دونالد ترامپ، رئيسجمهوري جديد امريكا روز دوشنبه 4 بهمن در نخستين گام براي اجراي يكي از وعدههاي اصلي خود در بعد اقتصادي، با صدور فرماني وعده خود درباره خروج كشورش از «پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام» موسوم به «پيمان ترانس پاسيفيك» TPPرا عملي كرد. ترامپ پس از امضاي اين فرمان اظهار داشت كه خروج از اين پيمان، به سود كارگران امريكايي خواهد بود. در اين باره ملاحظات ذيل را ميتوان مطرح كرد:
1ـ ترامپ قبلاً يعني در اواسط نوامبر 2016 وعده داده بود كه در نخستين روز آغاز دوره رياست جمهوري خود، دستور خروج اين كشور از پيمان ترانس پاسيفيك را صادر خواهد كرد. چهل و پنجمين رئيسجمهور امريكا پيشتر و در موارد متعددي وعده داده بود كه از برخي توافقات و پيمانهاي تجاري مانند پيمان تجارت آزاد ميان اين كشور با كانادا و مكزيك موسوم به نفتا «NAFTA» يا «پيمان ترانس پاسيفيك» خارج شده يا برخي از آنها را با رايزني مجدد مورد اصلاح قرار خواهد داد. خروج امريكا از پيمان ترانس پاسيفيك نه فقط باعث شگفتي ديگر كشورهاي عضو اين پيمان شده، بلكه اكنون اروپاييها نيز كه به دنبال امضاي پيمان تجارت آزاد با امريكا هستند، خود را با سناريويي مشابه مواجه ميبينند.
2ـ كشورهاي استراليا، برونئي، كانادا، شيلي، ژاپن، مالزي، مكزيك، نيوزيلند، پرو، سنگاپور، ويتنام و امريكا امضاكنندگان اين پيمان تجاري هستند. اين 12 كشور 40 درصد اقتصاد جهان را در اختيار دارند. اين پيمان در دوران رياست جمهوري باراك اوباما، رئيسجمهور سابق امريكا به امضا رسيد. در واقع ترامپ از قبل وعده داده بود كه اگر روي كار بيايد، سياستهايي كاملا بر خلاف سياستهاي اقتصادي دموكراتها اتخاذ خواهد كرد كه مسلماً اين مسئله در بعد خارجي آن به معناي كنار گذاشتن روندهاي جهانيسازي بهويژه انعقاد پيمانهاي تجاري با شركاي خارجي مانند پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام (TPP)و پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس اطلس (TTIP )و نيز مقابله با سياستهاي اقتصادي بزرگترين اقتصاد جهان پس از امريكا يعني چين خواهد بود. در عين حال رويكرد ترامپ در مخالفت با پيمانهاي تجارت آزاد به معناي مخالفت با روند جهانيسازي است كه اين نيز زنگ خطر را براي ديگر كشورها و سازمانهاي مالي و اقتصادي بينالمللي به صدا در آورده است.
3ـ از ديدگاه ترامپ پيمان ترانس پاسيفيك، يك توافقنامه تجاري فاجعهبار براي امريكاست. ترامپ تأكيد كرده است كه به جاي توافقنامههاي چند جانبه تجاري، توافقنامههاي دوجانبه با شركاي تجاري امريكا در آن سوي اقيانوس آرام و اقيانوس اطلس امضا خواهد كرد كه به گفته وي، حفظ مشاغل را در داخل امريكا تضمين كند. البته ترامپ در اين زمينه تنها نيست. از ديدگاه جمهوريخواهان نيز اين گونه پيمانها، فقط در راستاي منافع شركاي تجاري خارجي امريكا است كه از مزاياي حذف تعرفههاي تجاري براي دسترسي به بازار گسترده امريكا برخوردار ميشوند و باعث حذف مشاغل در اين كشور ميشوند.
4ـ اكنون با كنار رفتن امريكا از پيمان ترانس پاسيفيك، دو سناريو درباره آينده اين پيمان مهم تجاري قبال تصور است. سناريوي نخست اين است كه ديگر اعضاي آن يعني 11 كشور عضو آن كه از جمله مهمترينشان ژاپن، كانادا، استراليا و مكزيك هستند، با توجه به منافع اجراي اين توافقنامه تجاري، كماكان به روند اجرا و بقاي اين پيمان ادامه دهند. كما اينكه كانادا اعلام كرده كه مصمم به اجراي پيمان ترانس پاسيفيك است. سناريوي دوم اين است كه با توجه به اهميت وحجم اقتصاد و تجارت امريكا بدون حضور امريكا، اين پيمان نه فقط كارايي خود را از دست خواهد داد، بلكه ديگر كشورهايي كه اين پيمان را امضا كردهاند انگيزه و تمايل خود را براي ادامه عضويت در اين توافقنامه تجاري چند جانبه از دست خواهند داد. بدين ترتيب بهرغم تلاش مستمر چند ساله كشورهاي عضو اين پيمان، اما فرجام شومي در انتظار آن خواهد بود.
5ـ از پيامدهاي مهم خروج امريكا از پيمان ترانس پاسيفيك، تقويت موضع چين در عرصه اقتصادي بهويژه در صحنه اقيانوس آرام خواهد بود. در واقع از مهمترين انگيزههاي دولت اوباما براي آغاز مذاكرات در باره اين پيمان و به سرانجام رساندن آن، جلوگيري از گسترش نفوذ اقتصادي چين در كشورهاي دو سوي اقيانوس آرام بود. چينيها مشتاق هستند كه روابط تجاري و اقتصادي دو جانبه و چند جانبه خود را با كشورهاي اين حوزه گسترش دهند. اكنون با غيبت امريكا و سرخوردگي كشورهاي عضو اين پيمان از امريكا، مسلماً اجراي اين روند براي چينيها به مراتب آسان تر از قبل خواهد شد.
