سعید موسوی
باسل الخطیب کارگردان سوری که در کارنامه خود آثار فاخری در
حوزه مقاومت و دفاع از فلسطین همچون سریالهای جاودانهای
مانند نامههای عشق و جنگ و بازگشت به حیفاو الغالبون دارد، بعد از 8 سال غیبت در
صحنه سینما در سال 2013 به عرصه فیلمسازی بلند باز میگردد و این بار نقطه هدف
خود را بحران سوریه و دفاع از ملت و خاک و ارتش وطن خود قرار میدهد. او هرچند در
گذشته جزو منتقدان دولت بشار اسد شناخته میشد ولی حال که تمامیت ارضی و اعتقادی
میهنش را در خطر میبیند وارد میدان شده تا با همان صراحت و بیان کوبنده همیشگی
خود، واقعیتهای مصیبتبار کشورش را به نمایش گذارد.
نتیجه کار باسل الخطیب با موضوع بحران سوریه سه اثر
سینمایی شد به نامهای «مریم»، «مادر» و «سوریون» که فیلم آخر او برنده جایزه ویژه
هیئت داوران در چهاردهمین جشنواره بینالمللی فیلم مقاومت ایران و برنده جایزه بهترین
فیلم جشنواره سینمایی اسکندریه در سال 2016 شد.
مریم: اولین فیلم باسل الخطیب بود
که نشان داد او از دولت و ارتش کشورش حمایت میکند. فیلم متعلق به سه زن به نام
مریم است در سه مقطع تاریخ حساس سوریه در صد سال اخیر در سه اپیزود تولید شده است.
مقطع اول در سال 1918 شکلمیگیرد که با سقوط حکومت عثمانی و جنگ جهانی اول همراه
است. زندگی اولین مریم همراه را رنج بسیار و پایان تلخ است که در نهایت پس از
شنیدن خبر مرگ همسرش در جنگ، خود را به آتش میکشد. مریم دوم یک زن 35 ساله مسیحی
است که در سال 1967 زندگی میکند. سوریه درگیر جنگ با رژیم اشغالگر قدس است. مریم
به همراه همسر و دخترش به کلیسایی در منطقه کانیترای سوریه پناه میبرد. سربازان
اسرائیلی وارد کلیسا میشوند و با این که مریم دخترش را فراری می دهد اما خودش به
اسارت در می آید و بعد از سال ها زندگی در زندان چشم از جهان فرو می بندد. مریم سوم در بحران کنونی سوریه زندگی میکند. او در برابر اصرار
خانوادهاش برای فرستادن مادربزرگش به خانه سالمندان مقاومت میکند و در نهایت
تسلیم نظر آنها میشود. هر سه مریم صدای خوشی دارند و با نوایی بسیار غمگین و حزین
ترانههای قدیمی سوری را میخوانند.
باسل خطیب راجع به فیلم مریم میگوید: «هدف نشان دادن
تاثیر شدید ناملایمات سیاسی و جنگها بر سرنوشت مردم سوریه بود. این سه زن نماد
مردمی هستند که در سه عصر متوالی در طول یک قرن بیشترین مصیبتها و سختیها و
دردها را کشیدهاند».
گفتنی است که فیلم مریم برای شرکت در جشنواره فیلم کن در
سال 2013 ارسال شده بود که در اقدامی عجیب، نامهای برای کارگردان از سوی جشنواره
ارسال شد مبنی بر آنکه فیلم دارای ارزشهای هنری بالایی است و در جهان عرب تاکنون
چنین فیلمی دیده نشده است اما برخی قوانین غیرهنری اجازه نمیدهند فیلم سوری که
توسط وزارت فرهنگ این کشور تهیه شده است در جشنواره اکران شود. این در حالی بود که
همان سال چند فیلم از هنرمندان معارض سوری که در خارج از کشور تولید شده بود در جشنواره
پذیرفته شدند.
مادر: این فیلم داستان مستندی است
از مادری به نام «ام عادل جزائری» که در روستایی در نزدیکی دمشق در خانه خود تنها
از دنیا میرود و شش فرزند او به دلیل شرایط امنیتی سوریه و عدم دسترسی به خانه
مادر از رسیدن به خانه مادر و نجات او بازماندهاند. فیلم حول تمام داستانها و
رنجها و دردهایی که برای این شش پسر و دختر میافتد تا خود را به خانه مادر
برسانند میچرخد. نقطه اوج داستان زمانی است که مراسم تشییع این مادر با تشییع
شهیدی از ارتش سوریه که در جنگ با نیروهای داعش کشته شده است، همزمان میشود و
هر دو جنازه در یک خط مستقیم در کنار هم تشییع میشوند. و صدایی که در سکانس آخر
فیلم شنیده میشود از آخرین لحظات حیات مادر که در تنهایی با خود نجوا میکند:
«دخترم زمین به خودی خود کثیف نیست، اینها همه گل و لایی هستند که کم کم شسته میشوند
و میروند». فیلم مادر باسل الخطیب جایزه هیئت داوران جشنواره سینمایی پیونگ یانگ
کره شمالی را در سال 2016 از آن خود کرد..
سوریون: سوریون نیز همچون دو
فیلم قبلی به وضعیت زنان سوریه در زمان جنگ پرداخته است. ریما، خبرنگار و عکاس
سوری، در طول ماموریت رسانهای خود در روستایی که توسط تروریستها محاصره شده
گرفتار میشود تا شاهد عینی سرنوشت غمانگیز مردم آنجا شود، و خود را میان چالشهای
تهدیدآمیزی بیابد که وی را ناگزیر به تجدید نظر درباره تمام تصمیماتش در زندگی کند.
او در دیدار با زینه و یوسف، دو محکوم به مرگ، تعالی در زندگی و فداکاری را میآموزد.
همسر و فرزندان یوسف توسط نیروهای داعش به قتل رسیدهاند و خانه او کاملا تخریب
شده است. از این رو تصمیم به انتقام میگیرد و با نیروهای داعشی تن به تن میجنگد
و تعداد بسیاری از آنها را به هلاکت میرساند تا اینکه خود نیز کشته میشود. زینه
نیز فدایی دیگری است کهدر هجوم نیروهای داعش علیرغم بیماری حاضر به ترک خانه و
کاشانه خود نمیشود.
باسل الخطیب در حاشیه اکران فیلم سوریون در جشنواره
اسکندریه میگوید: «ما اکنون در سوریه و در داخل یک جنگ تمام عیار زندگی میکنیم و
حال و روز سوریه را هیچ کسی جز خود سوریون درک نمیکند. این یک توطئه است که بر سر
سرزمین ما و تمام ملتهای عربی چیده شده است».
نکته قابل توجه آن است که سوریون در قلب درگیریهای سوریه
تولید و تصویربرداری شده و به گفته کارگردان، بازیگران این فیلم با خواندن یکی دو
برگ از فیلمنامه همکاری قطعی خود را اعلام کردهاند. فیلم سوریون به دلیل محدودیتهای
امنیتی و سیاسی و دفاع از ارتش سوریه، با بایکوت رسانهای و خبری از سوی جشنوارهها
و رسانههای عربی مواجه شد و جشنواره فیلم قاهره که بزرگترین جشنواره فیلم در جهان
عرب است با مشارکت این فیلم مخالفت کرد. لذا این فیلم تنها در جشنوارههای رده
پایین عربی همچون مدیترانه الجزایر و اسکندریه و هلند و چین اجازه اکران پیدا کرد.
