مرد شماره ۲ انقلاب اسلامی. این تعبیر را رسانهها و گروههای مبارز، به آیتالله سیدمحمود طالقانی اختصاص داده بودند. او از نامدارترین مبارزان دوران پهلوی به شمار میرفت. مبارزاتش را از دوران رضاشاه آغاز کرده بود و در کوران رقابتهای احزاب و گروههای متعدد و مختلفی که با ایدهها و مرامهای چپی و راستی در شهرها جولان میدادند، به همراه اندک دلسوزان روحانی و مذهبی، بار تبلیغ دین را در میان جوانان بر دوش میکشید. آیتالله طالقانی همپای تحولات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی جامعه به پیش میرفت و متناسب با جریانات و وقایع روز، واکنشهای لازم را از خود بروز میداد. چه در دوره ملی شدن صنعت نفت و چه در دوره کودتای امریکایی- انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و چه در ماجرای رفراندوم انقلابسفید. او در دوره آغاز نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی از خود توانمندیهایی نشان داد که در نهایت منجر به دستگیری و محکومیت ۱۰ سالهاش شد. آیتالله طالقانی بارها در دوران رژیم پهلوی، به زندان افتاد، ولی همواره نگاهش را از هدفی که در برابر داشت، برنگرفت و استوار ماند. نقش آیتالله طالقانی در انقلاب اسلامی، پس از آزادیاش از زندان در هشتم آبان ۱۳۵۷، نمایانتر میشود. او رهبری انقلابیون و انقلاب را، در داخل کشور برعهده میگیرد و با اعلامیهها و سخنرانیهای خود، به بازتاب دیدگاههای رهبری انقلاب اسلامی امام خمینی میپردازد، که در آن مقطع، در نوفللوشاتو به سر میبرد. این رفتار آیتالله طالقانی، وحدتنظر در میان رهبران نهضت را نشان میداد و پس از بازگشت امام خمینی به ایران نیز، همین روند را ادامه داد. او با حکم امام خمینی، به عضویت شورای انقلاب اسلامی درآمد و پس از پیروزی انقلاب نیز، ابتدا به نمایندگی از سوی مردم تهران در مجلس بررسی نهایی قانوناساسی انتخاب شد و سپس از جانب امام خمینی، امامت جمعه پایتخت را برعهده گرفت. دیدگاههای آیتالله طالقانی در دو مقطع پیش و پس از پیروزی انقلاب- که در «از آزادی تا پیروزی» بدان توجه شده است، بیانگر دوراندیشی و ذکاوت آن پیر سالخوردهای است، که در کوران مبارزات، جان و روح خود را صیقل داده بود، تا در بزنگاه تاریخی ایران، نقشی اثرگذار را ایفا کند.
با نگاهی گذرا به سیر مبارزات آیتالله طالقانی درمییابیم، که دوره اوج این مبارزات، از ۸ آبان تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ است. در این دوره زمانی کوتاه، آیتالله طالقانی با بیش از ۶۰ اعلامیه، پیام، سخنرانی، مصاحبه و...، در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی نقش مؤثری ایفا کرد. از نکات قابل توجه اینکه، با توجه با لغو سانسور در نشریات ایران، اکثر این اقدامات آیتالله طالقانی، در نشریات انعکاس فراوان یافت و مردم انقلابی در سراسر کشور را، هدایت کرد. با توجه به اهمیت اقدامات آیتالله طالقانی در به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی، برآن شدیم ضمن جمعآوری این مطالب آنها را به همراه روزشماری تفصیلی از زندگانی ایشان منتشر کنیم. کتابی که هماینک در معرفی آن سخن میرود، در سه بخش اصلی، با یادداشتبرداری از بیش از ۱۳۰ عنوان کتاب و ۵۰ عنوان نشریه و استفاده از آرشیو برخی مؤسسات پژوهشی، تدوین شده است. در بخش اول کتاب روزشمار تفصیلی زندگانی آیتالله طالقانی ارائه شده است. در این روزشمار به زندگی و مبارزات آیتالله طالقانی از تولد تا رحلت پرداخته شده است. بخش دوم کتاب اختصاص به فعالیتهای مبارزاتی آیتالله طالقانی در قالب اعلامیه، پیام، سخنرانی، مصاحبه و...، در دوره زمانی ۸ آبان تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ دارد. در ابتدای هر ماه نیز، روزشماری از حوادث انقلاب ارائه شده است تا خواننده با تحولات انقلاب اسلامی در دورهای که آیتالله طالقانی فعالیت داشتهاند، آشنا شود. بخش سوم کتاب نیز، گزارشی تصویری از زندگی و مبارزات آیتالله طالقانی، از تولد تا رحلت ایشان است.
