گاها در حوزه اطلاع رسانی جانمایی بد صنایع در کشور یکی از عوامل شکلگیری چالش کمبود آب معرفی میشود، اما به گفته وزیر نیرو کل آب تحویلی به بخش صنعت ۷/۲ میلیارد مترمکعب است که باعث ایجاد میلیونها شغل و ارزش افزوده میشود. اما در بخش کشاورزی با وجودیکه۸۸ تا ۹۰ درصد آب کشور به این بخش میرود سهم چندانی در ایجاد اشتغال ندارد به طور نمونه. منطقهای با اشتغال ۳۵ هزار نفری ۴ میلیارد مترمکعب آب مصرفی داشته است که آب مصرفی این منطقه از کل حوزه صنعت بیشتر بوده است.
هر چند کوچکترین مشکل در بخش آب نیز نیاز به بزرگترین رسیدگی دارد، اما گاها برخی از رسانهها با بزرگ نمایی، جانمایی بد برخی از صنایع و بنگاهها موضوع کمبود آب را به مسئله جانمایی صنایع ارتباط میدهند، در این بین حقیقت آن است که بخش کشاورزی ۹۰ درصد آب مصرفی کشور را به خود اختصاص میدهد، این در حالی است که بهره وری در این بخش به شدت پایین میباشد و حل معضل آب در کشور خواه یا ناخواه به بخش کشاورزی مرتبط میباشد.
ارائه آدرس غلط در رابطه با دلیل یا دلایل اصلی خشکسالی و کمبود آب در ایران میتواند فرصتهای بزرگ و طلایی جهت اصلاح الگوی مصرف و صیانت از داراییهای آبی را از ما بگیرد از این رو نیاز است تا مصارف آبی کشور دقیقا شناسایی و سپس برای کاهش مصرف در هر بخش متناسب با میزان مصرفش وظایفی تعیین شود.
در همین رابطه روز گذشته وزیر نیرو با اشاره به اهمیت موضوع اقتصاد آب اظهار داشت: آنچه باعث شکل گرفتن عرضه و تقاضا میشود، اقتصاد است و نمیتوان این فاکتور را در صنعت آب حذف کرد و انتظار داشت عرضه و تقاضا به درستی شکل بگیرد.
محرابیان با تأکید بر اینکه اقتصاد آب باید در صدر مسائل قرار گیرد، خاطرنشان کرد: بهبود اقتصاد آب صرفاً به معنای بالا رفتن قیمت آب نیست بلکه به معنای آن است که آبی که ما در اختیار واحدهای صنعتی و کشاورزی قرار میدهیم، بهره وری لازم را داشته باشد.
وی افزود: به طور مثال موضوع بازار آب که در قوانین بالادستی به آن تأکید شده را باید احیا کرد. فردی که در دشتی مقداری آب دارد، اما امکان کشاورزی ندارد باید بتواند به شیوه قانونی این آب را کشاورز بفروشد تا ارزش افزوده و اشتغال بیشتری را ایجاد کند. در موضوع صنعت باید میزان گذاشته شود. مثلاً اگر یک به یک واحد فولاد گفتید به جای هر تن ۳ مترمکعب، من نیم متر مکعب آب در اختیارت قرار میدهم خود واحد میرود سامانه بازچرخانی آب میزند تا بهرهوریاش را افزایش دهد.
محرابیان گفت: در بخش صنعتی کل آب تحویلی ما ۷/۲ میلیارد مترمکعب تحویل داده میشود که باعث ایجاد میلیونها شغل و ارزش افزوده میشود. در بخش کشاورزی ۸۸ تا ۹۰ درصد آب کشور به این بخش میرود. در منطقهای که کل اشتغالش ۳۵ هزار نفر بوده است، میزان آب تحویلی ما ۴ میلیارد مترمکعب است. وقتی اقتصاد آب گم میشود این اتفاقات میافتد.
علی اکبر محرابیان، وزیر نیرو در نشست با مدیران آب و آبفای کشور با اشاره به سبقه ایرانیان در صنعت آب و افتخارات متعدد این صنعت در دهه گذشته اظهار کرد: هفته گذشته رهبری مسئله آب را در صدر امور قرار دادند که این امر برای ما تکلیف سنگینی ایجاد میکند.
وی افزود: برای حل این مسئله ۲ راهکار اصلی وجود دارد. اولاً بحث نرم افزاری که عمدتاً در حوزههای مدیریتی و برنامه ریزی و توسعه فناوری است و دوماً بحث سخت افزاری و اجرای عملیاتی و توسعه سازهای.
وزیر نیرو تصریح کرد: اولین موضوعی که باید توجه کرد این است که متوسط بارش در ایران یک سوم جهان است و به صورت ادواری شاهد کاهش نزولات جوی هستیم. چندی پیش آماری را مطالعه میکردم که ۵۰ سال پیش سرانه آب هر ایرانی ۶ هزار و ۵۰۰ مترمکعب بود در حالی که در حال حاضر به هزار و۲۰۰ مترمکعب رسیده است. که این به معنای لزوم سازگاری ما با کم آبی است.
وی ادامه داد: موضوع دوم افزایش بهره وری آب است تا ما بتوانیم با مصرف کم آب، مدیریت بهتری در مصارف کشاورزی، صنعتی یا محیط زیستی انجام دهیم. در کشاورزی با توجه به عدم رشد متناسب بهره وری، پتانسیل رشد بیشتری وجود دارد و صرفه جویی بیشتر در این بخش، مشکلات بزرگتری را حل میکند. در آب کشاورزی هم مسئولیت با وزارت نیرو است و نمیتوان گفت مسئولیت این بخش با وزارت جهاد کشاورزی است.
وی افزود: در حوزه آب شرب هم هدر رفت زیادی در انتقال آب و هم در مصرف آب شهری داریم. به دو دلیل آب شرب، آب گرانی است و باید در مصرف آن صرفه جویی شود. اولاً هزینههایی که بابت تصفیه آب انجام میدهیم و دوماً هزینههای خطوط انتقال.
محرابیان تصریح کرد: موضوع بعدی رعایت عدالت، شفافیت و قانون در توزیع و تخصیص است. عدم رعایت عدالت مسئولیتهای زیادی را در پی خواهد داشت و وقتی یک تخصیص به صورت ناعادلانه به یک منطقه داده میشود، قطع آن ممکن نیست. ما در رویکردهایمان اگر تکنیکهایی را در پیش بگیریم که ذینفعان آب یعنی تشکلهای کشاورزی، مسئولین آبهای استانی و مصارف صنعتی از میزان آب اطلاع داشته باشند و بدانند سهمشان چقدر است، الگوی توزیع شأن چگونه است و چگونه این آب به آنها میرسد، در مصرف بهینه کمک شایانی میکند.
وزیر نیرو گفت: باید توجه داشت کسی از ما انتظار معجزه ندارد و مهم این است که ما این آب را به صورت شفاف، عادلانه و قانونی توزیع کنیم. موضوع بعدی بازچرخانی آب است که معمولاً در تخصیصها مورد توجه قرار نمیگیرد و انتظار این است که در مصارف صنعتی یا کشاورزی این آب در اولویت قرار گیرد تا بتوانیم آب با کیفیت بالاتر را در اختیار آب شرب قرار دهیم.
وی ادامه داد: در موضوع آبهای غیرمتعارف در سالهای گذشته غفلت شده است و ما میتوانستیم از این حوزه استفاده بیشتری ببریم. به طور مثال خط لولههای انتقال آب از دریا گرچه کوچک هستند ولی مشکلات زیادی را حل میکنند. چرا این موضوع توسعه نیافته است. همچنین آبهای ژرف که در دنیا به صورت گسترده استفاده میشود و وزارت نیرو و معاونت علمی پژوهشی ریاست جمهوری پژوهشهای خوبی در این زمینه انجام دادهاند و باید با در نظر گرفتن ملاحظات محیط زیستی استفاده شود.
محرابیان تصریح کرد: موضوع بعدی بحث دیپلماسی آب است که اقدامات خوبی در این زمینه انجام شده، اما رسانهای نشده است. میزان تعاملات با کشورهای همسایه را آنقدر باید گسترش دهیم که آب خروجی یا ورودی از کشور را به صورت کامل مدیریت کند. این گفتگو باید اصولی و در پی استیفای حقوق مردم باشد. در شورای عالی آب هم مصوب شد کمیتهای برای بحث دیپلماسی آب با محوریت وزارت نیرو تشکیل شود تا حقوق آبی را شناسایی و اقدام کند. با کشور ترکمنستان، افغانستان، ترکیه و عراق مذاکره کردیم و به این نتیجه رسیدیم که میتوان با مذاکره را پیش برد.
وی با تأکید بر اینکه استفاده از تکنولوژیهای جدید و نیروهای بومی در این بحث کمک شایانی میکند، گفت: ما باید کشاورزی را گسترش دهیم ولی با شیوههای اصولی.
وزیر نیرو در رابطه با حوزه سختافزاری صنعت آب گفت: در این حوزه ما پروژههای متعددی تعریف کردهایم. در حوزه آب روستایی اخیراً یک اقدام جهادی و جهشی انجام شده که بیش از ۱۰ هزار روستا را در بر میگیرد. از این تعداد ۷ هزار روستا قراردادش با قرارگاه امام حسن (ع) بسته شده که شامل ۲۱ هزار کیلومتر خط انتقال است و با ظرفیت نهادهای انقلابی، جهادی و خیرین به اتمام میرسد.
نمای نزدیک
بهرغم وعدههای قبلی وزیر و نیاز کشور خرید تضمینی برق تجدیدپذیر متوقف شد!
از سوی دیگر هر چند وزیر نیرو این روزها سخنان خوبی در حوزه آب ایراد کرده است، اما باید توجه داشت که به رغم وعدههای قبلی وزیر و نیاز کشور به استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، وزارت نیرو، خرید تضمینی برق تولیدی نیروگاههای تجدید پذیر را متوقف کرده است. این اقدام علاوه بر اینکه سرمایهگذاریها در این حوزه را با مشکل مواجه خواهد کرد، انتقادات زیادی را هم در پی داشته است. بدهکاری دولت به سرمایهگذاران نیروهای تجدیدپذیر، دلیل توقف خرید تضمینی برق تجدیدپذیر اعلام شده است.
سید مسلم موسوی درچه، مدیرعامل انجمن انرژیهای تجدید پذیر ایران گفت: وزارت نیرو، خرید تضمینی برق تولیدی نیروگاههای تجدید پذیر را متوقف کرد که این امر، تاثیرات منفی را بر این حوزه میگذارد. موسوی تصریح کرده است: وزارت نیرو حدود چهار هزار میلیارد تومان به سرمایهگذاران نیروگاههای تجدید پذیر بدهکار است. این وزارتخانه برای جلوگیری از افزایش بدهی دولت، خرید تضمینی برق را متوقف کرد؛ در حالی که باید دنبال راهکار دیگری برای تأمین منابع باشد.
وی گفت: وزیر نیرو، در جلسه رأی اعتماد در مجلس اعلام کرد که احداث ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در دستور کار قرار میگیرد، اما در اولین اقدام بعد از رسیدن به وزارت، دستور متوقف کردن خرید تضمینی برق در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را داد.
به گفته موسوی قرار شده که منابع مورد نیاز سرمایهگذاری در نیروگاههای تجدیدپذیر از محل سوخت صرفهجویی شده در قانون رفع موانع تولید تأمین شود در حالیکه وزارت نیرو سیاستی که در چند سال گذشته یعنی (خرید تضمینی برق) که موفق بوده را بدون اعلام قبلی متوقف کرد و این موضوع شوک بزرگی به تولیدکنندگان نیروگاههای تجدید پذیر وارد کرد.
این اتفاق در حالی رخ داده است که کارشناسان زیادی بر لزوم استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر تأکید کردهاند. غولهای انرژی و صنعت در جهان نیز به سمت حذف انرژیهای فسیلی و جایگزینی آنها با انرژیهای نو حرکت میکنند.
چندی پیش عبدالرزاق کعبی نژادیان، رئیس انجمن علمی مهندسی حرارتی و برودتی ایران تصریح کرده بود: طرحهای انرژی تجدیدپذیر با دوراندیشی و آیندهنگری ما را در روزهایی که عصر نفت به پایان میرسد یاری خواهد کرد. تمام دنیا میداند که باید نیاز به نفت را کاهش دهد و به دنبال انرژیهای تجدیدپذیر باشد، اما از آنجایی که عمده مسئولان در کشور ما علم کافی ندارند، ما از این مسئله عقب ماندهایم.
این استاد دانشگاه تصریح کرده است: انرژی زمین گرمایی در کشور ما محدود است، انرژی بادی در برخی نقاط کشور وجود دارد که از همان بخشها میتوان بهره برد، اما در مورد انرژی خورشیدی ما بیشترین ظرفیت را داریم تا جایی که هر کس میتواند در پشت بام خانه خود نیروگاه خورشیدی داشته باشد و برق تولید کند.
