جواد محرمي
مصطفي جمشيدي ميگويد ادبيات جنگ ادبيات ملال نيست. زندگي عادي و روزمره انسانها ملالانگيز است و هيچ اتفاق و خيزشي در آن نخواهيم داشت ولي در ادبيات دفاع مقدس ايستايي نداريم.
سومين نشست «رصد صبح» همزمان با دومين سالروز شهادت سردار حسين همداني به رونمايي و نقد كتاب «عطر عربي» اختصاص يافت؛ اين اثر شامل ۱۴ داستان كوتاه از ۱۴ نويسنده با انتخاب مرحوم فيروز زنوزي جلالي با موضع مدافعان حرم است و با حضور مصطفي جمشيدي، علي محمد مودب، علي اصغر عزتي پاك و ميلاد عرفانپور، كارشناسان و منتقدان ادبي عصرگاه شنبه ۱۵ مهر نقد و بررسي شد.
در عرصه ادبيات مدافعان حرم بسيار كمرنگ ظاهر شديممصطفي جمشيدي، نويسنده و كارشناس ادبي در ابتداي اين نشست ياد سردار حسين همداني را گرامي داشت و همچنين فيروز جلالي را كه جمعآوري و تأييد اين داستانها را به عهده داشت.
جمشيدي از تفاوت ادبيات غرب در حوزه جنگ و ادبيات ما در حوزه دفاع مقدس گفت: در غرب در وجه كشتار جنگ و خون و خونريزي آن بسيار غلو ميشود و پيروزيها و فتحهاي آن ولي در ادبيات دفاع مقدس و در پي آن حوزه جديد ادبيات مدافعان حرم، كشتار ارزش نيست و چيزي كه ارزش دارد وجه انساني و نگاه به انسان مظلوم است كه مطرح ميشود. ادبيات جنگ ادبيات ملال نيست. زندگي عادي و روزمره انسانها ملالانگيز است و هيچ اتفاق و خيزشي در آن نخواهيم داشت ولي در ادبيات دفاع مقدس ايستايي نداريم.
جمشيدي درباره كتاب «عطر عربي» گفت: در اين كتاب مليت اثري ندارد و آشناييزدايي اتفاق افتاده است، چون موقعيت قرارگيري اتفاقات خارج از وطن و كشور ماست. در جنگي شركت كردهايم كه با عقل كوچك بعضيها، جنگ ما نيست ولي منافع آن منافع ماست. راوي در لوكيشن خارجي به عنوان داناي كل حضور دارد. اين منتقد افزود: هر واقعهاي تا به وضعيت نمايشي پايدار تبديل نشود جاودانه نميشود و اين وظيفه ادبيات است.
نويسنده رمان سمندر در ادامه گفت: ادبياتي كه داريم و چيزي كه در واقعيت اتفاق ميافتد مكمل هم هستند و اگر ادبيات نباشد اين اتفاق ناقص ميماند. ادبيات قسمتي از وظيفهاش كشف حقيقت است.
جمشيدي با انتقاد از كم توجهي مسئولان به موضوع آشنايي نويسندهها از نزديك با موقعيت اتفاقهاي افتاده در جنگ افزود: وقتي جنگي خارج از وطن اتفاق ميافتد بايد راهي باز شود تا نويسندهها از نزديك جنگ را ببينند و با جزئيات آن روبهرو شوند. در «عطر عربي» با موضوع دفاع و جنگ بسيار واقعبينانه برخورد ميشود و دروغي در آن نيست و از تصنع به دور است. گزارشها بيطرفانه است و از سوي داناي كل مطرح ميشود. تأثيربرانگيز است كه پديدههايي به اين حد شگرف داشته باشيم ولي در آثار ادبي ما اينقدر كمرنگ ظاهر شوند.
اجازه ندادند نويسندهها از نزديك واقعه را لمس كنندعلي محمد مؤدب، مدير مجموعه شهرستان ادب، ناشر كتاب «عطر عربي» گفت: ادبيات جايي است كه انسان خطر ميكند و به ديدار خود ميرود. يكي از دلايلي كه انسان در دوره حاضر ملال دارد اين است كه شجاعت ندارد. وقتي به ديدار خود نميرويم و با خودمان روبهرو نميشويم گرفتار ملال و نااميدي ميشويم كه اين مستلزم داشتن شجاعت است. آدمهاي بيتصميم در اين نبرد بين خير و شر نميتوانند انتخاب كنند. ملالي كه ديده ميشود از بيتصميمي و بيارادگي خودمان است.
وي در ادامه افزود: ادبيات جنگ جايي است كه انسان به ديدار خود ميرود. ميتواند شورانگيز و مهيج باشد و به قدر كافي كشش دارد. ادبيات جنگ قصه آدمهايي است كه تصميم ميگيرند و به استقبال خطر ميروند و حادثه ميآفرينند. ما در منطقهاي قرار داريم كه جنگ در آن جولان ميدهد و نويسندگاني كه نترسيدند و به آتش جنگ نزديك شدند و سراغ موضوع آن رفتند به قدر دلاوري و شجاعت خودشان موفق شدند.
مودب درباره داستانهاي مجموعه گفت: در تكتك قصهها ميتوان تقابل مرگ و زندگي را حس كرد. كاش هنرمندان از اين فرصت استفاده و ملال روزمرگي خود را در اين تجربه ادبي برطرف كنند.
مودب در ادامه افزود: حماسه، نياز انسان زمان ماست نه به دليل وجوه سياسي خودش بلكه با توجه به وجوه معرفتي و شناختي. در داستانهاي «عطر عربي» درگيريها و چالشهاي جدي وجود دارد و به خاطر خودشناسي خودمان بايد آن را جدي بگيريم. با اين داستانها ميتوانيم از روزمرگي بگريزيم. انسانها در حالت عادي دوست دارند سوت زنان از كنار وقايع بگذرند و حوادث عالم اجازه نميدهد خود را كنار بكشيم. كشمكش حق و باطل را نميتوان ناديده گرفت.
اين شاعر و منتقد نيز به عدم حضور نويسندگان در صحنه نبرد انتقاد داشت و گفت: با وجود تمام پيگيريها باز هم امكان حضور پيدا نشد و نويسندهها از طريق تحقيق و مطالعه به اين اثر دست يافتند و اگر ميتوانستند از نزديك درك كنند موقعيتهاي مناسبتري مييافتند. نوشتن اصيل بعد از مشاهده واقعه است. بايد حواسمان باشد كه اگر حوادث واقعي ثبت نشوند بعدها به مشكل ميخوريم مانند اتفاقي كه در بوسني پيش آمد.
