طنز تلخ مناظره دوم اين بود كه سؤال مربوط به سادهزيستي اعضاي كابينه به روحاني افتاد و او كه كابينهاش به كابينه پيرمردهاي ميلياردر معروف است نه تنها به آن جوابي نداد بلكه مانند بقيه پاسخهايش، حرف را برد به سمت دولت نهم و دهم. طنز تلخ ديگر هم متنخواني جهانگيري بود، آن هم متنهايي كه به پرسشها ربطي نداشت. او حتي جمله «من اصلاحطلب هستم» را از روي متن ميخواند!
برخي در شبكههاي اجتماعي نوشتند پديده اين مناظره ميرسليم بود كه دقيق و اصولي، ترفندهاي حقوق شهروندي و كاسبكاري وزراي دولت را افشا كرد.
رئيسي نيز سخن خاطرهانگيزي گفت و به روحاني و جهانگيري تأكيد كرد كه با «رقيبهراسي» راه به جايي نميبريد. واردات پوشاك ايتاليايي از سوي شركت وزير آموزش و پرورش كه قاليباف آن را مطرح كرد و روحاني و جهانگيري هم آن را به نوعي تأييد كردند و اينكه قاليباف از رقبا خواست در مناظره آينده ميزان اموالشان را براي مردم روشن كنند، دو موردي بود كه احتمالاً حالاحالاها داستانش ادامه دارد.
مناظره دوم نامزدهاي انتخابات رياست جمهوري، عصر ديروز با دو موضوع سياسي و فرهنگي برگزار شد؛ مناظرهاي كه همانگونه كه پيش بيني ميشد، روي سياست خارجي و برجام تمركز داشت. گرچه حاشيههايي نيز در كلام برخي نامزدها وجود داشت، ليكن آنچه در مناظره دوم كاملاً مشهود بود و در مناظره اول كمتر ديده شد، رويكرد جبههاي دو طرف بود. صراحت و ظهور انفجاري مصطفي ميرسليم و حجتالاسلام رئيسي همراه با محمدباقر قاليباف در نقد سياستهاي دولت يازدهم، شايد براي روحاني و جهانگيري غيرمنتظره بود.
مجري برنامه در ابتداي مناظره، اطلاعيه كميته نظارت بر انتخابات ناظر بر قانون 64 انتخابات رياست جمهوري ايران را قرائت كرد كه براساس آن طبق ماده 71 قانون مذكور داوطلبان رياست جمهوري و طرفداران به هيچ وجه مجاز به توهين و هتك حرمت نيستند و متخلفين طبق مقررات مجازات خواهند شد. از اين رو از همه نامزدهاي رياست جمهوري خواهشمند است كه در مناظرات پيش رو مفاد آن را در نظر داشته باشند. سپس بر اساس قرعهكشي، اولين قرعه فال به نام محمدباقر قاليباف افتاد.
سؤال اول از محمدباقر قالیباف: چگونه ميتوان شتاب رشد علمي و آموزش و جايگاه علمي كشور را سريعتر ارتقا بخشيد؟
قاليباف: موضوع فرهنگ يكي از موضوعات مهم جوامع است. بدون شك دو نگاه در حوزه مسائل فرهنگي ميتواند وجود داشته باشد، يك نگاه بدبينانه به جامعه و يك نگاه خوشبينانه. در نگاه بدبينانه اينكه يك نگاه قيممآبانه و بسته و كنترل و نظارت شديد بر موضوعات فرهنگي و يك نگاه هم خوشبينانه است؛ نگاه خوشبينانه بر اين مبناست كه ما اصل را بر آگاهيبخشي براي مردممان در نظر بگيريم كه آنها با توانمندسازي و با خود مردم و نهادهاي مردمي در اين زمينه بتوانند ايفاي نقش كنند. آموزش و پرورش ميتواند مهمترين و اساسيترين بخش باشد كه در اين بخش تأثيرگذار باشد اگر درست عمل كند آثار مثبتي دارد، منفي عمل كند آثار بيشتري دارد. امروز هم مشكلات ما در حوزه اقتصادي واقعاً ريشه آن برميگردد به حوزه فرهنگ و تربيت. اجازه ميخواهم به حادثهاي كه اين هفته اتفاق افتاد اشاره كنيم. يك محموله كشف شد كه قوه قضائيه اعلام كرد كه چند تُن پوشاك بود در يك ويلايي كشف شد كه متعلق به يكي از وزرا بود؛ اين پرونده بررسي شد ظرف دو روز و به صورت فشرده. سؤال اين است كه در يك وزارتخانهاي كه آموزش و پرورش است و مسئوليت دارد، وقتي ميبينيم اين رفتار به گونهاي است كه دارد واردات غيرضروري انجام ميشود، اين بحث پيش ميآيد يك وزارتخانه صنعتي نيست، وزارتخانه آموزش و پرورش است. مردم احساس كنند در يك وزارتخانه آموزش و پرورش رأس آن اين حركت انجام شود؟ چگونه قشر فرهيخته به اينها اعتماد كنند؟ در اقتصاد كه مشكل اصلي ما در بيكاري است و 5ميليون شغل ايجاد كنيم، يارانه طبقه محرومين را بخواهيم تقويت كنيم، نيازمند اين هستيم كه يك نظامي در اصلاحات پولي، مالي و گمركي انجام بدهيم. در حقيقت ما ميبينيم اين يك نمونه است كه در اين هفته اتفاق افتاد. ما سالهاي متوالي هميشه از اين اتفاقات داريم و اين مشكلات بهوجود ميآيد.
ميرسليم در نقد سخنان قاليباف: كار علمي كه براي ما باشد اين است كه ما مسائل كشورمان را به همت دانشجويان و اساتيدمان بشناسيم. اما پژوهش را اشاره نكرديد. مسائل ركودي در كشور را جز با مسائل پژوهشي نميتوان به آن پرداخت. خوشحال ميشويم هوايپما وارد ميكنيم و جشن ميگيريم و كار ايجاد ميكنيم براي جوانان ديگر كشورها، اقلا ما همين هواپيما وارد كرديم ميتوانستيم خودمان توليد كنيم، مگر ما كمتر از كشور تركيه هستيم؟ دارند قطعات خودرويي ميسازند و صادر ميكنند.
روحاني در نقد سخنان قاليباف: ما اگر ميخواهيم مسئله فرهنگ جامعه را و آموزش را بالا ببريم بايد به زيربناهاي آن توجه كنيم. اولين زيربنا اخلاق است. اخلاق از اينجا منشأ ميگيرد كه حقالناس را مراعات كنيم. حقوق مردم را نبايد زير پا بگذاريم. فرض كنيم فردي تخلف كرده، آن كسي كه بايد بگوييم كه متخلف است، كيست؟ آيا در نهايت محكمه است يا خير؟ اگر بناست كه محكه بگويد چطور آقاي قاليباف در مصاحبه قبل از محكمه به وزير اتهام ميزند ناروا. اگر ميخواهيم در جامعه تحقيق و علم جلو برود بايد آزادي باشد. بايد در جامعه شرايطي بهوجود بيايد كه شكوفايي ايجاد شود. ما الان يك هنرمند داريم از دعاي ربنايش ممانعت ميكنيم و چطور ميتوانيم تعالي و پيشرفت داشته باشيم.
هاشميطبا در نقد سخنان قاليباف: ما در آموزش و پرورش به امر تربيت كمتر توجه داريم يعني عمل به جوارح و تربيت در كنار آموزش و اين نقصي است كه همواره در آموزش و پرورش ما وجود دارد. يك نقص در قانون داريم و آن اينكه اعضاي علمي دانشگاهها ميتوانند شغل دوم داشته باشند، در حالي كه اعضاي علمي دانشگاهها بايد فقط كارشان دانش، پژوهش و راهنمايي دانشجويان باشد. اگر دانشگاههاي ما دقت بيشتري بكنند و دانشآموختگان ما مدارج تحصيلي را با مراتب عالي بگذرانند، نتيجه بهتر ميشود.
جهانگيري در نقد سخنان قاليباف: فكر ميكنم اين سؤال از جهات مختلفي مهم بود به آن پرداخته نشد. توسعه علمي كشور دو كانون اصلي دارد آموزش و پرورش كه به آن بايد به صورت جدي توجه شود، هم سند تحول و معيشت فرهنگيان معلمان تأثيرگذارترين قشر هستند. در دولت يازدهم دريافتي حقوق فرهنگيان را به 2 ميليون و 850 هزار تومان رسانديم اما وضع معيشتي آنها مناسب نيست، بايد جدي كار كرد. اما در مورد مسئلهاي كه قاليباف گفتند چون علاقه نداشتم اين موضوع مطرح شود من تا روز چهارشنبه فكر ميكردم وزير ديگري اين مسئله برايش اتفاق افتاده، در چهارشنبه مشخص شد وزير آموزش و پرورش است. يك دختري اين وزير دارد فوق ليسانس داشته، بيكار بوده و كار واردات انجام داده است؛ فقط 200 ميليون تومان كل ارزش اين لباسها بوده كه وارد كرده است. يك باره كلانتري ميرود و ميگيرد و اين ميشود موضوع مصاحبه معاون قوه قضائيه و كانديداي رياست جمهوري.
رئيسي در نقد سخنان قاليباف: ما شش كانديدا اينجا حضور پيدا كرديم براي تضارب برنامههايمان تا مردم به نتيجه برسند. اين حق مردم است به نتيجه برسند در مورد برنامهها. بحثهاي ديگري كه حق مردم را در اين رابطه ضايع كند ما به هيچ عنوان قبول نداريم. نكتهاي كه الان مورد بحث است مسئله رشد علمي در كشور است. متأسفانه شتاب علمي در اين چند سال به شدت كم شده است. شوراي عطف تشكيل نميشود، فرهنگيان ما مشكل دارند. وقتي خبري ميشنويم صندوق فرهنگيان به يغما برده شده از سوي متخلفان 8 هزار ميليارد به نحوي كه هر فرهنگي 8 ميليون سهم دارد اين به شدت عذاب دارد؛ چگونه است كه فرهنگيان مشكل داشته باشند در زندگي اما عدهاي به يغما ببرند اين صندوق را. امروز بيكاري دانشجو مهمترين مشكل ماست، عدم رشد علمي مشكل اصلي ما. آقاي روحاني به عنوان رئيسجمهور مستقر چهار ساله اين سؤالات را پاسخ دهد. يك ميليون دانشجوي كشور بيكار هستند. آقاي روحاني به اين سؤالات پاسخ دهد.
سخنان پاياني قاليباف: پژوهش در كشور دچار مشكل است. حتماً تجهيزات كمك آموزشي دچار مشكل است. مدارس ما و دانشگاههاي ما دچار مشكل هستند. معيشت معلمان دچار مشكل است. بازنشستگان معلمي دچار مشكل هستند، حقالتدريسيها دچار مشكل هستند، آنها سال ميگذرد، اما حقالتدريسي خود را دريافت نميكنند. در مدارس ما آن اتفاق ميافتد كه بچهها در آن ميسوزند. ما اين حوادث را ديدهايم، من هم اين را قبول دارم. من متعجبم آقاي روحاني، من درد مردم را ميگويم، اخلاق را رعايت نميكنم! جنابعالي كسي را كه پاسخگوي همين مشكلات است، از قضا مردم عزيز وقتي كه به اين مشكلات اشاره ميشود من ميگويم دولت 4 درصديها و رويكرد 4درصديها و ويژهخواريها همينها هستند. دلالچيها، مشكلات گراني را درست ميكنند، امروز چرا كالا و ارزش بيشترين مشكلات را ايجاد كرده؟ مشكلات مربوط به واردات، وارداتچيهاي بيربط، ما دست وارداتچيهاي تجهيزات تكنولوژي و تجهيزات را ميبوسيم، اما در اين شرايط دختر وزير آموزش و پرورش لباس بچه از كشور ايتاليا وارد ميكند. شما فكر كردهايد مردم با اين وضعيت، اقتصاد كشور درست ميشود؟ هرگز!
درد اينجاست كه ما ميگوييم دختر وزير (به نقل از آقاي جهانگيري) بيكار و مظلوم است و بايد برود اين كار را انجام بدهد؟ چرا پس بقيه مردم بيچاره اجازه چنين كاري را ندارند؟ من اصلاً قضاوت نكردم. مردم در راهروي دادگاه بايد قضاوت كنند، اين جرم است يا خير. بنده ميگويم اصل اين واردات خطاست. اين محموله وقتي وارد كشور ميشود اصلش خطاست و نتيجهاش اين ميشود كه امروز آموزش و پرورش اين شرايط را داشته باشد. براي جامعه فرهنگي يك كشور شرمآور است كه اين وضع معيشتي معلمين و اساتيدش باشد و اين وضع دانشآموزانش باشد كه خانواده بگويد خواهش ميكنيم شيفت بچههاي ما را مخالف هم بگذاريد، چون چادر و كفش ندارند و بايد آنها را جابهجا كنند. علتي كه 5 ميليون شغل ايجاد نميشود، به محرومين رسيدگي نميشود، علت اينكه در صندوق ذخيره فرهنگيان اتفاقاتي ميافتد، همينها هستند. همينها هم ميخواهند مشكلات را حل كنند. ما حقوقبگيران 57 و 100 و 200 ميليوني را ذخيرههاي اين انقلاب ميدانيم و وارداتچي را مظلوم ميدانيم و اگر حرف اينها را هم بزنيم ميگويند، قاليباف بداخلاق است. آيا درس اخلاق اين است؟
سؤال دوم از مصطفي ميرسليم: با توجه به ضرورت حفظ وحدت ملي و انسجام اجتماعي چه نوع تعاملي با احزاب و جريانات مخالف با دولت قائل هستيد؟
همه دولتهاي بعد از پيروزي انقلاب براي خدمت به كشور كوشش كردهاند. هيچ دولتي نميتواند موفق بشود مگر اينكه انتقاد اقليت و احزاب را بپذيرد، انتقاد تشكلهاي علمي، هنري و فرهنگي را بپذيرد. اين راه پيشرفت است و بدون انتقاد پيشرفت حاصل نميشود. اين انتقادپذيري در دولت يازدهم به شكل بسيار كمي وجود داشته است. نتيجهاش اين عبارت بوده كه از سوي دولت مطرح شده، عبارتي مثل غيرانسان، تخريبگر، بزدل، ترسو، به جهنم، تندرو، عصر حجري، متوهم، بيشناسنامه، كم سواد و ... اين تعبيرها، تعبيرهايي نيست كه در جمهوري اسلامي ايران جاي خودش را باز كند و اجازه بدهد نواقص برطرف شود. وقتي چنين شرايطي پيش آيد ديگر يك منتقد جرئت نميكند وارد صحنه شود، جلو آيد و پيشنهادي ارائه دهد. بايد راهي ايجاد شود كه امكان انتقاد سازنده و مشوقانه آماده شود و ما به كرات پيشنهادهاي خود را در حزب مؤتلفه مطرح كردهايم و خود من شخصاً بارها به آقاي روحاني و جهانگيري پيشنهادي دادهام اما به آن پيشنهادها اعتنا و توجهي نشد.
روحاني در نقد سخنان ميرسليم: ما اگر ميخواهيم در مسائل سياسي و اجتماعي به اهدافمان برسيم اول بايد افكار مختلف را به رسميت بشماريم. در كشور ما برخي افكار به رسميت شناخته نميشود و نميگذاريم همه احزاب و گروهها با امكانات مساوي و عادلانه فعاليت كنند. ببينيد چه كساني در فضاي مجازي آزادند و كسي كار به كار آنها ندارد و چه كساني هر روز به بهانههاي مختلف احضار ميشوند. اينگونه ميخواهيم عدالتگستري انجام دهيم؟ اگر ميخواهيم به شرايط مناسب سياسي برسيم، همه گروهها بايد از حقوق مساوي برخوردار باشند. آيا اقوام و اقليتها داراي حقوق مساوي هستند. زماني كه ما يك فرماندار خانم را نصب ميكنيم از دو طرف مورد حمله واقع ميشويم. يك طرف حمله ميكند كه چرا يك خانم را انتخاب كرديد و يك طرف ميگويد كه چرا يك اهل سنت مديريت را به دست آورده است؟
مصطفي هاشميطبا در نقد سخنان ميرسليم: وعدههايي كه امروز ميدهيم و ميخواهيم بدون توجه به اينكه بودجه چقدر است، مشخص است كه در وسط كار ميمانيم. اگر بخواهيم برخي از كلماتي كه احياناً از سوي برخي روزنامهها از روي نابخردي منتشر ميشود را مورد توجه قرار دهيم، نميتوانيم تعادل را برقرار كنيم.
اسحاق جهانگيري در نقد سخنان ميرسليم: ما از انتقاد استقبال ميكنيم و دولت يازدهم در اين زمينه كارهاي بزرگي كرده است. ما خانه احزاب را كه بسته شده بوده احيا كرديم كه خانه احزاب ميتواند يكي از جاهايي باشد كه در آن انتقاد صورت ميگيرد. ما به 8هزار سازمان مردمنهاد مجوز داديم كه در كشور به راه افتادند. قانون دسترسي آزاد به اطلاعات كه در دولت گذشته و در سال 88 تصويب شده بود، آييننامهاش در اين دولت تصويب شد و با اصلاحات در اختيار مردم قرار گرفت. دولت از هر نقدي استقبال كرده است. مشكلي كه وجود دارد اين است كه بخشي از جامعه با دولتي كه با رأي مردم سركار آمده، مخالف هستند و متأسفانه اين مخالفتشان به شكل نهادينه شده در فضاي مجازي و در مطبوعات با تمام توان به تخريب دولت ميپردازند و احدي هم به آنها معترض نميشود.
ابراهيم رئيسي در نقد سخنان ميرسليم: آقاي روحاني در اوايل مسئوليت خود اعلام كردند كه به خدا پناه ميبرم از بستن دهان منتقدان اما مواردي كه آقاي ميرسليم نام برد متأسفانه تا 50 مورد نيز پيش ميرود و همه شامل نسبتهايي ميشود كه رئيسجمهوري به مخالف يا منتقد خود داده است. مگر درست است آدم با منتقد خود اينگونه سخن بگويد؟ حق شهروندي اين است كه افراد حرفشان را بزنند و اگر اين حرف درست نيست پاسخش داده شود. بگذاريم نشاط در كشور و ميان دانشجويان، مردم و احزاب و كارشناسان وجود داشته باشد. حق شهروندي رونمايي از يك سند نيست. حق شهروندي رسيدگي به وضعيت بيكاران و جوانان اين كشور و نيز اجازه اظهار نظر كردن به آنان دادن است. من شنيدم كه با خبرنگاري از سوي يك وزير به خاطر طرح يك سؤال برخورد شد، آيا ما بايد با منتقد اينطور برخورد كنيم؟ ما بايد به همه 80 ميليون جمعيت ايران اجازه اظهارنظر بدهيم.
قاليباف در نقد سخنان ميرسليم: ما به گونهاي صحبت نكنيم كه گويي انقلاب مانع حقوق شهروندي شده است. همه اقوام و مذاهب از حقوق شهروندي برخوردارند. منظور آقاي روحاني را از حقوق اقوام و مذاهب نفهميدم. من زماني كه در نيروي انتظامي بودم چندين فرمانده در بالاترين ردهها حتي در كردستان از اهالي سنت و كرد انتخاب شدند. امروز در شهرداري تهران تعداد زيادي از اقوام، اديان و مذاهب مختلف حضور دارند. بيش از 13 درصد مديران شهرداري از بانوان هستند. در دولت مردم موظفيم اختيارات را به اينها محول كنيم و بر اساس شايستهسالاري از آنها استفاده كنيم. مهم اين است كه ما تمركززدايي انجام دهيم و اختيارات را در شهرستانها به خود مردم بدهيم كه آنها با هر قوميت، گرايش و سليقهاي كار خود انجام دهند.
ميرسليم در جمعبندي سخنان پاياني خود: آقاي روحاني وقتي وزير شما در مقابل يك خبرنگار قرار ميگيرد و وسيله ضبط صوت او را ميگيرد، آيا اين يعني احترام به حقوق شهروندي يا اينكه وزير شما در جلسه علني به فردي ميگويد بيشعور يعني احترام به حقوق شهروندي؟ اعتقاد ما اين است كه بايد حلم در مردمسالاري ديني در مقابل انتقاد اقليتها، احزاب، گروههاي مختلف و منتقدان دلسوخته فراموش نشود. چرا اصل هشتم قانون اساسي يعني قانون امر به معروف و نهي از منكر را اجرا نميكنيد؛ شعار دادن كافي نيست. امروز بايد صادقانه پاسخگوي عملكرد گذشته خود باشيم تا مردم با قضاوت خود بتوانند در مورد وعدههايي كه ما براي آينده ميدهيم قضاوت كنند. بسياري از مديران و وزرا هستند كه كاسب هستند و از اطلاعات به نفع خودشان استفاده ميكنند. اينها راههاي غلط استفاده از امكانات است. هر كسي كه وارد دولت ميشود بايد سراپاي وجود خود را براي خدمت بگذارد. كارمند شريف دولت وظيفهاش قرار دادن اطلاعات در اختيار مردم است نه اينكه از آن به نفع خود استفاده كند.
سؤال سوم از حجتالاسلام سيد ابراهيم رئيسي: چه راهكاري براي حفظ حقوق ايران در موضوع هستهاي و نيز جلوگيري از نقض تعهد برجام از طرف امريكا داريد؟
برجام توافقي است كه بر اساس مذاكرات و آنچه دولت انجام داده و نيز فرآيندي كه طي شده با همه اشكالاتي كه در اين قرارداد وجود دارد و رسانههاي گروهي هم اين موارد را بارها مطرح كرده اند، به عنوان يك سند ملي شناخته ميشود كه بايد ازطرف ما و طرف مقابل به رسميت شناخته شود. آنچه در حين مذاكرات مطرح شد و قابل اشكال است، اين است كه آقاي روحاني در حين مذاكرات بيايد و بگويد خزانه ما خالي است. اين يك پيام بد از ناحيه دولت ما به طرف مقابل است يا اينكه ايشان بگويد اگر توافق نكنيم ممكن است مورد هجوم دولتهاي غربي قرار گيريم، اين نيز يك پيام بد است كه از طرف دولت ما در حين مذاكرات به طرف مقابل داده شود. ما در اجراي برجام پيشگام شدهايم و آن را به صورت تام اجرا كرديم. برجام به صورت چكي است كه بايد رفت آن را نقد كرد اما دولت به هيچ وجه توانايي دريافت مبلغ اين چك را ندارد. دولت در حين انجام كار برجام ميتوانست از خود ضعف نشان ندهد اما با پيامهايي كه داده شد براي ما مشكل ايجاد كردند و نتيجه آن شد كه طرف مقابل اين پيام را گرفت كه تحريمها نتيجه داده است، پس آنها تحريمها را رفع نميكنند. پس از تصويب برجام چه اتفاقي افتاد؟ روحاني قول داد تمام تحريمها برداشته ميشود اما هيچ اتفاقي در سفره مردم رخ نداد. من از مردم ميپرسم پس از تصويب برجام در زندگي شما، در كسب و كار شما چه تغييري رخ داد؟ آيا مشكل ركود يا اشتغال و ساير مشكلات شما حل شد؟
محمدباقر قاليباف در نقد سخنان رئيسي: قرارداد برجام حتماً سندي مورد احترام دولتها خواهد بود و طبيعتاً طرف مقابل نيز مكلف است كه به عهد خود عمل كند. اما آنچه كه امروز مهم است اين است كه ما در اجراي برجام چه كردهايم. برجام معنايش اين بود كه گشايشي در كار اقتصادي صورت ميگيرد اما امروز وقتي از مردم در اين باره سؤال كنيم به اتفاق معتقدند كه اين اتفاق نيفتاده است. من معتقدم اگر بخشي ازمشكلات ما در برجام حل شود باز هم همه مشكلات حل نميشود چرا كه مشكلات ما در سيستم اداري دولت است. با دولت فعلي و روش و نگاهي كه دارد امكاني فراهم ميشود كه تنها 4درصد از مردم از نتايج برجام بهرهمند ميشوند. بايد دو كار انجام دهيم؛ يكي اينكه حق خود را از برجام بگيريم و ديگري اينكه حق خود را از آن 4 درصدي اخذ كنيم. نتيجه برجام تا الان ايران را تبديل به مركز واردات از اروپا كرده است. در اين نتيجه آن 4درصد نفع بردهاند.
سيدمصطفي ميرسليم در نقد رئيسي: شما نفرموديد اين برجام بالاخره در جهان نداي مظلوميت ملت ما را به گوش جهانيان رساند و اين حسن را داشت كه مردم فهميدند ما به دنبال سلاح هستهاي نيستيم و همواره به دنبال دانش صلحآميز هستهاي بودهايم، هستيم و آن را رها نميكنيم. به لحاظ مذاكرات و متني كه بين ايران و شش كشور كه ابرقدرت هم هستند صورت گرفته چطور قبل از مذاكرات ما دانش هستهاي بالنده داريم و تحريمها هم برقرار است اما بعد از مذاكره تحريمها تشديد ميشود و هستهاي هم محدود ميشود. بايد ديد در مسئله هستهاي چگونه ميشود حقوق ملت شريف ايران را در چارچوب برجام كه هيچ كدام از طرفها به تعهدات خود وفا نكردهاند احقاق كرد و چه راهي داريم. با وضعي كه ميبينم متأسفانه بسياري از علما و دانشمندان هستهاي را بركنار كردهايم و بسياري از تأسيسات را تعطيل كرده و روي آنها بتن ريختهايم و از آن طرف در مقابل تحريمها نميدانيم چه كنيم.
روحاني در نقد سخنان رئيسي: مهم است كه مردم به اين مسئله توجه كنند كه افرادي كه امروز كانديدا شدهاند درباره برجام چگونه عمل خواهند كرد. آنان بايد به طور صريح به مردم بگويند كه با برجام و توافق هستهاي چه كار ميكنند و با جهان چگونه تعامل خواهند كرد. امروز مردم بايد بدانند كه برجام با زحماتي به دست آمده است كه طي آن تمام تحريمهاي هستهاي برداشته شده، اگر تحريم هستهاي مانده است به ما بگوييد كدام است. ما تحريمهاي مختلفي شدهايم اما امروز تحريمهاي هسته اي به طور كامل برداشته شده است. اگر برجام نبود صادرات نفت ما از 2 ميليون بشكه به 200 هزار بشكه افزايش پيدا ميكرد. اين همه وعده و وعيدي كه به مردم ميدهيد كه هيچ كدام حساب و كتابي ندارد چگونه قرار است عملي شود؟
مصطفي هاشميطبا در نقد سخنان رئيسي: وقتي تحريم شده بوديم عدهاي مانند كبك سر خود را زير برف كرده بودند. ممكن است برجام مشكلاتي داشته باشد كه در هر قراردادي مشكلي وجود دارد اما ما بايد پايداري كنيم. در دوران جنگ دولت با سهميهبندي، كنترل ارز و فروش 500 هزار بشكه نفت هفت دلاري كشور را اداره ميكرد. در زمان تحريم هم بايد همينگونه عمل ميكرديم اما عدهاي با پز دادن در زمان تحريم پولهاي كشور را خرج ميكردند.
اسحاق جهانگيري در نقد سخنان رئيسي: فكر ميكنم كه مردم ايران به طور كامل در جريان هستند كه زماني كه دولت يازدهم روي كار آمد وضع كشور چه بود و آنها براي تهيه دارو چه كار ميكردند و چه وضعيتي براي خريد شير خشك بود و سيلوها در چه شرايطي قرار داشتند. يكي از مهمترين موفقيتهايي كه در تاريخ ايران انجام گرفته است بدون ترديد برجام است و ما به تمام اهداف تعيين شده در برجام دست يافتيم. ما در برجام حق هستهاي خود را به رسميت رسانديم و تحريمهاي ظالمانه را عليه ايران برداشتيم و فضاي ايرانهراسي را به فضاي ايراندوستي تبديل كرديم. چنانچه برجام به توافق نميرسيد و قدرتهاي استكباري ميخواستند به اقدامات خود ادامه دهند امروز صادرات نفت متوقف ميشد. به بدعهدي امريكاييها باور داريم و انشاءالله با اقتدار جلوي بدعهديهاي آنها را خواهيم گرفت.
جمعبندي سخنان پاياني سيدابراهيم رئيسي: ضمن تشكر از زحمات ديپلماتها، بايد بپرسيم كه قرار بود چه اتفاقي بيفتد؟ آقاي روحاني شما گفتيد هم چرخ سانتريفيوژ بچرخد و هم چرخ اقتصاد. سؤال اين است كه اي مردم آيا چرخ اقتصاد ميچرخد؟ يعني ما بازار كسب و كار داريم. مشكل بانكي حل شده است؟ از آقاي سيف درباره مسائل بانكي پرسيدند كه گفتند تا الان نتيجه «هيچ» بوده است يا آقاي طيبنيا گفتند مشكلات بانكي همچنان باقي است و مسائل فلج است كه البته اين تعبير من است. يا آقاي ظريف گفتهاند امريكاييها نه به متن و نه به روح برجام متعهد نيستند. آقاي روحاني ميگويد چه تحريمي؟ همين تحريم بانكي. اگر يك محموله فرستاديد پولش را برداريد بياوريد و اگر اين پول به داخل كشور آمد تحريم برداشته شده است. موضوعي كه درباره برجام مطرح است اين است كه همچنان تحريم بانكي كه تمامي آثار اقتصادي در همان مسائل بانكي است كه ظاهر ميشود، همچنان به قوت خود باقي است و خودشان ميگويند كه ما تحريمهاي بانكي را برنداشتيم. عجيب است كه ما ميخواهيم از طرف آنها حرف بزنيم و بگوييم كه برداشته شده است. رئيسي در پايان با اشاره به موضوع جان باختن جمعي از هموطنان در فاجعه منا اظهار كرد: 500 خانواده ما بستگان خود را در منا از دست دادند و چند روز از اين ماجرا گذشت و سعوديها پيكرهاي آنان را تحويل نميدادند و اگر رهبري آن سخنان مقتدرانه را در دانشكده افسري بيان نميكردند ورق برنميگشت.
سؤال چهارم از سيدمصطفي هاشميطبا: مهمترين اولويتهاي سياست خارجي دولت شما چيست؟ چه سياستي در برابر مقابله با جريان تروريسم داريد؟
هاشميطبا: طبيعي است كه نگهداري شأن جمهوري اسلامي در همه دنيا از يك سو و ارتباطات حسنه و تعامل في ما بين دولت جمهوري اسلامي با دولتهاي ديگري كه به رسميت شناخته شدهاند در تمام زمينهها مورد نظر است. اين البته بستگي به عملكرد و نگاه دولتهاي طرفهاي مقابل دارد.
ما از هرزهگويي، دشنامگويي و كلماتي كه فقط دل خودمان را خنك ميكند بايد دوري كنيم. طبيعي است كه ما همواره در مقابل عناصري كه از صهيونيستها و استكبار جهاني دستور ميگيرند بايد استقامت داشته باشيم. يادمان نرود اگر بخواهيم موضوع را به سادگي ببينيم و در هر مورد دقت لازم براي پيشرفت كار نداشته باشيم، ضربه خواهيم خورد و آن اين است كه بايد با يك استراتژي صحيح كه مورد تأييد نظام است، تصميمات لازم را به اجرا دربياوريم. در اين مورد ما حتماً نيروهاي دفاعي خود را به بهترين وجه بايد تقويت كنيم و خودمان عناصرمان را مورد توجه قرار بدهيم كه بتوانند بهتر عمل كنند.
جهانگيري در نقد سخنان هاشميطبا: فكر ميكنم كه ما در زمينه سياست خارجي نيازمند اين هستيم كه از تمام ظرفيتي كه در كشور وجود دارد استفاده كنيم. وزارت خارجه به عنوان مركز اصلي كه مسئوليت تنظيم روابط خارجي كشور برعهده اوست بر اساس جهت گيريهايي كه مرتبط با امنيت ملي و منافع ملي ايران است بايد مطابق سياست خارجي و راهبرد خارجي ايران عمل كند.
در كنار ديپلماسي رسمي كشور بايد ما به ديپلماسي عمومي هم توجه كنيم. هنرمندان ما بايد در اين عرصه بدرخشند. به آنها افتخار كنيم. فرهادي يك فرد است كه در اسكار جايزه ميگيرد و به يك فرهنگ تبديل ميشود. ورزشكاران ما ميتوانند جايگاه كسب كنند. توريسم يكي از مهمترين ديپلماسيهاي عمومي است.
مهمترين قدرت نرم جمهوري اسلامي انسجام داخلي، قدرت اقتصاد و اقتدار كشور است.
رئيسي در نقد سخنان هاشميطبا: ما در ديپلماسي عمومي بايد با توجه به اولويتهاي كشور اين نقش را بخواهيم. اولويت كشور اقتصاد مقاومتي است و ديپلماسي ما هم بايد متأثر از اين موضوع باشد.
ما امروز در منطقه 2هزار و 300 ميليارد دلار تجارت داريم. سهم جمهوري اسلامي از اين مبلغ چقدر است؟ اگر بتوانيم سهمي داشته باشيم ولو 10 درصد اين چند برابر پول نفت ماست؟ اين نقش فعالي براي جمهوري اسلامي ميطلبد.
در موضوع همسايگان خود ما بايد روابط بسيار خوبي از اين حيث داشته باشيم. روابط خوب با عراق داريم اما سهم در خصوص تجارت كالا و واردات و صادرات چقدر است؟ با تركيه چقدر است؟ آيا آن نقشي كه با عراق بايد داشته باشيد به عنوان يك دوست داريم يا خير؟ با كشورهاي ديگر هم همينطور. الان مسئله اقتصادي، فقر، بيكاري كه مسائل مهم كشور هستند مسائل ديپلماسي بايد متاثر از اين مسائل باشد. شأن جمهوري اسلامي، حفظ شأن شهروندان ايراني است، ما بايد مقابل يك شهروند ايراني كه مورد بيحرمتي در كشوري قرار ميگيرد، حساس باشيم و اجازه ندهيم كه اين پاسپورت مورد بيحرمتي قرار بگيرد.
قاليباف در نقد سخنان هاشميطبا: دولتها همانطور كه به مسائل داخلي توجه دارند بايد به اتفاقاتي كه در جهان ميافتد نيز توجه كنند و اين يك ضرورت اجتنابناپذير است. هم بايد به قدرت و ديپلماسي هم به ديپلماسي مذاكره و عمومي و هم به ديپلماسي اقتصادي توجه كنيم. دولت مردم در سياست خارجي خود در اين شرايط موجود اولويت را به ديپلماسي اقتصادي داده است. اگر دولت يازدهم امروز بحق ميگويد من در ديپلماسي مذاكره موفق بودهام دليلش اين بوده كه ما در ديپلماسي قدرت قبلاً موفق بودايم و اين اقتدار را داشتهايم كه آنها در ديپلماسي مذاكره پاي مذاكره آمدهاند. يكي از اشكالات امروز ما در دولت اين است كه انسجامي در حوزه تجارت بينالملل نداريم و اين كار در وزارتخانههاي مختلف توزيع شده است.
ميرسليم در نقد سخنان هاشميطبا: مهندس هاشمي نفرموديد چطور ميخواهيد از حق اين شهدايي كه در مبارزه با اين جاهلان تكفيري داديم دفاع كنيد؟ چطور ميخواهيد جبران اين ضعف دولت يازدهم كه در مذاكره با كشور افغانستان و گرفتن حقمان از رود هيرمند از خود نشان داد، دفاع كنيد، چطور ميخواهيد در خصوص مسئله ريزگردها برخورد كنيد؟ اين چه سياست خارجي است، چه ميخواهيد بكنيد، چطور ميخواهيد از حيثيت ايرانيها دفاع كنيد، ايرانيها را مأموران تركيه كتك ميزنند، چطور ميخواهيد با گرجستانيها كه زن ايراني را لخت ميكنند برخورد كنيد؟
روحاني در نقد سخنان هاشميطبا: بسيار مهم است كه ما بتوانيم از قدرت ديپلماسي هم براي امنيت خودمان و ثبات منطقه استفاده كنيم و هم بتوانيم قدرت خودمان را از لحاظ اقتصادي و سياسي بالا ببريم. در اين دولت از روز اول از اهرم سياست خارجي استفاده شد. ما توانستيم در اين مذاكرات هستهاي با دولتهاي ششگانه و قدرتمند حق خودمان را به كرسي بنشانيم؛ چيزي كه باورش نميكرد، همه به ما ميگفتند اگر هم بر فرض روزي هم توافق هستهاي به ثمر برسد پيامدي را چه ميكنيد؟ ما اين مسئله را حل كرديم، آژانس آمد و گفت كه همه مسائل با ايران حل شده است.
اين قدرت ديپلماسي ايران است. فكر نكنيم اين قدرت كم است با همين قدرت است كه ما داريم براي سوريه مذاكره ميكنيم. در سوريه عزيزاني رفتهاند به عنوان مستشار نظامي تلاش كردهاند و شهيد دادهايم. ما بايد بتوانيم اين مسائل را در ميز مذاكره حل كنيم. من در دفاع مقدس و در مذاكرات سياسي حضور داشتهام. دفاع مقدس تمام شد، آيا تمام حقوق ما استيفا شد.
جمعبندي هاشميطبا: ما ميتوانيم ارتباطاتمان را با همسايگانمان به خوبي انجام بدهيم. به جاي آنكه با همسايگانمان به تضاد برسيم بايد به تعامل برسيم. به طور مثال در مخازن گاز، امروز برداشتمان با قطر به حد تساوي رسيده است. يادمان باشد كه ما اگر همه چيز را بخواهيم دفعتاً واحدتاً حل كنيم، يك چراغ جادويي علاءالدين ميخواهيم. كما اينكه شعارهاي برخي از دوستان حل همه مسائل كشور با يك جرقه و يك شجاعت بينظير است، در حالي كه اعتباراتي كه مجلس تصويب ميكند براي بودجه ما كفاف امروز كار دولت را نميدهد. خرجتراشيهاي آينده را از همين بودجه داريم انجام ميدهيم. در سياست خارجي هم اگر ما ادعا داشته باشيم كه با سرپنجه قدرت خود ميتوانيم حل كنيم، طبيعتاً اشتباه است.
وجود ما به عنوان يك نيروي پر استقامت در منطقه معني ميدهد. من عرض كردم اگر ما تحريم شده بوديم و استقامت ميكرديم و هزينه كم ميكرديم كشور خودمان را تجهيز ميكرديم مقابل آن تحريم، آنگاه به مراتب نقطه ضعفمان كم ميشد، ولي وقتي هر چه داشتيم خورديم و پز داديم با داراييهاي خودمان، آنها فهميدند. آنها با اطلاعاتي كه در داخل مملكت به طريق اولي دارند، اين مسائل را ميبينند.
صادرات، اعتماد به مردم، اصناف، تجار، دولت نميتواند اين كار را بكند. ما نگوييم صادركننده زالوصفت، سرمايهدار زالوصفت، دوم اينكه سرمايهگذاري خارجي در كشور را بپذيريم. اعتراف ميكنيم كه ظرفيت پذيرش سرمايهپذيري در ادارات و دستگاههاي ما نيست. ما بايد تلاش كنيم كه تهديدات سرمايهگذاري در كشور به طريق اولي كم شود و فضاهاي فرهنگي در كشور، نيروهايي كه بايد به آنها اعتماد كنيم كه ايران را به عنوان يك قدرت برتر فرهنگي صادراتي صنعتي بشناسند، عمل بكنيم.
سؤال پنجم از اسحاق جهانگيري: كشور عزيز ما ايران امنترين و قدرتمندترين كشور منطقه است؛ برنامه و راهكار جنابعالي براي استمرار استحكام و توسعه قدرت دفاعي و امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران چيست؟اين نامزد انتخابات كه در فضاي رسانهاي كشور از او به عنوان كانديداي پوششي ياد ميشود، ترجيح داد بدون توجه به پرسش، مطلبي را كه از پيش آماده كرده بود، قرائت كرد.
جهانگيري: چند نكته لازم ميدانم كه عرض كنم يكي از مهمترين مهارتهاي رئيسجمهور اين است كه بايد چم و خم سياستورزي و ديپلماسي در عرصه متلاطم بينالمللي به طور كامل آگاه باشد. لازمه آن صداقت با مردم است و داشتن تجربه عملي در حل مسائل ملي و دشوار بينالمللي.
من اصلاحطلبم، در دولت بودهام، در مجلس هم بودهام، بحثهاي كلان كشور يا در دولت انجام ميشود يا در مجلس. دغدغهام هميشه توسعه ايران بوده است. در ادامه بحث به اين خواهم پرداخت كه ماشين اقتصاد و فرهنگ از ته دره بيرون آمده و در مسير توسعه قرار گرفته، ما نياز داريم كه فرهنگ ايران و اسلام را بر پايه گفتوگو و صلح و آرامش بنا كنيم. فرهنگ غني ما ميتواند حتي قدرتهاي مهاجم مثل اسكندر را مغلوب كند. متأسفانه ما از اين قدرت آنطور كه بايد استفاده نكرديم. نگاه نادرست فرهنگ را به حاشيه برد. بيتجرگي و تخصص ناكافي فرهنگ را به عقب برد. بايد فرهنگ غني صلحطلب ايراني را به مردم دنيا نشان داد. اگر چنين كاري كرديم اقتصاد و قدرت دفاعي و سياست خارجي ما خوب ميشود و اگر نكنيم ما در داخل به جان هم ميافتيم. برخوردهاي محدودكننده و امنيتي و ضربتي و اقتصادي ايرانيان را پژمرده ميكند. من به عنوان يك ايراني مسلمان و ايراني و انقلابي به فرهنگ خودمان افتخار ميكنم، احساس قدرت ميكنم بايد جلوي ماجراجويي را در اين كشور گرفت، جلوي خامي را گرفت. جايگاه رياست جمهوري محل كارآموزي نيست. اقتصاد اين مملكت و مردم اين كشور تحمل و حوصله تنش و دعوا و كارآموزي سياستمداران تازه كار را ندارند.
رئيسي در نقد سخنان جهانگيري: چون موضوع در خصوص امنيت ملي بود، شاخصهها و مؤلفههاي آن چيست؟ مؤلفههاي امنيت ملي در نظامات مختلف ممكن است اختلاف داشته باشد اما در كشور ما مهمترين مؤلفه آن حضور مردم در صحنه است. و همواره مردم با دلدادگي به خدا در صحنه بوده و اثبات كردهاند مهمترين مؤلفه امنيت ملي هستند در كشور. اگر ما از نيروهاي مسلح نام ميبريم، اگر از بسيج نام ميبريم، اگر از مدافعان حرم نام ميبريم اينها مزيت و امنيت سخت براي كشور هستند اما در كنار اين امنيت، امنيت اقتصادي، امنيت اجتماعي، امنيت فرهنگي، تمام اين امنيتها در كنار آن امنيت ميتواند جامعه را امن كند. اگر توجه نشود به مشكلات اجتماعي، اگر شاهد باشيم در كشور فقر و بيكاري را، اگر در كشور شاهد باشيم دانشجويان مدرك به دست كه امروز آماده كار و كسب هستند و فاقد كار و كسب هستند، اينها ميتواند زمينههاي بحرانها و مشكلات امنيتي را در جامعه ما فراهم كند. اينها شاخصهاي امنيتي هستند چون بالاخره شاخص امنيت مردم عزيز هستند و بايد به اينها كامل توجه شود. ابعاد مختلف امنيت را ببينيم، اينها همه شاخص امنيت در كشور هستند.
قاليباف در نقد سخنان جهانگيري: بحث قدرت دفاعي همانطور كه در بحث قبلي اشاره كردم در حقيقت ديپلماسي قدرت بسيار مهم است. اگر اين موضوع نبود، اگر رشد علمي در حوزه دفاعي نبود، اگر شهداي مدافع حرم، شهداي دفاع مقدس نبود هرگز امكان برقراري مذاكره و ديپلماسي نبود. آقاي جهانگيري بايد با مردم در اين بخش با صداقت بيشتري سخن گفت. شما طوري حرف ميزنيد كه يك طايفه خاصي هستند كه فقط ظاهراً آنها درس خوانده، تخصص دارند، سياست متوجه هستند. بقيه تندخو هستند، كار بلد نيستند و اگر بيايند شما را ته جاده ميبرند. شما بهتر ميدانيد كه من منتقد جدي دولتهاي نهم و دهم بودم، گفتم با تمام انتقاد، دولتهاي نهم و دهم به محرومين رسيد. امروز هم ميگويم كه به جوانها اعتماد كرد جوانهايي آورد كه توانستند كارهاي بزرگي در رشد علمي انجام بدهند. امروز روندي كه در دولت شماست كه نه شرايط جسمي دارند و نه شرايط فكري. آنها دنبال تجارت خودشان هستند. فرصت را به ديگران بدهيم، مطمئن باشيد كه بهتر از شما اداره خواهند كرد انشاءالله.
ميرسليم در نقد سخنان جهانگيري: آقاي دكتر جهانگيري شعارهاي زيبايي داديد انصافاً. سؤال درباره اقتدار بود. اقتدار ما مستلزم تجهيزات، اطلاعات، برتري علمي است بايد به اينها توجه كرد. ما در نوآوري چطور جلو برويم؟ چه برنامهاي بايد داشت كه اين اقتدار را حفظ كرد؟ صنايع دفاعي ما بايد تقويت بشود. آقاي جهانگيري اگر ميبينيد كه امروز حرفي براي گفتن داريم در صنايع موشكي و نگراني امريكا هم از اين اقتدار ماست، اين به پشتوانه 30 سال كار تحقيقاتي است كه در كشور انجام شده است مجاني به دست نيامده است. در دولت شما اعتبارات تحقيقات دفاعي را زير نيم درصد رساندند بايد 4 درصد ميرسانديد. اينها پشتيباني ميخواهد، آنهايي كه داراي دانش هستند در زمينه پيشرانه، سوخت هستهاي اينها بايد تقويت شوند. شما اگر ميخواهيد اقتدار خودتان را حفظ كنيد بايد اينها را تقويت كنيد. صرف شعار دادن كه كفايت نميكند. بفرماييد چكار كردهايد؟ فرصتهاي بسيار مهمي را از دست دادهايد. متأسفانه بر اين اساس نميشود به شما اعتماد كرد.
روحاني در نقد سخنان جهانگيري: قدرت يك كشور از مؤلفههاي مختلف تشكيل ميشود بايد ببينيم امروز قدرت ما ازسه ، چهار و پنج سال پيش چگونه است؟ در زمينه سياست داخلي و خارجي و چه مسائل فرهنگي. امروز ما در شرايطي هستيم كه ايران به عنوان يك قدرت بزرگ در منطقه از ديد همه جهانيان مطرح است. اين نكته كوچكي نيست كه مهمترين معضل منطقه يعني دولت سوريه الان در دنيا دارد مذاكره ميشود ايران تركيه و روسيه الان دارند بار را بر دوش ميكشند كي بوده تا حالا؟ امروز 100 هزار شغل در زمينه دانش بنيان توليد شده است. امروز صادرات ما در بخشهاي مختلف بيشتر شده است.
هاشميطبا در نقد سخنان جهانگيري: خيلي خوشحاليم كه با تدبير مقام معظم رهبري با خون شهداي ما اعم از شهداي دفاع مقدس و شهداي مدافع حرم، اين اقتدار ملي ما و امنيت ملي ما از لحاظ مرزي حفظ شده است و بدون ترديد ما اگر وارث خون شهدا هستيم بايد همه ملت در اين راه حركت كنند پيشبيني ميكنيم در آينده 10 ميليون مهاجر به سمت شهرهاي بزرگ بيايند و نزاع بين قبايل مختلف در بگيرد. سه بار لوله آب اصفهان به يزد توسط مردم اصفهان شكسته شده و در لرستان هم درگيريها هست. ما تهديد شديد امنيت داخليمان از طريق تهديد سرزميني ماست.
بخش پاياني جهانگيري: اقتدار كشور مؤلفههاي مختلفي دارد از جمله تقويت بنيه دفاعي، حضور مردم، مسائل سياسي و فرهنگي است. من چون در اين جلسه امروز بحث فرهنگ و سياست است از اين مؤلفه بيشتر صحبت ميكنم. قدرت ايران در فرهنگش است اما چرخ فرهنگ با دستور و چكشي اداره نميشود و نميچرخد. مردم مهمترين سرمايه كشور هستند. در دفاع مقدس آمدند مشكلات راهحل كردند، در 92 آمدند مشكلات را حل كردند.
در دوره اصلاحات خاتمي با گفتوگوي تمدنها به اقتصاد و سياست كشور روح داد. ( البته ايشان به اين نكته اشاره نكرد كه در همين دولت از سوي رئيسجمهور وقت امريكا، ايران محور شرارت ناميده شد. ) من ميدانم دوقطبي كردن جامعه و به جان هم انداختن مردم چه بلايي سر كشور ميآورد. وعدههاي توخالي سبب ميشود كه مردم به كارآمدي نظام بدبين شوند من به عنوان مديري كه سالهاي گرم و سرد كار در حوزه اقتصاد را چشيدهام، اعتراف ميكنم هرچند تلاش بسياري شده اما هنوز راه درازي مانده است. ما توانستيم ماشين اقتصاد را از دره بيرون بياوريم ولي هنوز به سرعت خودش نرسانيدم.
سؤال ششم از حسن روحاني: وجه تمايز سبك زندگي ايراني ـ اسلامي از سبك زندگي غربي چيست؟ و چه برنامهاي براي ترويج سبك زندگي ايراني اسلامي داريد؟
روحاني: مسئله فرهنگ و سبك زندگي جامعه ما يك مسئله بنيادين است و در اين زمينه تلاشهاي بسيار خوبي شده است و ما امروز شاهد آن هستيم كه مردم احساس آزادي بيشتري ميكنند.
آيا ميخواهيم آنها را در همه زمينهها توانمندتر كنيم يا ميخواهيم در زندگي مردم بيشتر مداخله كنيم؟ اين چيزي است كه پيش روي مردم است و بايد انتخاب كنند. دولتي كه اتكايش به مردم است و همه چيز را از طريق كمك به مردم ميخواهد حل كند و از طريق انحصار و مداخله ميخواهد حل و فصل كند. آمار و ارقامي كه اين روزها داده ميشود براي مردم ما بسيار جالب است، يادآور آن روزهايي است كه افرادي به مردم وعده و وعيد ميدادند و ديديم پايان آن دولتها مردم به چه روزي افتادند و تورم و بهداشت چگونه شد. عزت مردم زير پا گذاشته شد. اطمينان نداشتند از صبح تا بعد از ظهر قيمتها چه ميشود. اگر ما معتقد به انقلاب و نظام و اسلاممان باشيم، مردمفريبي نميكنيم و با صداقت رفتار ميكنيم، انشقاق ايجاد نميكنيم، درصد ايجاد نميكنيم.
رئيسجمهور، رئيسجمهور 100 درصد مردم است. امام فرمود همه باهم تقسيمبنديها بيخود نكنيم. كپيپردازيهاي ناشيانه نكنيم. يك جايي جنبش 99 درصدي شده حالا چون سال 96 است بكنيم 96 درصدي؟ نكنيم. انشقاق جامعه، امنيت را از بين ميبرد. آنجايي از برجام توانستيم استفاده كنيم كه متحد بوديم. آنجا كه ميخواستند برجام را به هم بزنند، روي موشك شعار نوشتند، شهرهاي زيرزميني را نشان دادند تا برجام را به هم بزنند. اخلاق و اسلام را قاطبه جامعه ما دنبال ميكند.
هاشميطبا در نقد سخنان روحاني: سبك زندگي ما از همين تريبونها شكل ميگيرد. سبك زندگي عالمانه يا پرحرارت مصنوعي و بدون واقعبيني و بناكردن يك عمارت روي آب؟ در عين حال ما مسائل مختلفي در زندگي جامعه داريم. سنتها را با اسلام بعضي وقتها خلط كردهايم. بعضي چيزها كه در سنتهاي گذشته ما حتي ناپسند بوده سعي ميكنيم به عنوان امر مستحسن به مردم بگوييم. در عين حال علماي ما و مسئولان فرهنگي ما هستند كه ميتوانند سبك زندگي را تدوين و به مردم بگويند. اينكه بگوييم فقط سبك زندگي اسلامي اين كفايت نميگويد.
جهانگيري در نقد سخنان روحاني: سبك زندگي از موضوعات مهمي است كه مقام معظم رهبري فرمودند و در دستور كار نهادهاي فرهنگي قرار گرفته است. ما وقتي به چالشها نگاه ميكنيم ميبينيم به دليل اينكه در منطقه خشك قرار داريم و از نظر منابع آبي در شرايط سخت قرار داريم، مصرف آب سرانه ما از كشورهاي پرآب هم بيشتر است. در مصرف كالاهاي مصرفي و منابع طبيعي هم زياده روي ميكنيم.
مهم اين است كه بتوانيم از سبك زندگي و عوارضي كه وجود دارد به صورت جدي پرهيز كنيم. در كشوري هستيم كه به صورت زندگي تنوع قومي وجود دارد. بايد بپذيريم كه تنوع قومي در ايران تهديد نيست بلكه فرصت است. فرهنگها و زبانهاي مختلف كشور ما را رنگارنگ كرده است. لر و بلوچ و ترك و آذري و فارس هستند. هيچ قومي در ايران، ايرانيتر نيست. هر قومي بايد زبان مادرياش را حفظ كند. اين براي آذري حفظ شد، اميدواريم در همه بخشها براي همبستگي ملي اقداماتي انجام دهيم.
رئيسي در نقد سخنان روحاني: مصرف منابع حداكثري، توليد سودآور، گسستهاي اجتماعي بهويژه در حوزه خانواده از ويژگيهاي غربي است. در اسلام مصرف بهينه و وحدت و انسجام و ايثار و فداكاري و گذشت هست. اقدام در اين رابطه يك باور جدي ميخواهد. آن هم يك دولت انقلابي ميخواهد كه با نگاه به مردم اين سبك زندگي را شكل دهد. آقاي جهانگيري من خواهش ميكنم قبل از فضاي انتخابات روزنامههايي كه ايشان ميفرمايند اصلاحطلب، چقدر عملكرد اين دولت را مورد نقد قرار دادند؟ بيایيد دنبال جلب توجه و شعار انتخاباتي نباشيم. آيا وعدههاي دولت در اول كارش عمل شده يا نه؟ كرمانشاه و كردستان رفتم، مردم كردستان اشك ريختند.
قاليباف در نقد سخنان روحاني: فرهنگ حتماً دستوري نيست. قيممآبانه نيست. بايد به مردم اعتماد كرد و فرهنگ را به دست خودشان سپرد و اولين تكريم اهالي فرهنگ واگذاري امور فرهنگ به خودشان است. نه اينكه كسي را به كار بگيريم كه نه او اهل فرهنگ را بشناسد نه او فرهنگ را. اگر نام ميبريم از يك اهل موسيقي خوب نيست. بگوييم براي موسيقي چه كرديد؟ خانه موسيقي را در شهر تهران همه مجموعه را دهها ميليارد كمك شد. در سينما امروز اقتصاد سينما را در شهر تهران اثرش كشوري بوده در شهرداري اين اتفاق افتاد. براي تئاتر همينطور. دهها سالن تئاتر. چندين هزار صندلي سينما. خانه هنرمندان و خانه سينما و خانه تئاتر و موسيقي را 12 سال است توفيق خدمت داريم. شعار ندهيم كه برايمان مهماند ولي كاري نكنيم. چرا مردم را از جنگ ميترسانيم؟ اگر كسي قدر صلح را بداند بنده و امثال بندهايم.
آنقدر كه آسيب ديديم و بهترين ياران خود را از دست داديم. برادرمان را از دست داديم. قدر صلح را ميدانيم ولي از آن طرف هم ميدانيم كه اگر قدرت نداشته باشيم عزت ما را زير پا ميگذارند و ذلت را تحميل ميكنند. مردم را از جنگ نترسانيم، اين زيبنده نيست. سابقه من روشن است اگر برنامه گفتم براي 5 ميليون شغل حتماً متعهدم و انجام ميدهم. اگر وعدهاي داديد و نتوانستيد عمل كنيد به ديگران نسبت ندهيد.
ميرسليم در نقد سخنان روحاني: آقاي روحاني سبك زندگي ايرانياسلامي خيلي مسئله مهمي است. اما در دوران شما شاهد رشد دنياطلبي هستيم. رشد حقوقهاي نجومي هستيم. شاهد اختلاسها و مفاسد هستيم به صورت سرسامآور، به يأس آورنده مردم. اين با سبك زندگي ايراني اسلامي سازگار است؟ اين است سبك زندگي اسلامي ايراني؟ در دوران شما كه ركود سراسر كشور را فراگرفته است. آيا با سبك زندگي اسلامي ايراني نبايد شاهد رشد فضائل اخلاقي باشيم؟
روحاني در جمع بندي سخنان خود: يك نكته درباره كرسنت بگويم چون گفتند 14 ميليارد چون ممكن است ذهن مردم مشوش شود، اين نيست هنوز به داوري نرسيده و بايد در داوري به نتيجه برسيم و رقمها اين رقمها نيست كه در شايعات گفته ميشود. بله در برخي بخشها هنوز بايد كار شود. اين در صورتي امكانپذير است كه در همه زمينهها مردمفريبي را كنار بگذاريم. براي موسيقي و هنر چه كرديم؟ اركسترسمفونيك و ملي كه تعطيلش كرده بودند را چه كسي راهاندازي كرد؟ سينماها را چه كسي دوباره راهاندازي كرد؟ اين راه اميد را بايد ادامه بدهيم، نگذاريم بذر يأس پاشيده شود. ما وعده نداديم، عمل كرديم، گفتيم، گزارش داديم. بنابراين آنچه ما امروز در برابر آن قرار گرفتهایم واقعيت دوراهي است كه بايد يكي را انتخاب كنيم، يا شعار و وعده يا عمل و اجرا يا يك مديريت و دولت آمرانه يا يك دولت مردمسالار.
بخش پایانی مناظره
در بخش سوم مناظره، نامزدهاي مختلف بر اساس زمان باقي مانده از اين مناظره و زماني كه كميسيون تبليغات از مناظره قبلي در اختيار آنها قرار داده، به جمع بندي نهايي پرداختند.
رئيسي: موضوعي كه لازم است خدمت هموطنان عزيز عرض كنم آنچه نه بازگشت به گذشته و نه تحمل وضع موجود بلكه تغيير به نفع مردم و آنچه بايد تحقق پيدا كند در مورد برنامههايي كه بتواند گرهگشايي كند از مشكلات مردم.
دولت مستقر دو راه دارد بگويد يك: بگويد كارهايي كه انجام دادم و ميخواهم تكميل كنم. من قضاوت نميكنم شما مردم پاسخ بدهيد آيا به وعدهها عمل شده است. دوم رقيبهراسي را موج ميزنند در صحبتهايشان مشخص است، اين نوع برخورد كردن حتماً اخلاقي نيست. ما برنامه داريم سخني داريم بر اساس آنچه كه از منابع ميشناسيم. ما ميگوييم 12 درصد بيكاري در برنامه ششم را تبديل به 8 درصد كه عين قانون است بايد دولت اين كار را بكند وظيفهاش اين است نيروي جوان داريم پاي كار داريم. امام جوانان را باور كرد، رهبري جوانان را باور كرد، جوانان ميتوانند گرهگشايي كنند. ما بايد يك نگاهي كنيم آيا آنچه كه دارد انجام ميشود و آنچه بايد انجام شود چه تفاوتي دارد؟ ميتوان از همه نيروهاي سالم و دغدغهمند ايران اسلامي كه شرطش كار و كرامت همه ملت است ميتوان انجام داد. آقاي جهانگيري بدهي دولت به بانكها چقدر افزايش يافته دو برابر شده است حتما قبول داريد.
قاليباف: ما در دولت مردم بر اين اعتقاد هستيم كه اگر شفافيت و هوشمندي در دولت شكل بگيرد هوشمندي اينكه ما سيستمهاي هوشمند را براي اصلاح ساختارها به كار بگيريم و شفافيت از اين باب كه مردم بر اساس اصل هشتم قانون اساسي نظارت بر مديران و مسئولان داشته باشند، يعني بدانند كه رئيس دولت و وزرا كجا زندگي ميكنند كجا كار دارند و چه كاري انجام ميدهند؟ اموالشان چيست؟ من پيشنهاد دارم به همه اعضا كه هفته آينده بياييم ليستمان را به مردم اعلام كنيم. به قوه قضائيه بگوييم كه به عنوان نامزد اموالمان چقدر است؟ ثروت همه اعضاي دولتمان روشن باشد و اين شفافيت معلوم باشد كه كجا هستيم فرزندانمان چه ميكنند، اگر اينگونه شد فساد اينگونه از بين ميرود با هوشمندسازي سيستمها فساد از بين ميرود. چرا ميگويم به خاطر اينكه دست 4 درصديها را از اموال و قانون كوتاه كنيم. 96 درصديها كه تودههاي مردم هستند ميشود مشكلاتشان حل شود. مردم به عرصه اقتصاد برگردند، ما از بحران اقتصادي نجات پيدا ميكنيم. ما ميتوانيم شغل پيدا كنيم، اختلاف طبقاتي از بين خواهد رفت، معضلات اجتماعي از بين خواهد رفت و هر روز شاهد فروپاشي خانوادهها نيستيم، افزايش طلاق نيستيم افزايش اعتياد نيستيم، مهاجرت به شهرها، به حاشيه شهرها نيستيم، اينهاست كه ميتواند به ما كمك كند.
ميرسليم: هموطنان عزيز اداره كشور ما ميسر نخواهد بود مگر با مشاركت مردمي. مشاركتي که صرفنظر از وابستگيهاي طايفهاي مذهبي و سياسي باشد. با انتخاب مديران شايسته از ميان خود شما، مديراني كه متعلق به اين نظام مقدس هستند و از شايستگي برخوردار هستند، اين شايستگي نيز به لحاظ دانش و تجربه مفيد و وجدان اخلاقي آنها بايد باشد. ما بايد بها بدهيم به اهل فرهنگ و هنر بسياري از تحليلهايي كه آنها ميكنند دقيق تر از تحليلهاي سياستمداران است. با فروش نفت در واقع مانع اشتغالات جوانان شده است با يك تير دو نشانه منفي متوجه كشور ميشود، ما بايد احترام بگذاريم به مشاركت عمومي و حضور تشكلهاي علمي و رفتار نقادانه به دولت در همه زمينهها. ما بايد اهتمام بورزيم به موضوع صداقت. موضوع 8 درصد رشد اقتصادي كه 6 درصد آن مربوط به فروش نفت خام است 2 درصد آن موضوعي غيراز اين است. صداقت آن است كه رئيسجمهور بگويد كه 6 درصد مربوط به فروش نفت بوده است موضوع رشد اقتصادي.
ما بايد پاسخگو باشيم. بايد توجه كنيم به اينكه در دنيا دنبال صلح بودهايم و هستيم هيچ گاه به دنبال تجاوز نبوديم. به ما تجاوز شده است، ما از خود دفاع كردهايم اما در عين حال ما بنا به قانون اساسيمان همواره مدافع محرومان و مستضعفان بوده و خواهيم بود و در اين زمينه از هيچ كوششي دريغ نخواهيم كرد.
اقایریسی بی انصاف نباش ممکن است پول نقد ندهند ولی بجای ان کالا مصرفی وموردنیاز چهار درصدی ها بوزیر اموزش وپرورش ودیگر اقا زاذه ها مید هند یکی از مو فقیتهای چشمگیر دوات کارگزارا اشتغال زاین از همن روش است 
