همه در کنار هم بودیم. فضای صمیمیت و دوستی باعث شده بود هر از گاهی اقوام و خویشان کنار هم حس خوبی تجربه کنند. حسی که از آن صفا، همدلی، گذشت، محبت و خدمت به یکدیگر تراوش میکرد، اما آنچه باعث شد این گرمی به سردی و بیتفاوتی و حتی متأسفانه کینه و بددلی مبدل شود، رد و بدل شدن حرفهایی پشت سر همدیگر بود که به آن غیبت میگویند. غیبت یعنی چیزی را پشت سر همنوع و برادرت بگویی که اگر مقابلش گفته شود او ناراحت میشود. حتی بعضی برای اینکه خودشان را از این گناه و صفت زشت دور کرده و از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کنند، با این حرف که اگر خودش هم باشد جلویش هم خواهم گفت، این آتش را شعلهورتر و بذر کینه را در دلهای با صفا کاشته و جمعهای صمیمی را از بین میبرند.
چرا غیبت گناهی بزرگ است؟
بیتردید غیبت و بدگویی پشت سر دیگران یکی از زشتترین صفات و گناهانی است که نمیتوان به راحتی از کنار آن گذشت، اما چرا غیبت گناهی بزرگ است؟ چون غیبت ریختن آبروی مؤمن و پایمال کردن حق اوست. چون او نیست تا از خود دفاع کند. چون غیبت باعث به هم ریختن کانون زندگیها و دور کردن دلها از یکدیگر میشود. غیبت عادی نشان دادن گناه و معصیت و پردهبرداری از رازهای ناگفته و خصوصی و مخفی افراد است. غیبت باعث از بین بردن اعتبار و آبروی افرادی که چه بسا سالها برای کسب آن زحمت کشیده و مواظبت کردهاند، میشود. بدا به حال کسی که درصدد ریختن آبروی افراد و دنبال رسوا کردنشان باشد. قطعاً خدای متعال او را رسوا خواهد کرد. حتی اگر در کنج مخفیگاه خود باشد.
غیبت باعث از بین رفتن اعمال انسان شده و آتشی است بر خرمن اعمالی که سالها و روزها برای آن زحمت کشیده است و انتقال بدیهای غیبت کننده به کسی که از او غیبت شده و انتقال خوبیهای غیبت کننده به غیبت شده. غیبت مسبب فروپاشی مقدسترین نهاد به نام خانواده است که بارها بر حفظ و تقویت آن سفارش شده است. چه زیبا هشدار داد پیامبر خوبیها که هر که مرد یا زن مسلمانی را غیبت کند، خداوند تعالی ۴۰ روز و شب نماز و روزه او را قبول نکند، مگر اینکه کسی که غیبتش را کرده، از وی درگذرد.
برای برادرت چاه مکن!
غیبت چاهی است که انسان خود را در آن گرفتار خواهد کرد. او فکر میکند با بازی کردن با آبروی دیگران میتواند برای خود جایگاهی را دست و پا کند، اما نمیداند خود در آن گرداب یا چاه گرفتار میشود. از همین رو امام صادق (ع) میفرمایند: «غیبت نکن که غیبتت میکنند. برای برادرت چاه مکن که در آن میافتی.»، چون همانطور که برخورد میکنی با تو برخورد میشود. تا به حال به این مهم اندیشیدهایم که چرا غیبت میکنیم؟ بدون شک علت اصلی آن ضعف ایمان و ضعف اعتقاد به خداوند متعال است. هر کس بداند خالق خوبیها از آبرو بردن مخلوقاتش غضبناک میشود و در مقابل آن عذابی دردناک است، آیا این گناه را مرتکب میشود؟
چه کنیم تا غیبت نکنیم؟
از منظر علم روانشناسی و دیدگاه روانشناسان حس حسادت در وجود غیبت کننده باعث میشود او نتواند جایگاه یا طرف مقابل خود را ببیند. پس برای از بین بردن آن جایگاه غیبت میکند تا به خیال خود جای خودش را محکم و محکمتر کند. از نظر اجتماعی نیز فرد غیبت کننده وجهه اجتماعی خود را میخواهد محکم کند. از همین رو فکر میکند با غیبت کردن و حرف زدن پشت سر دیگران جایگاه او را پایین و منزلت خود را بالا میبرد، در حالی که زهی خیال باطل که بتوان با آبروریزی از افراد و غیبت کردن درباره آنان، برای خود جایگاهی دست و پا کرد.
از نظر اخلاقی نیز شخص غیبتکننده خود را از مقام انسانیت تنزل داده و با این کار باطن و سیرت خود را نشان میدهد و آلوده میسازد. اما سؤال اساسی اینجاست که چه کنیم تا غیبت نکنیم؟ بیتردید این سؤال را میتوان اینگونه پاسخ داد: تقویت ایمان و باورهای دینی خود. هر آن که اتصالش به منبع عظیم الهی باشد، دلی پر از محبت و گذشت پیدا میکند. معنویت و تقویت ایمان مؤمن و دوری از بدبینی به دیگران شرط اصلی است. از بین بردن روحیه جستوجو و ناخنک زدن به زندگی دیگران و تجسس در زندگی افراد، باعث غیبت میشود.
غیبت به مثابه خوردن گوشت برادر مرده
خداوند جهانیان در آیه ۱۲ سوره حجرات ضمن ذکر گناه غیبت، انسان را از این تجسس برحذر میدارد. فکر گناه باعث بیداری انسان میشود و جلوی پردهبرداری از اسرار مؤمن را میگیرد. همانطور که میدانیم قرآن این گناه کبیره را به مثابه خوردن گوشت برادر مرده میداند و در آیات و روایات وارده گناه آن به مراتب شدیدتر و بدتر از گناه زنا توصیف و به شدت از آن نهی شده است. غیبت همان حقالناس و حرام بوده و پایمال کردن حق و حقوق دیگران است. علاوه بر غیبت، گوش دادن به غیبت نیز حرام است و شنونده را مرتکب گناه میسازد.
غیبت پشت سر نفر سوم ممنوع!
در تعاملات اجتماعی غیبت موجب کینه و نفرت و بدبینی انسانها نسبت به یکدیگر شده و زندگی اجتماعی آدمها را با مخاطره روبهرو میسازد. از همین روست که امام صادق (ع) میفرمایند: «هر کس در مجلسی مانع از بدگویی و غیبت برادر دینی (غایب) خود شود، خداوند هزار باب از شرور دنیا و آخرت را از او باز خواهد داشت.» آن کسی که خود سبک مغز بوده و همواره غیبت مردم را میکند، خود او از هر کس دیگر به صفت عصیان و گنهکاری سزاوارتر است.
مسلمان برادر مسلمان است، نه به او ستم میکند و نه دست از یاریاش برمیدارد، نه غیبت او را میکند و نه به وی خیانت میورزد و نه از خواستههایش وی را محروم میسازد. کسی که نزد او از برادر مؤمنش غیبت شود و او بتواند وی را یاری و دفع غیبت نماید، اما شانه خالی کند، خداوند او را در دنیا و آخرت خوار و درمانده خواهد نمود. پس بیاییم به حرفهای افراد ترتیب اثر ندهیم و جلوی نقل مطالب از افراد را در غیابشان بگیریم و بگوییم باید خود آن نفر سوم اینجا باشد تا از خود دفاع کند. این یعنی غیبت پشت سر نفر سوم ممنوع!
*پژوهشگر سبک زندگی
