جواد محرمي
تعزيه، نقالي و پردهخواني نه تنها يكي از ميراث فرهنگي و معنوي كشور محسوب ميشود بلكه توسعه و گسترش آن در جامعه و بهويژه در مراكز آموزشي، فرهنگ حسيني(ع) و نيز روحيه پهلواني و اخلاق را توسعه ميدهد، مسئلهاي كه امروزه واجب است ضرورتي انكارناپذير در جامعه تلقي شود اما به نظر ميرسد دستهايي بر سر اين الزام مانع ايجاد كردهاند و حتي اجازه نميدهند در وزارت علوم رشتهاي مجزا براي اين هنر ملي و ميهني ايجاد شود.
داود فتحعليبيگي روز گذشته در نشست دومين جشنواره سراسري نقالي و پردهخواني «غدير» بار ديگر به اين موضوع اشاره كرد و گفت: خوشبختانه جامعه ما از وزارت علوم جلو افتاده است زيرا سالهاست كه رشته نمايشهاي آييني و سنتي داير نميشود اما مردم به اين آيينها توجه دارند. فتحعليبيگي در اين نشست عنوان كرد: سالهاست كه علاقه داشتم جشنوارههايي با موضوع زندگاني و انديشههاي امام علي(ع) برگزار شود، بارها پيشنهاد برگزاري مسابقات نمايشنامهنويسي را بر اساس آنچه از امام علي (ع) در نهجالبلاغه ذكر شده است، دادم. خوشحالم كه اين جشنواره در مسير سيره امام علي (ع) برگزار ميشود.
به گفته اين استاد نمايشهاي آييني و سنتي در اين جشنواره شاهد حضور نوجوانان، جوانان و كهنسالان عرصه نقالي و پردهخواني هستيم. اميدوارم از منظرهاي مختلف به سيره امام علي(ع) در حوزه هنر نگاه شود زيرا وقتي امام علي(ع) را بشناسيم به شناخت درباره پيامبر اكرم(ص) هم خواهيم رسيد.
وي با بيان اينكه خوشبختانه جامعه ما از وزارت علوم جلو افتاده است، اظهار كرد: سالهاست ميگويم چرا رشته نمايشهاي آييني و سنتي داير نميشود تا به صورت آكادميك اين رشته آموزش داده شود اما وزارت علوم ظاهراً پنبهاي در گوش دارد و نميخواهد بشنود. ما بايد براي عرضه بهروز هنرهاي سنتي خود در عرصه نمايش، مكانهاي ويژهاي را اختصاص دهيم.
وي يادآور شد: فرهنگسراها و سراهاي محله ساخته شده ولي كسي به فكر راهاندازي مكاني تخصصي براي نمايشهاي آييني و سنتي نيست. در خيابان ملك هم بنايي به نام نمايشهاي آييني و سنتي ساخته شده كه هيچ الماني از آيين و سنت در آن ديده نميشود. همچنين سنت نقاشي قهوهخانه نيز رو به انقراض است.
متأسفانه تعزيه را به رسميت نميشناسندداود فتحعليبيگي، نويسنده و كارگردان تئاتر چندي پيش نيز در گفتوگو با «جوان» در پاسخ به اين سؤال كه چرا با وجود عقبه قوي هنر نمايش در ايران كه ريشه در هنر تعزيه دارد امروزه بسياري از نمايشهاي روي صحنه عاري از اخلاق هستند، گفت: متأسفانه برخي تعزيه را نمايش نميدانند، تعزيه نمايشي آييني است كه از همه مختصات و نشانههاي هنر نمايش برخوردار است.
به گفته اين استاد و فعال نمايشهاي آييني، تعزيه به تنهايي همه مختصات نمايش روايي را داراست و داراي ارزشهاي منحصر به فردي است اما متأسفانه اين هنر ملي و آييني از سوي برخي به عنوان يك هنر نمايشي اصيل به رسميت شناخته نميشود و قدر دانسته نميشود.
وي دليل اين موضوع را غلبه نگاه و انديشه غربي در هنر ايراني دانسته و به اين نكته اشاره كرده بود كه تئوريهاي هنر و نمايش در دانشكدهها و مراكز آموزشي كشور ريشه دوانده و تغيير نگاه در اين مورد بسيار سخت است. اساتيد ما در مراكز آموزش عالي ميپندارند كه تعزيه نميتواند به عنوان يك قالب نمايشي عرضه شود، اين در حالي است كه بسياري از پژوهشگران و محققان هنر نمايش در ايران تعزيه را ستون نمايش ايراني ميدانند و نگاه احترامآميز و اصولي به اين هنر دارند اما مراكز آموزش عالي ما با وجود وقوع انقلاب اسلامي مقاومت زيادي براي دانستن دانشجويان از هنر اصيل ايراني نشان ميدهند.
داود فتحعليبيگي كه خود سابقه زيادي در تحقيق و پژوهش درباره هنر تعزيه دارد در ادامه توضيح ميدهد كه كپيبرداري و روشهاي وارداتي در دانشگاههاي ما بيداد ميكند، به دانشجويان القا ميشود كه هنر نزد بيگانگان است و بس، تعزيه را در چشم دانشجو كوچك و تحقير ميكنند.
وي معتقد است الان زمان تجديدنظر در رشتهها و دروس دانشگاهي ما در عرصه هنر است، نه اينكه تئوريهاي غربي را دور بريزيم بلكه بايد از غلبه نظريهپردازيهاي غربي بر هنر كشور پرهيز كنيم و به دانشجويانمان ثابت كنيم كه هنر ايراني در نمايش حرفهاي زيادي براي گفتن دارد. اگر بتوانيم اين مورد را جا بيندازيم و به دانشجويان هنر اعتماد به نفس بدهيم به تدريج ميتوان هنر تعزيه را گسترش داد و شك نكنيد وقتي قالبها اخلاقي شوند، محتواي هنر نيز به سمت اخلاقي شدن ميرود.
به گفته اين كارگردان تئاتر چند سال پيش در دانشگاه سوره رشته تعزيه را تعريف كرديم و به وزارت علوم فرستاديم ولي اصلاً جوابي نشنيديم، فكر ميكرديم با استقبال مسئولان وزارت علوم مواجه شويم و به خاطر اهميت به هنر اصيل ايراني و براي زنده كردن هنر آييني و سنتي ايرانيان مورد تشويق قرار بگيريم و موضوع به سرعت در دستور كار قرار بگيرد اما با بياعتنايي زيادي مواجه شديم و هيچ جوابي به ما ندادند. سال گذشته شنيدم كه دانشگاه هنر هم پيشنهادي در اين زمينه ارائه داده ولي ظاهراً هنوز در دستور كار قرار نگرفته است. فتحعليبيگي از اين بياعتنايي نسبت به هنرهاي آيين در كشور ابراز تأسف كرده و ميافزايد: وزارت علوم و دستگاههاي فرهنگي بايد از آموزش رشتههايي كه باعث ميشود روح معنويت در جان دانشجويان و جوانان ما رسوخ داده شود، حمايت كنند اما متأسفانه شاهد هستيم كه قدر و منزلت سرمايهها و ميراث ملي محترم شناخته نميشود و اين معنايي جز كفران نعمت ندارد.
تعزيه، اخلاق را در عرصه تئاتر نشر ميدهدفتحعليبيگي تأكيد ميكند وزارت علوم واجب است كه به فرهنگ و ميراث ملي اهميت بدهد و آن را در صدر بنشاند. ما خوشبختانه در اين زمينه به قدر كافي نيروي انساني عالم و متعهد داريم كه بتوانند بهتر از قبل قواعد نمايش ايراني را تئوريزه كنند، ترديد نكنيم كه اگر رشته تعزيه در دانشگاه تعريف و آموزش داده شود روي اخلاق دانشجوي ما هم تأثيرگذار است، روي سبك زندگي ايراني او نيز مؤثر است چون در محتوا تأثير ميگذارد. به نظرم دستهاي پشت پردهاي وجود دارد كه اجازه نميدهد آموزش عالي ما به سمت معنويت و اخلاق برود. اين گسست را بايد دانشگاه پر كند، پيش از اين برخي تعزيه را خرافات ميدانستند، در دوره پهلوي با عنوان سد معبر با آن مقابله ميكردند ولي الان وضع بهتر شده و برايش حرمت قائلند ولي به گونهاي مخفيتر با آن مقابله ميشود.
روز گذشته در نشست خبري جشنواره نقالي و پردهخواني غدير، عالمبخش، دبير اجرايي اين رويداد هنري با اشاره به حمايت سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران از برگزاري جشنواره سراسري نقالي و پردهخواني «غدير» گفت: ميدان امام حسين (ع) مكان اجراي آثار جشنواره است و اميدوارم سال آينده آثار اين جشنواره را در چند مكان اجرا كنيم. ۱۱۷ اثر در قالب نقالي و منقبتخواني متقاضي حضور در جشنواره بودند. در كل ۳۱ نقال و پردهخوان به اجراي ۳۱ اثر در جشنواره ميپردازند كه حضور بانوان در عرصه نقالي چشمگير است. وي تجليل از مرشد سيدمصطفي سعيدي و مهدي شفيعي نويسنده كتاب «حماسههاي امام علي(ع)» را به عنوان برنامههاي ويژه اين دوره از جشنواره نقالي و پردهخواني «غدير» نام برد.
دومين جشنواره سراسري نقالي و پردهخواني «غدير» از ۱۳ تا ۱۷ شهريور، ساعت ۱۷ تا ۲۰ ميزبان ۳۱ اجراي نقالي و پردهخواني است.
