مجموعه پنج جلدی خاطرات زندهیاد آیتالله محمد محمدی ری شهری، به دلیل مسئولیت وی در اداره وزارت اطلاعات در دهه ۶۰، در زمره اسناد شاخص تاریخ انقلاب و نظام اسلامی به شمار میرود. این مجلدات با نظمی در خور، قلمی روان و مهمتر از همه با ارجاع و استناد به مدارک، یکی از شاخصترین وقایع نگاریهایی است که توسط مسئولان نظام به رشته تحریر درآمده است و میتواند دستمایه تحلیلهای تاریخپژوهان معاصر قرار گیرد. مرکز اسناد انقلاب اسلامی ناشر این اثر، در تارنمای خویش و پس از رحلت مرحوم ری شهری درباره محتوای این پنج مجلد چنین آورده است:
«خاطرات آیتالله محمدی ریشهری، نخستین رئیس دادگاه انقلاب ارتش و نخستین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی از منابع مهم و دست اول تاریخ انقلاب اسلامی است. مرحوم ریشهری به واسطه حضور در مهمترین مسئولیتهای قضایی و امنیتی و همچنین دو دهه سرپرستی حج ناگفتههای فراوانی داشت. در خاطرات وی، تکیه بر اسناد رسمی منتشرشده و استناد روایتها به مطبوعات و مکتوبات، بر غنای خاطرات افزوده است. مجموعه پنج جلدی خاطرات آیتالله ریشهری با عنوان خاطرهها، برای نخستینبار توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی، در دهه ۸۰ منتشر شد. این مجموعه پنج جلدی، یک دوره ۳۰ ساله تاریخِ پس از پیروزی انقلاب اسلامی را با تمرکز بر دهه ۶۰ دربرمیگیرد. آیتالله ریشهری در جلد اول خاطرات خود، به روایت زندگی، تحصیلات و حوادث نهضت اسلامی پرداخته و پس از آن به طور مبسوط، به حوادث سالهای اولیه تأسیس نظام اسلامی، با تمرکز بر کودتای نقاب، توطئه قطبزاده و خاطراتی پیرامون ماجرای سیدکاظم شریعتمداری میپردازد. جلد دوم خاطرهها درباره نفوذ حزب توده، ضربه نیروهای امنیتی به مخفیترین حزب تاریخی و رسیدگی قضایی به پروندههای آنهاست. مرحوم ریشهری که خود قاضی آن دادگاه بوده، خاطرات را به کیفرخواست و دفاعیههای متهمان پرونده مستند کرده تا پروندهکاملی از اقدامات حزب توده پیشروی مخاطب قرار گیرد. روایت تأسیس وزارت اطلاعات و مقابله با شبکههای جاسوسی و تروریستی در دهه ۶۰ را نمیتوان در هر منبعی یافت، اما جلد سوم خاطرات آیتالله ریشهری، بهخوبی به این مهم پرداخته است. کشف شبکههای جاسوسان امریکایی در ایران، خنثیسازی عملیاتهای انفجاری منافقین و ضربه به گروهکهای چپ، از دیگر عناوین این مجلد است. همچنین ریشهری در بحث مستقلی به ماجرای تأسیس دادسرای ویژه روحانیت میپردازد. شاید راز شهرت خاطرات آیتالله ریشهری را بتوان در جلد چهارم خاطرهها یافت، جایی که راوی، عنوان بررسی برههای حساس از تاریخ رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران را برای آن به کار گرفته است. در واقع جلد چهارم خاطرات او، نخستین روایت مستند و مستدل از پیچ تاریخی نظام جمهوری اسلامی، در دهه ۶۰ محسوب میشود که به پرونده مهدی هاشمی، کنشها و واکنشهای آیتالله منتظری و همچنین عزل قائممقام رهبری توسط امام خمینی (ره) پرداخته است. آیتالله ریشهری پس از یک دهه حضور در مهمترین مسئولیتهای امنیتی، با آغاز دهه ۷۰، به سرپرستی حجاج و نمایندگی ولیفقیه در سازمان حج منصوب شده و حدود دو دهه در این منصب فعالیت میکند. جلد پنجم خاطرات آیتالله ریشهری به روایتها و یادماندههای ایشان از ۲۰ سال سرپرستی حج میپردازد. چالشهای مسئولان ایرانی در مذاکرات و مجادلات با طرفهای سعودی و همچنین پیچیدگیهای فرهنگی، سیاسی و اعتقادی برگزاری مناسک حج، از ویژگیهای بارز مجلد پنجم است که میتواند برای تاریخنگاران مفید فایده باشد....»
