شاید تا یک دهه پیش فیلمسازانی که قصد و ارادهای برای اکران عمومی فیلمشان در داخل ایران نداشتند، نیازی به گرفتن مجوز نمایش نمیدیدند، چراکه عملاً با هدف نمایش در جشنوارههای خارجی فیلم میساختند. این رویه تا زمانی که برخی فیلمسازان جشنوارهای، چون جعفر پناهی و دیگران دست به سوءاستفاده بزنند و دقیقاً در زمینی که طراحان غربی چیده بودند بازی کنند زیاد مسئولان سینمایی را حساس نمیکرد، اما موج فیلمسازی با رویکرد ایرانستیزی که با تزریق بودجههای کلان از بیرون ایران کلید خورد، سازوکارهای تازهای را ایجاب میکرد. حالا فیلم برادران لیلا در جشنواره کن به نمایش درآمده و کارگردان آن عنوان کرده که دوست ندارد فیلمش مورد بازبینی و بهزعم او سانسور قرار بگیرد. سعید روستایی، کارگردان فیلم برادران لیلا در جریان یک نشست خبری در جشنواره فیلم کن به صراحت از قوانین تولید و نمایش فیلم در ایران انتقاد کرده است. او با اشاره به اینکه دریافت مجوز فیلمبرداری «فرآیندی افراطی، طاقتفرسا و طولانی» است، میگوید که پس از آن نیاز به مجوز دیگری برای اکران هست و البته در این روند، «سانسور» نیز وجود دارد. به گفته او در ایران خطوط قرمز زیادی وجود دارد. او گفته که ترجیح میدهم به کلی از نمایش این فیلم چشمپوشی کنم تا اینکه تحت سانسور قرار بگیرم. واضح است که کارگردان برادران لیلا از کن برای مدیران سینمایی خط و نشان میکشد و فکر میکند اگر مقابل دوربینها و خبرنگاران اروپایی قوانین را به باد انتقاد بگیرد، روش مؤثری برای پیشبرد اهدافش در ساخت و نمایش فیلم خواهد بود، اما بدیهی است که اگر قرار باشد فیلم سعید روستایی در ایران اکران نشود و صرفاً برای جشنوارههای خارجی ساخته شود، به طور مؤثر این فیلمساز دیگر شانس و فرصت فعالیت منطقی در کشور را از دست خواهد داد.
مر قانون اعمال شود
دیروز وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پاسخ به خبرنگارانی که پرسیدند «برادران لیلا» قطعاً در ایران اکران نمیشود، گفت: طبق روال قانونی انشاءالله عمل میشود. ممکن است که تبصره یا مادهای وجود داشته باشد و بتواند مشمول آن شود، اما من به دوستان در سازمان سینمایی گفتم مر قانون را رعایت کنند.
محمدمهدی اسماعیلی که در حاشیه جلسه روز گذشته دولت با خبرنگاران درباره فیلمهای «عنکبوت مقدس» و «برادران لیلا» و جشنواره فیلم کن صحبت کرده بود، در پاسخ به این پرسش که آیا دعوت سال گذشته فیلم برادران لیلا به جشنواره فیلم فجر بدون مجوز امکانپذیر بوده است، عنوان کرد: حضور در جشنواره فجر اساساً نیاز به مجوز اکران در داخل ندارد، چون یک هیئت داوری دارد و آنها بررسی میکنند و وارد فرآیند انتخاب و داوری میشوند. آن زمان دعوت شدند و نیامدند. وزیر ارشاد در پاسخ به این پرسش که نشستی که در وزارتخانه با تهیهکننده و کارگران برگزار شده برای اعلام مباحث قانونی بوده است، گفت: به هر حال طبق قانون، سازمان سینمایی به عوامل فیلم این را اعلام کرده است، چه به صورت حضوری و چه غیرحضوری. خودشان هم میدانند که به آنها اعلام شده است. طبیعتاً ما مکلف هستیم که قانون را رعایت کنیم. اسماعیلی در واکنش به اینکه در گذشته فیلمهایی بودهاند که در جشنواره کن اکران شدند، اما در داخل هم مجوز اکران گرفتهاند، توضیح داد: «این شرایط طبق آییننامهای است که در سازمان سینمایی وجود دارد و همه عوامل فیلمهایی که شامل آن میشوند از آن اطلاع دارند. ممکن است در گذشته موردی باشد که بدون دریافت مجوز اقدام به این کار کرده باشد که در این صورت قانون را رعایت نکردهاند. بنای ما در این دولت این است که قانون را رعایت کنیم.» به نظر میرسد سازمان سینمایی باید پیش از حضور بدون مجوز فیلم برادران لیلا در کن نسبت به این فیلم موضعی شفاف اتخاذ میکرد تا این تلقی برای فیلمساز ایجاد نشود که میتواند از تریبون کن برای فشار علیه مدیران سینمایی استفاده کند.
