پارکها، بوستانها و پارکهای جنگلی که در درون شهر یا حاشیه آن قرار دارند، از مهمترین مکانها برای تفریح، ورزش و پر کردن اوقات فراغت شهروندان در همه ردههای سنی به حساب میآیند. این فضاهای عمومی که با هزینههای بالا احداث میشود به دلیل بیدقتی در نگهداری و توسعه بعضاً تبدیل به فضاهای بیدفاع شهری شدهاند. نبود رسیدگی و نظارت کافی، این سرمایههای شهری را گاهی به تخریب کشانده است. این فضاهای شهر نیازمند رسیدگی دائم هستند تا شهروندان بتوانند در کمال آسایش و آرامش از آنها استفاده کنند. ارتقای وسایل و المانهای موجود در پارکها باید پاسخگوی شهروندان باشد چراکه این فضاها با پول شهروندان احداث شده است و تخریب آن، تخریب بیتالمال به حساب میآید. ضروریست مسئولان فضای شهری به خصوص پارکها و فضای سبز شهر تهران در نگهداری و رسیدگی این اماکن عمومی بیش از گذشته دقت نظر به خرج دهند.
۱۱ درصد شهر تهران بوستان است
جمعیت ثابت و شناور شهر تهران از ۱۰ تا ۱۳ میلیون نفر در نوسان است. افزایش بافت مسکونی و تراکم فضاهای شهری سبب شده است تا پارکها و فضاهای سبز، بوستانها و پارکهای جنگلی به محلی برای تفریح، ورزش و آرامش و آسایش شهروندان تبدیل شود. با توجه به کمبود فضای شهری، ساخت پارک و بوستانهای شهری با هزینه بسیاری بالایی انجام میشود و برخی مناطق ۲۲ گانه شهر تهران از تعداد پارکها بیشتری برخوردار هستند و برخی دیگر با کمبود سرانههای فضای سبز و پارک مواجهند.
به دلیل نبود شرایط و مقررات خاص در گذشته بسیاری از بوستانها در شهر تهران بدون پارکینگ و سایر مراکز خدماتی ساخته شدهاند. با این حال بوستانها و پارکهای جدید با در نظر گرفتن فضاها و خدمات احداث شدهاند که این امر بسیار مورد توجه و استفاده شهروندان نیز قرار گرفته است. با افزایش جمعیت شهری و گذر زمان نیازهای شهروندان در استفاده از پارک و فضاهای عمومی همچون بوستانها نیز تغییر کرده است و شهروندان خواستار آن هستند تا در فضاهای عمومی اینگونه شهرداری وسایل آرامش و آسایش آنان را در حد ممکن تأمین کند. در بسیاری از فصلهای سال بوستانها و پارکهای شهری و حتی پارکهای جنگلی با حضور شهروندان در همه ردههای سنی مورد استقبال قرار میگیرند. استفاده از پارک و بوستانها برای فرار از زندگی ماشینی و استرس شهری میتواند به شهروندان احساس آرامش و شادابی و نشاط بدهد به شرط آنکه این فضاها با حداقل استاندارد و وسایل لازم تجهیز شده باشند.
پارکها و بوستانها اولویت اول فراغت شهروندان
در فصول گرم سال بوستانها و پارکها بهترین مکان برای پیادهروی، ورزش، تفریح و گردش و حتی مطالعه شهروندان به حساب میآیند. در این مکانها شهروندان با خانوادههای خود حضور مییابند تا ساعتی در آسایش و آرامش و به دور از استرسهای شهری سپری کنند. وجود وسایل ورزشی، زمینهای بازی و ورزشی در کنار امکانات خدماتی همچون سایهبان، آلاچیق و شهرهایبازی مینیاتوری بوستانها و پارکها را به مکانی تبدیل کرده است که شهروندان حاضرند با طی مسافتهای بعضاً طولانی خود را به این مکانها برسانند.
پنهان شدن فضاهای بیدفاع شهری در بوستانها
متأسفانه با آنکه بوستانها و پارکها با هزینههای بالا احداث شده یا میشوند در بحث نگهداری با مسائل و مشکلات بسیاری روبهرو هستند. بعضاً بوستانها و پارکها به دلیل کمکاری و نبود وسایل و تجهیزات و امکانات به فضای بیدفاع شهری تبدیل میشوند که در این مکان حوادث ناگواری رخ میدهد.
مرگ کودکان و نوجوانان، سقوط از وسایل غیراستاندارد بازی و برق گرفتگی و تهدیدات سلامتی در نبود مکانهای مناسب برای آشامیدن آب و سرویسهای بهداشتی، خاموشیهای مکرر و... بعضاً شادی استفادهکنندگان را به تلخی تبدیل میکند.
اینکه در فضای عمومی به دلیل کمکاری و ناکارآمدی مسئول یا پیمانکاری حادثهای رخ دهد، بسیار جای تأسف و تأمل دارد که پرداختن به این موارد میتواند گامی باشد برای اهتمام و توجه مسئولان شهری در خدمترسانی به شهروندان.
بوستانها و پارکها به دلیل استفاده مکرر و مستمر شهروندان نیازمند مراقبت و نگهداری ویژهای هستند و کوچکترین اهمال و کمکاریای میتواند آبستن حوادث شود که جبران آن بعضاً غیرممکن خواهد بود. بر این اساس لازم است مسئولان بیش از گذشته به مباحث نگهداری و توسعه پارکها، بوستانها و پارکهای جنگلی اهتمام ورزند. بوستانها و پارکها با درختان و فضای سبز پوشیده شدهاند و رسیدگی کامل به این فضاها در شرایط کنونی که کمآبی و گرمای هوا آنها را تهدید میکند، لازم و ضروری است. کاشت انواع و اقسام درختان و گیاهان که با اقلیم و شرایط آب و هوای شهر تهران همخوانی دارد میتواند به بقا و نگهداری این فضاها کمک کند. در کنار این موارد نگهداشت فضای بوستانها اعم از زمینهای بازی و وسایل بازی، پیادهراهها و مسیرهای دوچرخهسواری و کفپوشها دقت و نظارت لازم را میطلبد. متأسفانه در برخی بوستانها همچون فاز یک بوستان نهجالبلاغه برخی دیوارهها تخریب شده یا کفپوش و سنگفرشها شکسته یا به مرور زمان از بین رفتهاند و مسئولان نگهداری این بوستان با روشهای غیرمتعارف و نامناسب اقدام به تعمیر کردهاند یا با وجود استفاده مداوم شهروندان، مسئولان حتی این نواقص را ندیدهاند!
اینگونه موارد در سایر بوستانها هم فراوان به چشم دیده میشود. اینکه چرا مسئولان بوستانها علاقه به نگهداری و تعمیر این فضاها ندارند، جای تأمل دارد. پیمانکاران بودجههای خود را برای تعمیر و نگهداری بوستانها و فضاهای سبز دریافت میکنند ولی در نگهداری این فضاها کمکاری و اهمال میکنند و کسی هم پاسخگو نیست. باید توجه داشت که پارک و بوستان، چون در بیشتر ساعات شبانهروز مورد استفاده شهروندان از همه ردههای سنی قرار میگیرند باید به بهترین فضاهای عمومی و با خدمات بالا مجهز باشند تا پاسخگوی نیاز شهروندان باشد. نباید این فضاها به محلی برای مخل آسایش، آرامش و نشاط شهروندان تبدیل شوند.
نگهداشت بوستانها و پارکها در اولویت قرار گیرد
به روزرسانی خدمات و تجهیزات بوستانها از جمله مواردی است که باید از سوی مسئولان شهری مورد توجه قرار گیرد. اینکه بوستان و پارکی فقط درخت داشته باشد در شرایط حاضر یک تفکر ناقص و ناکارآمد است، بنابراین مسئولان در بحث نگهداری و نگهداشت این فضاها باید اهتمام ویژهای به کار بسته تا با کوچکترین آسیبی یا از بین رفتن تجهیزات مقابله کنند و با نوسازی و احیای آن، فضای مناسبی را برای آسایش و نشاط شهروندان فراهم کنند.
هر چند شهروندان نیز به عنوان صاحبان اصلی این فضاها باید دقت لازم را در استفاده از بوستانها و پارکها و مراکز خدماتی و تجهیزات آن داشته باشند، اما رسیدگی به این فضاها باید در اولویت کاری مسئولان شهری قرار گیرد.
افزایش بازدیدهای میدانی، قرار دادن صندوقهای پیشنهادات و انتقادات در بوستانها و ارتباط با شهروندان میتواند به مسئولان در حفظ و نگهداری این فضاها کمک شایانی بکند. در حقیقت جلب رضایت شهروندان با ارتباط نزدیکتر مسئولان با استفادهکنندگان از این فضاها افزایش خواهد یافت و میزان مشارکت شهروندان را در حفظ این فضاها افزایش میدهد.
بوستانها و پارکهای شهری نگین سبز و حتی میراث سبز شهری به حساب میآیند و اگر نسبت به نگهداری این فضاها بیتوجهی صورت بگیرد رفته رفته بوستانها در بخشهای مختلف با کاستیها و مسائل و مشکلات بسیاری روبهرو میشوند و تبعات آن افزایش ناراحتی شهروندان و افزایش حوادث خواهد بود. استفاده از پیمانکاران صاحب حرفه و فن و رعایت ضوابط و مقررات و تأمین نیازهای شهروندان میتواند به خدمتدهی بیشتر به شهروندان ختم شود و نشان دهد که مدیریت جدید شهری به نیازهای شهروندان آگاه و پاسخگوی آنهاست.
