از میان 36 پسر ملک عبدالعزیز ال سعود، 16 شاهزاده در گذشتند و از میان شاهزادگان زنده نسل اول 11 نفر از مرز 75 سالگی گذشتند.
هنوز آمار دقیقی از شاهزادگان سعودی در دست نیست برخی از آمارها تعداد آنها را هفت هزار نفر میداند ولی براساس برخی از منابع تاریخی و سیاسی جمعیت شاهزادگان سعودی بیش از 15 هزار نفر تخمین زده میشد.
برخی منابع اطلاعاتی آمریکا در گزارشهای خود فاش ساخته که پنج شاهزاده سعودی از فرزندان ملک عبدالعزیز از مرز 85 سالگی گذشته و همگی به انواع بیماریها دچار هستند و این وضعیت آینده تاج و تخت سعودی را به مخاطره جدی میافکند و از این رهگذر این روند روی مناسبات واشنگتن- ریاض در ابعاد مختلف تأثیر خواهد گذاشت. از زمان ورود نسل دوم شاهزادگان سعودی به عرصه قدرت و سیاست، منازعه میان هشت جناح خاندان سعودی شدت گرفته است. اینک یکی از دغدغههای راهبردی خاندان سعودی نهادینه شدن مسیر گزیدن پادشاه است. گرچه ملک عبدالله با تأسیس شورای بیعت به عنوان نهاد قانونی تعیین پادشاه و ولیعهد سعودی، تا حدودی معضل جانشینی را در خاندان سلطنتی سعودی حل و فیصله داده ولی تحولات اخیر و ناهنجاریهای امنیتی و تشدید گستره رقابت و منازعه میان جناحهای هیأت حاکم، نشان داده که موضوع جانشینی در درون خاندان سلطنتی، هنوز چارچوب قانونی پیدا نکرده و نهادینه نشده است. اخبار و گزارشها درباره شایعات کودتا و توطئه شاهزاده بندر بن سلطان بنعبدالعزیز و دستگیری برخی از افسران ارتش و پلیس و بازنشسته شدن پیش از موعد حدود 40 افسر سعودی، که طی شش ماه گذشته افزایش یافته حاکی از این موضوع است. غیبت و ناپدید شدن شاهزاده بندر، ترور نافرجام شاهزاده محمد بن نایف بن عبدالعزیز، برکناری و بازنشسته شدن برخی از افسران ارتش و پلیس صحت شایعات مطرح شده را تا حدودی تأیید میکند.
علل و عوامل عدم حضور شاهزاده بندر بن سلطان به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی سعودی و یکی از مهندسین مناسبات ریاض- واشنگتن از دیدگاههای مختلف کارشناسان مسائل سعودی میتواند منشأهای زیر را داشته باشد.
1- توطئه و تلاش برای کودتا علیه ملک عبدالله
2- شکست شاهزاده بندر در مأموریتهای خاورمیانه به ویژه در ترمیم مناسبات ریاض- دمشق و ریاض- بیروت
3- عدم رضایت ملک عبدالله از کارنامه سیاسی- امنیتی شاهزاده بندر
4- بیماری شاهزاده به خاطر اعتیاد به مشروبات الکلی
5- شاهزاده به طور سنتی وتاریخی با رؤسای آمریکا از حزب جمهوریخواه روابط داشته و با دموکراتها مناسبات خوبی نداشته است. کاهش فعالیت وی در دوران ریاست جمهوری کلینتون (2000-1992) شاهزاده بندر و بسیاری از شاهزادگان سعودی همواره به نامزدان انتخابات ریاست جمهوری از حزب جمهوری کمکهای مالی کلانی کردهاند. شاهزاده پیش از این دودهه مناسبات واشنگتن- ریاض را مدیریت کرده و از این رهگذر روابط خوبی را با رؤسای جمهوری و رؤسای کنگره، ایجاد میکرد.
بندر بن سلطان شاید تنها سفیر خارجی در واشنگتن بوده که بدون تعیین ساعت ملاقات با بوش (پدر وپسر) وارد کاخ سفید میشده و با آنها وارد مذاکره میشده است. شاهزاده بندر مهندس حضور نظامیان آمریکا در عربستان سعودی و معاملهگر خریدهای کلان تسلیحاتی از شرکتها و کارخانجات اسلحهسازی بوده است. حوادث انفجارهای شهر ریاض (1995)، شهر خبر (1996) و حادثه حملات القاعده در 11 سپتامبر 2001 تأثیر منفی روی مناسبات راهبردی ریاض – واشنگتن داشته ولی برای شاهزاده بندر فرصت طلایی بوده جهت ارتقای سطح و جایگاه خود در منظومه قدرت و ساختار سلطه عربستان سعودی. استراتژیتها و مهندسان آمریکایی مناسبات ریاض و واشنگتن تمایل دارند که شاهزادگان نسل سوم وشاید شاهزادگان نسل چهارم به قدرت برسند، زیرا اغلب آنها تحصیلکرده غرب هستند و تمایلات لیبرالی سکولاریستی دارند.
بندر و خالد پسران سلطان ولیعهد و وزیر دفاع، سعود و ترکی الفیصل، محمد ین نایف و شاهزاده محمد بن فهد و برادرانش از نسل سوم میتوانند به قدرت برسند و مناسبات آمریکا و سعودی و توسعه و روند اصلاحات را فعال سازند. شاهزادگان نسل سوم همواره از افزایش نفوذ و تأثیرگذاری روحانیون وهابی و نهادهای دینی سلفی انتقاد داشته و خواستار پیروی از الگوهای فرهنگی و ارزشی غرب به ویژه آمریکا هستند. بیماری شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز ولیعهد و وزیر دفاع سعودی و اختلاف سنتی میان شاهزادگان سدیری و ملک عبدالله کانون تهدیدزای بقای و امنیت رژیم سلطنتی سعودی را افزایش داده است.
گرچه شاهزاده بندر به دلیل مادرش (کنیز سودانی بوده) و اعتیاد به الکل، جایگاه مقبولی در میان شاهزادگان سعودی و روحانیون وهابی و نخبگان و تکنوکراتهای این کشور ندارد ولی به عنوان یک لابی کاخ سفید از حمایتهای دستگاهها و نهادهای نظامی، امنیتی و جاسوسی آمریکا برخوردار است. نشریات فرانسه و رژیم صهیونیستی با استفاده از گزارشها و اطلاعات محرمانه دستگاههای اطلاعاتی موساد، سیا و سازمان امنیتی فرانسه، گزارشهایی پیرامون کودتای نافرجام توسط شاهزاده بندر بن سلطان منتشر کردهاند. شاهزاده بندر با استفاده از افسران و شخصیتهای وفادار به پدرش (سلطان بنعبدالعزیز وزیر دفاع) تلاشی برای انجام یک کودتا و انتقال قدرت از ملک عبدالله (که دچار کهولت و بیماریهای متنوع است)به عمویش شاهزاده نایف ( برادر تنی پدر بندر و وزیر کشور و از شاهزادگان سدیری است) و یا یکی از شاهزادگان سدیری، سازماندهی کرده است. تصفیههای اخیر در ارتش، پلیس و استفاده اطلاعاتی سعودی و دستگیری و بازنشسته کردن بیش از 150 افسر نشانگر شکست تلاشهای شاهزاده بندر و دیگر شاهزادگان مخالف ملک عبدالله بوده است.
