امتحان نکردهاند. کودکان در این سن میگویند که هرگز سیگار نخواهند کشید و معمولاً به این حرف اعتقادی راسخ دارند. اما با افزایش سن و رسیدن به دوران نوجوانی این طرز فکر گاهی تغییر میکند. براساس آمارهای رسمی اکثریت قریب به اتفاق افراد سیگاری بالغ قبل از ۱۸ سالگی شروع به کشیدن سیگار میکنند و بسیاری از آنها حتی قبل از پایان دبیرستان به سیگار کشیدن معتاد میشوند.
سؤال این است: والدین چگونه میتوانند از این روند جلوگیری کنند و مقابل فرزندی که سیگار میکشد، چه رفتاری باید داشته باشند؟ در این نوشته چند توصیه برای والدین داریم.
الگوی خوبی باشید
سیگار کشیدن در میان نوجوانانی که والدینشان سیگار میکشند، شایعتر است. اگر سیگار میکشید، آن را ترک کنید. تلاش کنید روشهای ترک سیگار را یاد بگیرد و آنها را به اجرا درآورید. جلوی نوجوان خود سیگار نکشید و مواد دخانی را اطراف خانه نگذارید. به نوجوان خود توضیح دهید که چقدر از سیگار کشیدن خود ناراضی هستید، ترک کردن آن چقدر دشوار است و تا زمانی که برای همیشه سیگار را ترک نکردهاید، به تلاش خود ادامه خواهید داد.
جاذبه سیگار را درک کنید
سیگار کشیدن نوجوانان میتواند نوعی سرکشی یا روشی برای پذیریش در یک گروه خاص از دوستان باشد. نوجوانان ممکن است برای اینکه میان همسالان خود جذاب جلوه کنند یا خود را مستقل نشان دهند، سیگار بکشند. از آنها بپرسید که در مورد سیگار کشیدن و استفاده از سیگارهای الکترونیکی (ویپ) چه میدانند و اینکه آیا هر یک از دوستان نوجوان شما سیگار میکشد یا ویپ میکشد. با نوجوان خود در مورد اینکه چگونه شرکتهای دخانیات سعی میکنند بر ایدههای سیگار کشیدن تأثیر بگذارند، صحبت کنید. مثلاً از تبلیغات یا قرار دادن محصول در دست بازیگران اصلی فیلمها بگویید. اینکه شرکتهای تولیدکننده سیگار این تصور را ایجاد میکنند تا سیگار کشیدن جذاب و متفاوت جلوه کند.
با قاطعیت نه بگویید
شاید تصور کنید که فرزندتان نکتهای را که شما میگویید نمیشنود، اما در هر صورت آن را بیان کنید. به نوجوان خود بگویید که سیگار کشیدن ممنوع است. عدم تأیید شما بیشتر از آنچه فکر میکنید تأثیر خواهد داشت. همچنین ابزارهایی را که نوجوان برای امتناع از سیگار نیاز دارد در اختیارشان قرار دهید. یکی از این ابزارها نه گفتن و دوری از جذابیت کاذب است. با آنها نحوه برخورد با موقعیتهای اجتماعی دشوار را تمرین کنید. ممکن است به همین سادگی باشد که بگویید: «نه ممنون. من سیگار نمیکشم.»
فراتر از سیگار فکر کنید
نوجوانان اغلب فکر میکنند که سیگارهای الکترونیکی و قلیان، کمتر از سیگارهای سنتی مضر یا اعتیادآور هستند، اما همه آنها خطراتی برای سلامتی دارند. سیگارهای الکترونیکی وسایلی هستند که با باتری کار میکنند و مایعی را گرم میکنند (معمولاً، اما نه همیشه حاوی نیکوتین) و آن را به بخار قابل استنشاق تبدیل میکنند. تحقیقات نشان میدهد که سیگارهای الکترونیکی باعث میشود که کاربران مواد شیمیایی بالقوه مضر را استنشاق کنند. سیگارهای الکترونیکی همچنین میتوانند نوجوانان را به نیکوتین گره بزنند و استفاده از محصولات تنباکو را عادی جلوه دهند که میتواند منجر به استفاده از سیگار شود.
به غرور نوجوان خود متوسل شوید
به نوجوان خود یادآوری کنید که سیگار باعث بوی بد دهان میشود. لباس و مویشان بو میدهد و انگشتان و دندانهایشان را زرد میکند. سیگار کشیدن همچنین میتواند سرفه مزمن را برای آنها به همراه داشته باشد.
هزینهها را یادآور شوید
سیگار گران است. به نوجوان خود یاد دهید تا هزینه هفتگی، ماهانه یا سالانه سیگار یا ویپ کشیدن هر روزه را محاسبه کند. شاید بتوانید هزینه سیگار کشیدن را با تلفنهای هوشمند، لباسها یا سایر لوازم ضروری نوجوانان مقایسه کنید.
اعتیاد را جدی بگیرید
بیشتر نوجوانان بر این باورند که سیگار کشیدن گاه به گاه باعث اعتیاد آنها نمیشود و اگر یک سیگاری معمولی باشند، میتوانند هر زمان که بخواهند سیگار را ترک کنند. با این حال، آمارها نشان میدهد نوجوانان پس از کشیدن پنج پاکت سیگار ممکن است معتاد به سیگار شوند. به نوجوان خود یادآوری کنید که بیشتر سیگاریهای بزرگسال از نوجوانی شروع میکنند. به محض اینکه گرفتار شدید، ترک کردن کار بسیار دشواری است.
آینده را یادآور شوید
نوجوانان تصور میکنند که اتفاقات بد فقط برای افراد دیگر رخ میدهد. از عزیزان، دوستان، همسایگان یا افراد مشهوری که به بیماریهای مرتبط با دخانیات مبتلا بودهاند، به عنوان نمونههای واقعی آسیب مصرف دخانیات نام ببرید. این نوع مثالها برای آنها ملموستر خواهند بود.
درگیر شوید
در برابر سیگار کشیدن نوجوانان موضعی فعال بگیرید. در گروههای محلی و مدارس برای پیشگیری از سیگار کشیدن شرکت کنید. از تلاشها برای عاریکردن مکانهای عمومی و افزایش مالیات بر محصولات دخانی حمایت کنید. با نوجوان خود زودتر صحبت کنید و اغلب در مورد خطرات سیگار کشیدن و استعمال دخانیات با آنها گفتگو داشته باشید. پرهیز از سیگار کشیدن کار دشواری است. این پرهیز باید تا پایان عمر با آنان باشد. بهترین زمان برای آموختن این رفتار دوران نوجوانی و جوانی است.
