قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده در راستای تشویق خانوادهها به فرزندآوری بندها و مشوقهای اقتصادی را در دل خود جای داده است. اما بسیاری از این مشوقها در عمل تحت عنوان مشوق قابل ارزیابی نیستند! وام فرزندآوری یکی از این مشوقهای مالی و اقتصادی است.
بر اساس مصوبه کمیسیون تلفیق، مبلغ وام فرزندآوری از ۲۰ میلیون تومان شروع میشود و سقف آن ۱۰۰ میلیون تومان است. اما مبلغ وام فرزندآوری چقدر است؟ مبلغ وام فرزندآوری به ازای فرزند اول ۲۰ میلیون تومان، به ازای فرزند دوم ۴۰ میلیون تومان، به ازای فرزند سوم ۶۰ میلیون تومان، به ازای فرزند چهارم ۸۰ میلیون تومان و به ازای فرزند پنجم و بیشتر از آن، ۱۰۰ میلیون تومان است.
اگر خانوادهای صاحب فرزند دوقلو شود، به ازای هر فرزند یک وام به خانواده تعلق میگیرد. این وام در قالب وام قرضالحسنه پرداخت میشود و سود آن تنها چهار درصد است.
اما آیا وام ۱۰۰ میلیون تومانی برای فرزند پنجم آنقدر جذابیت دارد تا بتواند خانوادهای را به فکر داشتن فرزند پنجم بیندازد؟ اصلاً با ۱۰۰ میلیون تومان وام با توجه به شرایط اقتصادی و تورم موجود در جامعه ما چه کارهایی میتوان کرد؟ آیا ۱۰۰میلیون تومان وام میتواند پول پیش یک خانه مناسب برای زندگی خانواده هفت نفره را حتی در یک شهر دورافتاده فراهم کند؟ جذابیت مشوقی همچون وام ۲۰ تا ۱۰۰ میلیونی برای یک تا پنج فرزند چقدر میتواند در شرایط و اوضاع اقتصادی کنونی جامعه تحریککننده خانوادهها برای داشتن فرزند بیشتر باشد؟
از سوی دیگر به طور مثال ایرانخودرو قصد دارد در راستای ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در تاریخ ۱۹/٠٨/١۴٠٠ مجلس شورای اسلامی، اولین طرح حمایتی خود را برای اختصاص خودرو به مادران دارای دو فرزند و بیشتر که فرزند دوم یا مابعد آنها، پس از تاریخ فوق متولد شده باشند، اجرایی کند. مادران مشمول امکان ثبتنام یک دستگاه خودرو از محصولات ایرانخودرو را خواهند داشت. چنانچه تعداد متقاضیان مشمول این بخشنامه بیش از ظرفیت شرایط فروش باشد، منتخبان نهایی از طریق قرعهکشی مشخص خواهند شد، در غیراین صورت تمامی مادران مشمول که شرایط آنها به تأیید سازمانهای ذیربط برسد، امکان واریز وجه خودروی انتخابی را خواهند داشت. با عنایت به اینکه در سالهای آینده معلوم نیست روش فروش خودرو به شکل قرعهکشی ادامه یابد یا خیر آیا چنین مسئلهای میتواند به عنوان حمایت و مشوق اقتصادی به داشتن فرزندان بیشتر محسوب شود؟
طبیعتاً پاسخ به این سؤالات نشان میدهد مشوقهای اقتصادی در نظر گرفته شده در قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده نمیتواند به عنوان مشوق و اقناعکننده خانوادهها به شمار بیاید و شاید بهتر باشد این تسهیلات در نظر گرفته شده را به عنوان کمک و تسهیلگر در امر فرزندآوری به شمار آورد. به بیان دقیقتر تسهیلاتی که در این قانون تحت عنوان مشوقهای اقتصادی در نظر گرفته شده است، بیشتر از آنکه مشوق باشد، برای خانوادههایی که خودشان به داشتن فرزندان بیشتر تمایل دارند و این مسئله را در برنامه زندگیشان قرار دادهاند، نقش کمککننده و تسهیلگری دارد و میتواند گوشهای از هزینههای زندگی این خانوادهها و هزینههای داشتن فرزندان بیشتر را جبران کند.
بر این اساس است که بسیاری از تحلیلگران و جمعیتشناسان و حتی موافقان قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده این قانون را گام نخست خوبی در راستای حمایت از افزایش جمعیت ارزیابی میکنند. اما برای آنکه بخواهیم در فرصت باقی مانده از پنجره جمعیتی چالش عمیق پیری جمعیت و روند کاهشی آن را اصلاح و جبران کنیم، نیازمند مشوقهای قوی تری در حوزههای مختلف و از جمله حوزه اقتصاد هستیم. در این زمینه میتوان با نگاهی به تجارب و الگوهای موفق سایر کشورهایی که سیاستهای جمعیتیشان را در مسیر افزایش جمعیت هدایت کردهاند، مصادیق جدی طرحهای حمایتی اقتصادی خانوادهها برای ترغیب آنان به داشتن تعداد بیشتر فرزند را احصا کرد. همچنین با در نظر گرفتن شرایط بومی کشور و وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر آن، میتوان دریافت چه مشوقهایی بیشتر میتواند خانوادههایی را که تمایل به داشتن فرزند بیشتر ندارند، به فرزندآوری ترغیب کرد. همچنان که رهبر انقلاب بارها تأکید کردهاند مسئله جمعیت جدی است و شاید بتوان این مورد را مهمترین چالش امروز کشور دانست و برای حل چنین چالشی باید هزینه کرد.
