بیژن یانچشمه
به دليل سياستهاي نادرست دولت و كمبود وسايل نقليه عمومي، تعداد خودروها هر روز در شهر افزايش مييابد و شهر به جاي شهر انسانمحور حالا به شهر خودرومحور تبديل شده است. ظرفيت و توسعه ساخت معابر شهري نيز بر اساس برنامه جامع شهري پايتخت به اتمام رسيده است. چند هفتهاي به آغاز سال تحصيلي جديد مدارس و مراكز آموزشي نمانده است و افزايش بار ترافيك در پايان ماه شهريور و آغاز مهر ماه به اوج خود خواهد رسيد، افزايش 20 تا30 درصدي آمدوشد شهري بر بار ترافيك كنوني ميافزايد. اگر براي غول ترافيك پايتخت فكر اساسي صورت نگيرد علاوه بر هدررفت زمان و معطل ماندن شهروندان و رانندگان در صفهاي طولاني معابر، محيط زيست شهري نيز دچار تخريب شده و آلودگي نيز افزايش خواهد يافت كه همگان متضرر خواهند شد. حال كه دولت و مديريت شهري يكدست شدهاند بايد ديد براي ترافيك پايتخت چه راهبرد اساسي اعمال خواهد شد تا بار ترافيك در معابر پايتخت روانسازي شود.
شهر خودرومحور يا انسانمحور؟
تشديد ترافيك در معابر اصلي پايتخت سبب شده تا حتي تاكسيهاي موبايلي نيز در زمانهاي پيك ترافيك مسافران را در اين مسيرها جابهجا نكنند. در حقيقت دستگاههاي مسئول از زمان تشديد ترافيك در معابر شهري تاكنون هيچ برنامه يا طرحي را به اجرا درنياوردهاند تا از بار ترافيك معابر شهري كاسته شود. افزايش بار ترافيك شهري در ساعات پاياني شب نيز در معابر اصلي و بزرگراهها سبب كندي حركت خودروها و كلافهشدن شهروندان شده است. هر چند بار ترافيكي در معابر شهري تهران همچنان وجود دارد، اما تشديد ترافيك در اوج ترددها در آغاز و پايان روز در برخي معابر سبب اتلاف وقت و زمان و سوخت خودروها شده است و به تبع آن به زيست شهري آسيب بسياري ميرساند. اينكه چرا پس از چند ماه از آغاز سال باز هم بار ترافيك به معابر شهري بازگشته است، جاي تأمل دارد و بايد موضوع از سوي دستگاههاي ذيربط مورد رصد دقيق قرار گيرد. به گفته پليس، بازگشت مسافران از سفرها، از عوامل اين تشديد ترافيك است، اما علت افزايش مدت زمان ترافيك و افزايش زمان تشديد ترافيك همچنان بيپاسخ مانده است.
ساماندهي تردد موتورسيكلتها براي روانسازي ترافيك شهري
در شهر تهران آمار دقيقي از تردد موتورسيكلتها وجود ندارد ولي تردد چندين ميليون موتورسيكلت سبب شده است تا علاوه بر افزايش تخلفات راهنمايي و رانندگي و تصادفات نظم ترافيك شهري هم بر هم بخورد. در معابر اصلي و پرتردد مركزي تردد موتورسيكلتها خود سبب ايجاد ترافيك و تشديد ترافيك شده است. متأسفانه فرهنگ غلط استفاده از موتورسيكلت در كشور ما خود عاملي براي گره كور ترافيك در معابر پرتردد شده است. آغاز ساماندهي موتورسيكلتها براي تردد در معابر مركزي و طرح ترافيك چندي است آغاز شده هرچند عدهاي اين اقدام را غيرقانوني ميدانند ولي در مقابل كارشناسان حوزه حملونقل بر ساماندهي تردد موتورسيكلتها تأكيد دارند. نظمبخشي به تردد موتورسيكلت با اين اقدام ميتواند به روانسازي ترافيك كمك كند البته اگر طرح ساماندهي موتورسيكتها درست و صحيح به اجرا درآيد. بخشي از ترافيك شبانگاهي معابر پايتخت به حضور نداشتن پليس راهور مربوط ميشود و برخي نيز به تنظيم نبودن چراغهاي راهنمايي و رانندگي در معابر كه از حالت هوشمند و خودكار خارج ميشوند. گويا ترافيك كه به معضل عادي پايتختنشينان تبديل شده است، حالا ديگر هيچ معترضي ندارد تا كسي هم پاسخگوي آن باشد!
گفتني است تاكنون طرحهاي بسياري براي كاهش ترافيك مطرح شده است، اما به دلايل نامعلوم يا آماده نبودن زيرساختها اين طرحها فقط رسانهاي شده و به اجرا درنيامده است. متأسفانه به دليل نبود زيرساختهاي كنترل هوشمند ترافيك معابر، شاهد افزايش ترافيك صبحگاهي و شبانگاهي در معابر پايتخت هستيم كه لازم است مسئولان براي كاهش بار ترافيك و روانسازي آن اقدامات لازم را به عمل آورند. با نزديكتر شدن به ايام بازگشايي مدارس لازم است تسهيلات ترافيكي مدنظر مسئولان و دستگاههاي متولي به طور جدي مدنظر قرار گيرد تا سايه ترافيكي كمرنگتر شود.
LEZ كارت قرمز براي خودروهاي فرسوده
همچنين در راستاي اجراي طرح كاهش، مديرعامل اتحاديه حملو نقل همگاني از ممنوعيت ورود خودروهاي كاربراتوري به محدوده LEZ (طرح كاهش) از شهريور خبر داد. سعيد قيصر گفت: از ابتداي شهريور ماه سالجاري خودروهاي كاربراتوري نميتوانند به محدوده LEZ وارد شوند. گفتني است اين طرح، برنامه پيشرفتهتر طرح ترافيك به ويژه براي روزهاي آلوده است كه بجاي محدوده جغرافيايي، معيارهاي ديگري از جمله مدل خودرو و ميزان آلايندگي آن نيز لحاظ ميشود.
ابرشهرها براي كاهش ترافيك چه ميكنند؟
ترافيك مسئلهاي است كه نه تنها در تهران كه در شهرهاي بزرگ دنيا هم هنوز وجود دارد. با اين وجود ابرشهرها برنامههاي متفاوتي براي كاهش ترافيك انجام ميدهند؛ برنامههايي كه در برخي شهرها تأثيرگذار هم بوده است.
سالهاست كه به دلايل زيادي كه مهمترينش افزايش جمعيت و تعداد خودروهاست، تهران درگير ترافيك سنگيني شده؛ ترافيكي كه برنامهها و اقدامات مختلفي مثل طرحهاي دوگانه ترافيكي، ساخت تونلها و پلها تاكنون نتوانسته است از شدت آن بكاهد و حتي به تازگي با اعتراف رئيس پليس راهور هم ختم شده: «ترافيك تهران به نقطه غيرقابل تحمل رسيده است.»
برخي بر اين باورند كه ساخت خيابانهاي بيشتر فقط رانندگان را تشويق ميكند، بيشتر رانندگي كنند و از حجم ترافيك كاسته نميشود اما اين مسئله نه تنها در تهران كه در ابرشهرهاي دنيا و حتي در كشورهاي توسعهيافته هم آزاردهنده است. البته هر كدام از اين شهرها هم برنامه متفاوتي براي حل آن دارند. لندن پايتخت انگلستان يكي از شلوغترين شهرهاي اروپاست. بر اساس معيار ترافيك «تام تام» اين شهر از لحاظ ازدحام ترافيك رتبه ۱۶ را در جهان دارد. به همين دليل شهرداري لندن اقدامات زيادي براي كاهش ترافيك انجام داده است. آنها ۴ ميليارد دلار براي كاهش ترافيك سرمايهگذاري كردهاند كه بزرگترين سرمايهگذاري در سالهاي اخير است. اين ۴ ميليارد دلار بيشتر هزينه ساخت پلها، تونلها و خيابانهاي جديد ميشود.
همچنين از سال ۲۰۰۳ تردد بيشتر خودروها در مركز شهر لندن در طول هفته از ساعت ۷ صبح تا ۶ عصر ممنوع شد و خودروهاي غيرمجازي كه وارد اين منطقه ميشوند، 11/5 پوند جريمه ميشوند. گفتني است حدود دو هفته پيش صادق خان، شهردار لندن گفت قصد دارند اينترنتي محل وقوع تصادف و ترافيك را شناسايي كنند و به سرعت براي كاهش ترافيك پليس به آن منطقه بفرستند. بروكسل: ترافيك يكي از مسائل حل نشده در پايتخت اروپا هم هست. در بروكسل، پايتخت بلژيك سالانه ۱۶۰ ساعت از وقت هر نفر در ترافيك تلف ميشود و وضعيت ازدحام ترافيك در بروكسل از سال ۲۰۰۸ تاكنون تقريباً تغيير نكرده است. يكي از برنامههاي مسئولان بروكسل براي كاهش ترافيك، بزرگتر كردن مناطق عابر پياده است. در سال ۲۰۱۵ پيادهرويي در ميدان مركزي اين شهر ساخته شد. ساختن مسيرهاي بيشتر ويژه دوچرخهسواري، تغيير مسير حركت اتوبوسها به مناطقي كه درگير ترافيك هستند و... از برنامههاي ديگر اين شهر براي كاهش ترافيك است. با اين وجود انتقادات زيادي به مسئولان شهري بروكسل ميشود كه چندين سال است اقدامات زيادي براي حل ترافيك اين شهر انجام ندادهاند. ميلان: بر اساس معيار «تام تام» ميلان رتبه ۵۹ را از لحاظ ازدحام ترافيكي در جهان دارد. با اين وجود برخي ديگر از رسانهها ميلان را از شهرهايي ميدانند كه ترافيكهاي سنگيني دارد. ميلان هم برنامهاي مشابه لندن براي كاهش ترافيك دارد. اسم برنامه ميلان «نقشه سي» است. در اين نقشه ورود هر خودرو گازوئيلي يا ديزلي به منطقهاي در مركز ميلان ممنوع است و ورود به اين منطقه جريمهاي ۵ يورويي دارد. البته اين جريمه براي ساكنين آن منطقه ۲ يورو است.
مسكو: ۴۸ دقيقه در روز از وقت اهالي پايتخت روسيه در ترافيك تلف ميشود. اين شهر ميان شهرهاي بزرگ ديگر جهان رتبه ۵ را در ازدحام ترافيكي دارد. البته چند سال پيش اين شهر رتبه 2 را داشت. از سال ۲۰۱۴ شهردار مسكو از اجراي برنامهاي شش سالهاي براي كاهش ترافيك خبر داد؛ برنامهاي با بودجه ۶۲ ميليارد دلاري. اهداف اصلي اين برنامه توسعه حملونقل با مترو، ساختوساز خيابان و ساختن ۳۰۰ كيلومتر راه براي دوچرخهسواري است.
لسآنجلس: لسآنجلس با اينكه خطوط متعدد مترو دارد اما دهمين شهر پرترافيك جهان است. با اين وجود مسئولان اين شهر هنوز باور دارند كه با ساخت خطوط مترو بيشتر ترافيك را در شهرشان كاهش بدهند.
مكزيكوسيتي: مكزيكوسيتي از لحاظ ازدحام ترافيكي رتبه يك را در جهان دارد. يكي از دلايل اصلي اين موضوع هم جمعيت ۲۱ ميليوني اين شهر است. وقت اهالي اين شهر روزانه يك ساعت در ترافيك تلف ميشود. يكي از برنامههاي اصلي اين شهر براي كاهش ترافيك توسعه حملونقل عمومي است. سال پيش مسئولان اين شهر بودجه ۱۵۴ ميليون دلاري براي توسعه حملونقل شهري كنار گذاشتند. يكي ديگر از برنامههاي اين شهر ارائه اطلاعات اينترنتي به اهالي مكزيكوسيتي براي پيدا كردن نزديكترين مسير به مقصد است كه خود باعث كاهش ترافيك ميشود.
استانبول: ميان شهرهاي بزرگ استانبول بعد از مكزيكوسيتي بيشترين حجم ترافيك را دارد. با اين وجود در چند سال اخير ازدحام ترافيك در اين شهر به شكل محسوسي كاهش پيدا كرده است. در طول سالهاي گذشته مسئولان اين شهر براي كاهش ترافيك انواع وسايل حملونقل عمومي را گسترش دادهاند. ضمن اينكه قصد دارند براي كاهش حجم ترافيك شهرشان خطوط مترو را گسترش دهند. ريودوژانيرو: پايتخت برزيل هم ترافيكي همانند استانبول ولي با مقداري ازدحام كمتر است. ريودوژانيرو برنامههاي متفاوتي براي كاهش ترافيك خود دارد؛ ساخت يك مركز كنترل عمليات براي واكنش سريعتر در مواقع ضروري، ساخت يك شبكه «بيآرتي»، ساخت يك منطقه بزرگ دوچرخهسواري و....
پكن: پايتخت چين ترافيكي همانند ترافيك لندن دارد و حال مسئولان اين كشور ميخواهند نقشهاي شبيه نقشه لندن و سنگاپور را براي كاهش ترافيك در پكن اجرايي كنند. در اين نقشه قرار است خودروهايي كه وارد يك منطقه خاص ميشوند، جريمه شوند و اين جريمه هم بر اساس تعداد دفعات ورود آنها به آن منطقه باشد.
فهم مشترك براي حل ترافيك كلانشهرها
ترافيك كلاف پيچيدهاي شده است كه متهم و شاكي بسياري دارد اما براي حل اين مشكل تاكنون اقدامات صورت گرفته به درستي جواب نداده است چراكه با افزايش معابر تعداد خودروها نيز در معابر شهري زياد شده و عملاً ورود خودروهاي جديد سبب خنثي شدن اجراي طرحهاي ترافيكي در معابر شهري شده است و تا زماني كه شبكه حملونقل تكميل نشود و مردم تشويق به استفاده حداكثري از اين شبكه نشوند ترافيك همچنان معضل شهري باقي خواهد ماند.
برای رفع هر مشکلی اول باید به اسیب شناسی ان پرداخت . علت ترافیک تهران را می توان بصورت زیر بر شمرد
