آقای سید کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی هفته گذشته (25 تیرماه) در هفتمین مجمع جهانی صلح به پکن بر ضرورت مذاکره میان بازیگران اصلی منطقه تاکید کرد و گفت: «مذاکره مستقیم میان بازیگران اصلی منطقه راهبرد جمهوری اسلامی برای حل مشکلات غرب آسیاست که امروز جولانگاه کشورهای غربی از جمله آمریکا شده است. اگر قرار باشد کشورهای منطقه برای گفتوگو به سمت آمریکا بروند، سمتوسوی مسائل تغییر میکند و منافع همین کشورها به مخاطره میافتد.»
همچنانکه رییسجمهوری کشورمان نیز در جمع روسای نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور با اشاره به اینکه ما خواستار برقراری رابطه خوب با دنیا هستیم، تاکید کرد: «ایران سرزمین علم، تجارت و دانش جهانی بوده است و امروز فرصتی بهوجود آمده تا روابط خود را با همسایگانمان بیش از پیش گسترش دهیم و حتی اگر همسایهای مانند عربستان هم از لجاجتها و اقدامات خود دست برداشت و نسبت به روابط اظهار تمایل کرد، باید اختلافات را حل کرده و دوستی را برقرار کنیم. در مورد امارات و بحرین نیز اینگونه است و ما در شرایط جدید بهدنبال اصلاح روابط با این کشورها هستیم.»
رییسجمهوری با بیان اینکه ما باید روابط خوب خود را با همسایگانمان مستحکم کنیم، به برخی اظهارنظرها پیرامون چگونگی روابط ایران و روسیه اشاره کرد و گفت: «ما نه تسلیم غربیم و نه تسلیم شرق، شعار نه شرقی نه غربی منافاتی با گسترش همکاریها با کشورهای جهان ندارد.»
«تمرکز نکردن بر روابط با چند کشور محدود» از مهمترین مطالبات رهبری از دولت دوازدهم در عرصه سیاست خارجی بوده است. راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر پایه استقلال همهجانبه و تعامل همیشگی مبتنیبر عزت ملی با همه کشورهای جهان بهجز آمریکا و رژیم صهیونیستی است. لذا «تعامل گسترده با دنیا» توصیه همیشگی رهبر انقلاب به دستگاه دیپلماسی کشور است. و امروز که در دوران پس از برجام هستیم دولت نیز اهمیت این راهبرد را به خوبی درک کرده است.
الزامات مذاکره
اما الزامات این مذاکره چیست؟ آیا کشورهای عربی هم چنین اولویتی برای منطقه قائل هستند که همسایگان بدون دخالت قدرتهای خارجی مشکلاتشان را حل کنند، آنهم در شرایطی که برخی از کشورهای منطقه برای رابطه و دوستی با آمریکا و رژیم صهیونیستی با یکدیگر مسابقه گذاشتهاند؟
رییس شورای راهبردی روابط خارجی در سفری که خردادماه به ایتالیا داشت در کنفرانسی خبری درباره رفع تنش میان ایران و عربستان سعودی گفته بود: « مذاکره را باید در زمان مناسب آن شروع کرد. البته ما هیچگاه نگفتیم که از مذاکره با عربستان احتراز داریم، بلکه هر زمان شرایط ایجاب کند آماده مذاکره با عربستان هستیم؛ چراکه به رابطه با همسایگان اهمیت میدهیم، اما عملکرد آنها باید نشان دهد که آماده مذاکره هستند.»
البته او این را هم تاکید کرد که «زمانی مذاکرات مفید است که دو طرف قائل به مذاکره باشند. تا به حال عربستان چنین سیاستی نداشته است و به اتکای پول و نفوذی که در برخی از کشورها دارد و حمایتی که از طرف آمریکا و غرب میشود به ماجراجوییهای خود ادامه میدهد.»
در همین زمینه آقای «مصیب نعیمی» کارشناس امور منطقه غرب آسیا، هم در گفتوگو با «صبحنو» عدم استقلال فکری برخی کشورهای عربی را متذکر میشود و میگوید: «جمهوری اسلامی ایران یک سیاست همگرایی منطقهای با هدف پیشگیری از تهدیدهای خارجی دارد و این امر برمیگردد به نوعی تعامل با دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس، اما از آنجایی که کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس (عربستان، امارات و بحرین) دارای وابستگی اورگانیک با غرب هستند، به نظر میرسد این شرایط یا آمادگی را نداشته باشند که دارای استقلال فکری باشند و همچنان بر داشتن رابطه با آمریکا تاکید دارند.»
هرچند که کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس در خدمت اهداف استراتژیک و سناریوهای غرب گام برمیدارند اما شاید شکستهایشان در پروژههای مختلف منطقهای مانند سوریه، لبنان و یمن آنان را از راه اشتباه رفته برگرداند. همچنانکه عربستان نیز سال گذشته چندین میانجی برای ایجاد رابطه با کشورمان به تهران فرستاد. از ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه گرفته تا ژنرال قمرجاوید باجوا، فرمانده ارتش پاکستان و حیدرالعبادی، نخستوزیر عراق. پیشنهادی که با استقبال ایران همراه بود چراکه همواره توسعه روابط با کشورهای همسایه و منطقهای در اولویت سیاست خارجی قرار داشته و ایران امنیت کشورهای منطقه را امنیت خود میداند اما درعینحال ایران بر اقدامات خودسرانه و تفرقهافکنانه عربستان در منطقه اشاره و خواستار توقف حمایتهای آلسعود از تروریستها و جنگ در یمن شده بود، موضوعی که تاکنون محقق نشده است.
حال مجدداً رییسجمهوری، حسن روحانی این بحث را مطرح کرده است که کشورهای منطقه بنشینند و با مذاکره مستقیم مشکلاتشان را حل کنند. نعیمی در ادامه مصاحبه خود این موضوع را یادآورد میشود که: «جمهوری اسلامی ایران با بدترین مخالفان خود که هشت سال با عراق در نبرد بود بدون واسطه و مستقیم گفتوگو کرد. تنشهای موجود میان تهران و ریاض هم میتواند همانند گذشته با در نظر گرفتن منافع کلان طرفین با گفتوگو مرتفع شود.»
ترس خیالی از ایران
آقای حسن هانیزاده، کارشناس امور غرب آسیا هم با اشاره به تحکیم روابط و گفتوگوی مستقیم ایران با عربستان و امارات به روزنامه «صبحنو» گفت: «برخی کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس همانند عربستان، امارات و بحرین دارای ترس خیالی از ایران هستند. از اینرو پروژههای ایرانهراسی و شیعههراسی را با داشتن یکصد شبکه ماهوارهای فعال کردند.»
این کارشناس امور منطقه افزود: «سیاست جمهوری اسلامی ایران همواره مبتنیبر استقلال و حفظ احترام کشورهای دیگر و عزتمندی ملت ایران استقرار یافته است و همچنان عملیاتی میشود. فعالیت سیاست خارجی ایران بخشی از اصول متعارف در کار دیپلماسی است و هیچگاه سخن تهاجمی یا توهینی به کشورهای منطقه نداشته اما از آنجا که عربستان و امارات بخشی از سیاستهای
کاخ سفید را دنبال میکنند و با رژیم صهیونیستی هماهنگاند، همیشه سعی میکنند روی چنین پروژههایی موجسواری کنند.»
این کارشناس امور منطقه با تاکید براینکه تهران این آمادگی را دارد تا روابط خود را با ریاض و ابوظبی تحکیم بخشد، گفت: «دشمنی آمریکا با ایران از ابتدای انقلاب وجود داشته و رفتار آنها با ایران در چهار دهه گذشته اینگونه بوده است و از برخی کشورها ابزاری استفاده میکنند و این کشورها همانند عربستان و اماراتاند که با جبهه عبری عربی علیه کشورمان همراهی میکنند و سیاستشان تابعی از سیاستهای آمریکا و رژیم صهیونیستی است.»
این همراهی در حالی است که آمریکا تنها بهدنبال استفاده ابزاری از این کشورهاست. همچنانکه در تبلیغات انتخابات ریاستجمهوری خود گفته بود: «کشورهای خلیجفارس باید هزینه بپردازند.» حال عربستان بهعنوان بزرگ این کشورها بهدنبال اختصاص میلیاردها دلار برای سرمایهگذاران آمریکایی است و در مقابل تعهد آمریکاییها برای امنیت سعودیها را گرفته است. چرا که آمریکاییها اعلام کردند دیگر دشمنان این کشور را به نیابت از آنها شکست نخواهند داد.
از سویی دیگر ترامپ، قراردادهای نجومی را با ریاض امضا میکند و حاکمان سعودی جشنهای پر زرق و برقی را برای مهمان استثنایی خود میگیرند، مهمانی که سعودیها را تنها یک گاو شیرده برای اقتصاد کشور و شرکتهای خود میداند. بهتر است این کشورها نیز همانند قطر بهدنبال همکاریهای اقتصادی و سیاسی با همسایگان خود باشند و به قطبنمای آمریکا در منطقه تبدیل نشوند. امروز عمان، قطر و کویت با رفتارهای سیاسی مناسب به توسعه روابط خود در منطقه میاندیشند و این ریاض و ابوظبی است که با تعدیل در رفتارهایشان میتوانند روابط مستقیمی با ایران داشته باشند تا غرب آسیا با همکاری صاحبانش به منطقهای باثبات و توسعهیافته تبدیل شود.
