رويكرد تقريباً بيضابطه بنياد سينمايي فارابي از ابتداي تأسيس تا به حال سبب شده فيلمسازي در ايران بدون نگراني از فروش فيلم در گيشه صرفاً براي فيلمسازان و تهيهكنندگان حرفه پرسودي محسوب شود. سخنان تازه تابش، مديرعامل بنياد سينمايي فارابي نشان ميدهد اين مركز قصد دارد قدري جلوي اين بيضابطه بازيهاي تاريخي را سد كند.
اين مسئله طي چند دهه اخير منجر به نوعي سوداگري در سينما شده و دست عدهاي را براي استفاده از رانت در سينما باز گذاشته است؛ افرادي كه اولويت اصلي آنها صرفاً سينما نيست و در وهله اول براي بهره بردن از وامهاي چندصد ميليوني كه قرار نيست هيچ وقت بازپس داده شود فيلمساز شدهاند. عليرضا تابش در تازهترين گفتوگوي خود تصريح كرده: اتفاقي كه در دو سال گذشته رخ داده و باعث رنجش برخي دوستان تهيهكننده در سينما شده، اين است كه اگر فيلمنامهاي را تأييد كرديم و قرار شد از آن پروژه سينمايي حمايت كنيم تهيهكننده محترم حتماً بايد در كميسيون تسهيلات بنياد در يك فضاي محترمانه و كارشناسي بدهيهاي قبلياش را تسويه كند. از وي سؤال ميشود كه: شما ميدانيد فارابي در دورههاي مختلف وامهايي اعطا كرده كه سازندگان آثار هيچگاه آن را برنگرداندهاند و در برخي دورههاي مديريتي همين مسئله باعث شده بود حياط خلوتي سليقهاي و پرسود براي برخي در فارابي به وجود بيايد. اين صاف كردن بدهيها قرار است تا چه مقطع زماني به عقب برگردد و تا چه اندازه در زمينه تسويه حساب كردنها مُصر هستيد؟ پاسخ مديرعامل فارابي به اين سؤال اين است كه: الان بيشتر به تهيهكنندههايي برميگردد كه فيلمنامههايشان در شوراي فارابي پذيرفته شده و احتمالاً سه سال قبل شايد هم 10 سال قبل با فارابي كار كردهاند و احتمالاً در مسير كار با بنياد بدهي باقي گذاشتهاند. ما صادقانه و شفاف از آنها دعوت ميكنيم تا اعلام كنيم اگر ميخواهند از حمايت مجدد فارابي برخوردار شوند، شرط مهم اين است كه ابتدا تكليف بدهيهاي گذشته خودشان را مشخص كنند.
وي در پاسخ به اين سؤال كه آيا تا به حال كسي با فارابي تسويه كرده، ميگويد: بله. فيلمي در دوره بنده ساخته شده كه فروش بسيار خوبي كرده و مبلغ چك تضميني كه به اندازه رقم وام به تهيهكننده داده بوديم ولو وام كم يا متوسط برگردانده شده به خزانه فارابي. نميگويم اين عددها آنقدر است كه بتواند با بودجه سالانه برابري كند ولي جامعه سينمايي متوجه شده در تعامل با فارابي اين شفافيت اتفاق افتاده است. همانطور كه گفتم برخي دوستان سينمايي حتي از بنده و مديران زيرمجموعه ما دلخور هم شدهاند ولي ما سعي كرديم اين مسير را جلو ببريم، مسير سختي است ولي مصر هستيم طبق وظايفي كه بر عهده من و هيئت عامل بنياد فارابي هست تا جايي كه در توان ما و تهيهكنندههاي محترم است، تكليف بدهيهاي قبلي افراد را روشن كنيم و بعد وارد فاز جديد حمايت از پروژهها شويم.
خيال راحت از سوددهي و تمركز نكردن روي گیشه ساخت فيلم يك دهه پيش و زماني كه سينما هنوز براي فيلمبرداري محتاج وارد كردن مواد پرهزينهاي از خارج از كشور بود بسيار بيش از آن چيزي كه در حال حاضر بايد هزينه كنند، براي فيلمسازان آب ميخورد و جالب است كه با پشت سر گذاشتن آن دوران و طي شدن تقريباً يك دهه از آن هنوز مبلغي كه از سوي بنياد فارابي به سينماگران به عنوان وام پرداخت ميشود به همان اندازه سابق است و گفته ميشود كه بخش عمدهاي از اين مبلغ اصلاً در سينما هزينه نميشود و مستقيم به جيب عوامل اصلي ميرود و جالب است كه فارابي هيچ فشاري براي بازپسگيري وامها نشان نميدهد و اين پروسه بيمار سالهاست كه جيب عدهاي از سينماگران را پر كرده است و همچنان از مواهب آن استفاده ميكنند. براي مثال به تازگي نرگس آبيار در برنامه تلويزيوني سينما2 به طور مشخص به اين مسئله اشاره كرد كه فارابي اعلام كرده چون از فيلم نفس به كارگرداني او خوشش آمده، قصد بازپسگيري وام خود را ندارد.
آثاري كه براي مردم ساخته نميشودتأثير اين چرخه معيوب بر سينماي ايران تبديل به انحرافي اساسي شده است، به اين شكل كه سينماگران نگراني براي بازپرداخت وام ندارند و بنابراين آثار خود را براي مردم نميسازند و نگاه اصلي آنان به گيشه نيست. اين مسئله به عنوان مثال در نوع گرايش فيلمسازي كارگرداني چون نرگس آبيار به خوبي مشهود است، چراكه اين فيلمساز پس از ساخت فيلم شيار 143 كه مبتني بر قواعد سينماي كلاسيك و عامهپسند توليد شده و در گيشه موفق عمل كرده بود در فيلم بعدي خود با فراغ بال دست به تجربهگرايي زده و بدون ترس از قهر تماشاگر فيلمي مخاطب خاص ساخته است. تأثير عوامل اقتصادي بر رويكردهاي راهبردي سينماي ايران مسئلهاي است كه همواره از چشم مديران سينمايي مغفول مانده است.
