در حالي ايران با توليد 70هزار تن عسل رتبه هفتم جهان را به خود اختصاص داده است به خاطر عدم حمايت هاي دولتي و نبود صنایع تبدیلی و بسته بندی هيچ سهمي از بازارهاي جهاني ندارد

طعم تلخ عسل بسته بندي نشده زير دندان کندوداران

آنقدر در اکثر استانهاي ايران فضاي مناسب براي نگهداري کندو و توليد عسل وجود دارد که در حال حاضر چندين استان داعيه "قطب توليد عسل ايران" بودن را دارند و به حق هم که چنين است. در حال حاضر ايران در تعداد کلونی زنبورعسل، رتبه چهارم و در ميزان توليد عسل رتبه هفتم جهان را به خود اختصاص داده است. اما با اين آمار درخشان سهم ايران از بازارهاي جهاني آنقدر ناچيز است که هرگز نمي شود به آنها استناد کرد. زيرا در کنار تمام مشکلات موجود در مسير توليد عسل و در شرايطي که از حدود شش میلیون و 700 هزار کندوی موجود ، بيش از 70هزار تن عسل در سال تولید می‎شود اما فقط به خاطر عدم حمايت هاي دولتي و نبود صنایع تبدیلی و بسته بندی مناسب، عسل ناب ايراني، با برند کشور ترکیه در بازارهای جهانی عرضه شود. موضوعي که حالا آب پاکي را بر دست فعالان اين عرصه ريخته و آنها را از ادامه کار دلسرد کرده است.

نويسنده: محمدرضا هاديلو

وقتي قرار باشد از عسل با کيفيت ايران صحبت کنيم حتما غير ممکن است که بتوانيم فقط به يک استان يا منطقه اشاره شود. از استان آذربایجان غربی که ۳۰ درصد عسل کل کشور را توليد مي کند گرفته تا اردبيل و دماوند و اصفهان و چهارمحال و بختياري و فارس و خراسان ها و لرستان و... که هر کدام در توليد عسل قطبي هستند و حرف هاي زيادي براي گفتن دارند.

با اين تفاسير زنبورداری که با وجود داشتن کمترین میزان مصرف ارز برای دولت، مي تواند بیشترین بازدهی و سود را با تکیه بر منابع داخلی نصیب اقتصاد کشور کند با چالش ها و مشکلات زیادی روبه رو است.

با وجود گستردگی فعالیت های این صنعت تاکنون هیچ گونه قانون مشخصی برای حل مسائل و معضلات پیش روی آن به تصویب مجلس شورای اسلامی نرسیده و در این بخش تنها شاهد ابلاغ مواردی با عنوان دستور العمل های وزارت جهاد کشاورزی هستیم که فاقد ضمانت اجرایی لازم بوده و دستگاه قضایی نيز امکان استناد روی آنها جهت احقاق حقوق زنبورداران را ندارد.

 رتبه اول، رتبه آخر جهان

مشت نشانه خروار است و با گذري به وضعيت توليد و بازار فروش يکي از قطب هاي توليد عسل ايران مي توان حال بقيه استانها را هم درک کرد.

هم اکنون استان آذربایجان غربی با تولید سالانه بیش از 21 هزارتن عسل که ۳۰ درصد کل کشور محسوب می‌شود یکی از قطب‌های مهم تولید این محصول به شمار می‌رود و سالهاست رتبه اول را به خود اختصاص داده است.

وجود اتحادیه تولیدکنندگان عسل در استان، فعالیت ۱۴ تعاونی زنبورداری فعال، شش کارخانه موم آج کنی، پنج کارگاه بسته بندی عسل نیمه اتوماتیک با ظرفیت ۵۰۰ تن و شش کارخانه بسته‌بندی عسل مدرن در شهرستان‌های ارومیه، خوی و مهاباد بخشی از ظرفیت این استان در زمینه صنعت تولید عسل است. این استان با دارا بودن بیش از یک میلیون و یکصد کندوی زنبور عسل و فعالیت بیش از شش هزار نفر در این بخش نشان از پتانسیل بالای استان در زمینه صنعت عسل و زنبورداری دارد اما متاسفانه نبود صنایع تبدیلی و بسته بندی مناسب سالها کام توليد کنندگان عسل را تلخ کرده و ثمره زحمات آنها را دو دستي تقديم دلالان مي کند.

بي توجهي ها و عدم حمايت هاي دولتي از اين صنعت که زمينه بسيار مناسبي براي ايجاد اشتغال و ارز آوري است موجب شده تا نه تنها اميدي براي رسيدن به اهداف مد نظر وجود نداشته باشد بلکه فعالان حاضر نيز به فکر تغيير شغل و بخشيدن عطاي اين کار به لقايش باشند.

صدور فقط با برند ايران

بر اساس آخرین آمارگیری انجام گرفته درسال ۹۵ استان آذربایجان‌غربی با داشتن بیش از یک میلیون و یکصد هزار کندوی مدرن و بومی و با تولید ۲۱ هزار تن عسل که حدود يک سوم عسل کل کشور را شامل می‌شود، چندین سال متوالی مقام نخست کشوری را از نظر میزان تولید و تعداد کندوهای مدرن به خود اختصاص داده است.

با اين حال صدور عسل اين استان با برند ترکیه و عرضه آن در بازارهای اروپایی ، سالهاست دسترنج زنبورداران آذري را به دلیل نبود صنایع تبدیلی و بسته بندی مناسب به جیب دلالان کشورهای همسایه مي ريزد.

معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی با تاييد اين امر و با بيان اينکه سالیان متمادی است عسل تولیدی استان به اسم کشورهای همسایه در بازارهای جهانی عرضه مي شود، مي گويد: " بر اساس توسعه سطح روابط با کشورهای همسایه تلاش می‌شود وضعیت صدور عسل تولیدی استان با برند ايران به بازارهای جهانی و اروپایی بهبود يابد که در همين راستا سال گذشته ۲۶۰ تن عسل تولیدی استان به خارج از کشور صادر شد."

سیدفضل الله قریشی ادامه مي دهد: " این میزان عسل به کشورهای کویت، اندونزی، مالزی و چین صادر شد که تلاش می‌شود از طریق رایزنی و توسعه سطح روابط با کشورهای همسایه زمینه صدور عسل تولیدی استان و کشور به اسم خودمان از طریق بسته بندی‌های مناسب به بازارهای جهانی صادر شود."

وی در خصوص سایر مشکلات این صنعت از جمله پرداخت نشدن بیمه خسارات توسط صندوق بیمه کشاورزی و نبود امکان دسترسی به موقع به استفاده از سموم مبارزه با آفات مي افزايد: "عضویت تشکل‌های زنبورداری درصندوق توسعه ملی و همچنین عضویت در صندوق توسعه زنبورداری کشور که بیشترین سهام مربوط به استان آذربایجان غربی بوده موجب تخصیص تسهیلات کم بهره به تعاونی‌های زنبورداری و افزایش نقدینگی در تأمین نهاده‌های زنبورداری شده است."

ديگر توليد مقرون به صرفه نيست

در حال حاضر به دليل عدم وجود کارشناسان متخصص زنبور در ادارات دامپزشکی، کمبود وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی جهت شناسایی و تشخیص بیمارهای مرتبط با این صنعت در مناطق پر تراکم کشور از نظر حضور کلنی ها، زمینه استفاده خود سرانه زنبور داران از آنتی بیوتیک ها و دیگر داروها در مبارزه با آفات و بیماریهای مختلف را تشدید کرده است.

این استفاده بی رویه و غیر کارشناسانه از داروهای موجود در بازار علاوه بر تاثیر منفی بر جمعیت کندوها، باعث افت تولید و کیفیت عسل و آلوده شدن محصولات مختلف آن نیز شده است.

نبود تسهیلات بانکی کم بهره جهت توسعه فعالیت های زنبورداری، استفاده بی رویه کشاورزان و باغداران از سموم و حشره کش ها و به دنبال آن ریزش جمعیت زنبورها و حذف دیگر حشرات مفید، نبود آزمایشگاه مرجع و معتبر جهت آزمایش کیفیت عسل های موجود در بازار، عدم حضور کارشناس زنبورداری در صندوق بیمه محصولات کشاورزی نيز از دیگر مشکلات اين عرصه است.

در همين رابطه چندي پيش سید رسول ابطحی يکي از زنبورداران برتر کشور هم اشباع بازار مصرف از عسل های بی کیفیت و تقلبی را از جمله مهمترین معضلات موجود این صنعت نام برد و گفته بود:"نبود یک مرجع مشخص برای اعلام کیفیت عسل و ضعف سیستم های نظارتی باعث شده تا با ورود این تولیدات بی کیفیت علاوه بر سلب اعتماد مشتریان، قیمت عسل های با کیفیت نیز در سطح بسیار پایینی نگه داشته شده و در نتیجه ادامه تولید اصولی و صحیح آن از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد".