بهرغم تنوع میوههای زمستانی در ایران، متأسفانه بخش صادرات نارنگی و پرتقال به کشورهای همسایه و روسیه بسیار ضعیف است و دولت هیچ برنامهای برای آن ندارد. بیش از ۵/۲ برابر مصرف داخلی نارنگی در کشور تولید میشود، اما برنامهای برای صادرات آن نداریم. ترکیه نارنگی، روسیه و مصر نیز پرتقال این کشورها را تأمین میکند. در این میان میوههای ایرانی هیچ شانسی برای عرضه دربازار روسیه ندارند.
روزگذشته روسیه، عرضه نارنگی تازه از ترکیه را ممنوع کرد. گویا افزایش سطح مجاز آفتکش کلرپیریفوس در یک دسته از مرکبات ترکیه دلیل این تصمیم بوده است. البته وزارت کشاورزی ترکیه نیز اعلام کرد که این ممنوعیت فقط برای یک شرکت اعمال میشود.
کارشناسان بلافاصله این تصمیم را انگیزه سیاسی خواندند. در واقع حتی در متن گزارش هم بحثی از تخلفات سیستماتیک مطرح نیست، بلکه فقط به یک دسته از محصولات اشاره شده است.
درآمد ۲۷۰ میلیوندلاری ترکیه از نارنگی
بهزودی برداشت نارنگی را در ترکیه آغاز میشود و اوج صادرات به طور سنتی در هفتههای قبل از سال نو میلادی است. سال گذشته تولیدکنندگان ترکیه ۲۷۰ میلیون دلار درآمد از صادرات نارنگی به روسیه دریافت کردند که درآمد آنها نسبت به سال ۲۰۱۹ یک و نیم برابر افزایش یافت. بدیهی است که این ممنوعیت برای ترکیه مشکلی جدی خواهد بود و کاهش شدید در درآمدهای صادراتی را به دنبال خواهد داشت.
روسیه بازار اصلی نارنگی ترکیه است، به طوری که ۵۲ درصد از آن در سال ۲۰۲۰ به این بازار عرضه شد. بر این اساس، یافتن جایگزینی برای چنین بازاری برای صادرکنندگان میوه ترکیه بسیار دشوار خواهد بود.
البته افزایش بیشتر قیمت نارنگی در روسیه منجر به بسیج واردات اضافی از مراکش، پاکستان، مصر، اسرائیل و حتی چین خواهد شد، اما این خلأ را پر نخواهد کرد. بر این اساس، قیمت سایر مرکبات را بالا میبرد و مصرف آنها میتواند به شدت کاهش یابد. حالا پرسش این است که آیا این موضوع میتواند فرصت صادرات برای نارنگی ایرانی را فراهم کند؟
صدرالدین نیاورانی، عضو کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق ایران، در گفتگو با ایلنا، در پاسخ به این پرسش که واردات نارنگی از ترکیه به روسیه متوقف شده است، آیا میتوانیم از این فرصت برای تصاحب بازار روسیه استفاده کنیم، گفت: قبض بازار روسیه مشروط به کنار رفتن و حذف یک رقیب نیست. به بیان دیگر تصاحب بازار مستلزم خالی بودن بازار نیست و باید محصولات بازارپسند آن کشور را تولید کنیم. به گفته وی، بازار روسیه خواهان نارنگی کینو است. این نارنگی بیشتر در پاکستان تولید میشود.
این فعال اقتصادی ادامه داد: فرصتهای این چنینی ممکن است در یک بازه زمانی باعث توسعه صادرات ما شوند، اما نمیتوانند همواره ما را در صدر کشورهای صادرکننده نگه دارند. تحقق این مهم نیازمند برنامهریزی منسجم در زمینههای تولید، بستهبندی مرکبات... است.
وی با بیان اینکه باید به سمت تولید محصولات صادرات محور برویم، افزود: نارنگی محلی که در شمال کشور تولید میشود قابلیت صادرات ندارد و این محصول در روسیه خریداری ندارد. از این رو در ابتدا لازم است که وزارت جهاد کشاورزی تغییر واریته این محصول را فراهم کند.
نیاورانی بابیان اینکه پرتقال روسیه از مصر تأمین میشود، گفت: هزینه حمل ونقل این محصول از مصر به روسیه چندین برابر حمل آن از ایران میشود، اما متأسفانه در ایران وزارتخانههای صمت و جهاد کشاورزی برای توسعه صادرات و تصاحب بازار روسیه با بخشخصوصی همراهی نمیکنند.
برنامهای برای صادرات نارنگی نداریم
در این رابطه مجتبی شادلو عضو هیئت مدیره اتحادیه باغداران با بیان اینکه نارنگی ماندگاری زیادی روی درخت و سردخانهها ندارد، تصریح کرد: این محصول باید در بازه زمانی کوتاه مصرف شود. این میوه باید در زمان تولید تعیین تکلیف شود که چه میزان آن صادر و چه میزان آن قرار است در داخل کشور عرضه و مصرف شود. شادلو بابیان اینکه بیش از نیاز داخلی نارنگی در کشور تولید میشود، تصریح کرد: بیش از ۵/۲ برابر مصرف داخلی نارنگی در کشور تولید میشود، اما متأسفانه برنامه مشخصی برای صادرات این محصول در کشور نداشتیم و به صورت محدود بخشی از تولید خود را به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر میکردیم. این فعال اقتصادی با اشاره به عدم استقبال خرید نارنگی در فصل برداشت، خاطر نشان کرد: بسیاری از باغداران رغبتی به جمعآوری محصول نداشتند، چراکه هزینه جمعآوری و بستهبندی زیاد شده است. در حال حاضر هزینه جمعآوری و بستهبندی هر کیلو نارنگی ۴ تا ۵ هزار تومان شده است. به گفته وی، واریتههای مرغوب فارس و بندرعباس میتواند فرصت طلایی صادراتی برای ما ایجاد کند، البته اگر بتوانیم از این فرصتها استفاده کنیم.
