اعتماد شهروندان به پليس نقش مهمي در پيشبرد اهداف اين سازمان دارد؛ بهطوري كه لازمه موفقيت پليس در كاهش جرم، جنايت، تأمين نظم و امنيت وجود رابطه اعتمادآميز بين مردم و پليس است. همكاري و مشاركت آحاد مختلف مردم در امور جامعه به ميزان اعتماد متقابل بين آنها و اركان مختلف حكومتي بستگي دارد. پليس يكي از اركان حكومتي است كه برقراري نظم و امنيت در جامعه را برعهده دارد و براي ايفاي نقش مهم و حساس خود نياز به همكاري و مشاركت مردمي دارد.
پليس آگاهي پايتخت همواره كوشيده تا با رعايت سه شاخص مهم و مؤثر در اعتماد مردم به پليس پيوند هميشگي ميان خود و ساكنان تهران بزرگ را حفظ و هر روز مستحكمتر كند. اعتمادي كه مالباختگان، بزهديدگان و آسيبديدگان را وا ميدارد تا در مواجهه با جرائم و آسيبهاي اجتماعي سرنوشت پرونده خود را به كارآگاهان توانمند و تيزهوش آگاهي بسپارند. اما آنچه موجب تقويت اين حس اعتماد ميشود سه اصل مهم است كه اكثر جامعهشناسان برآن تكيه و باور دارند: نخست وجهه يا اعتبار؛ دوم، نحوه اجرا يا عملكرد و سوم، نمود يا طرز رفتار است.
وجهه يا اعتبار به سادگي به معناي ثبت اعمال گذشته است. اعتماد، حاصل تجربه چند سالهاي است كه كسب كردهايم. ممكن است ما داراى تجربه برخورد مستقيم با برخي افراد باشيم و بر پايه آن تجربيات، به آنان اعتماد كرده باشيم يا اعتماد خود را از دست بدهيم. جدا از ماهيت اعمال گذشته، يك ويژگي حياتي در ارزيابي اعتبار اهميت دارد. اين ويژگي، آگاهي از اعمال گذشته است. بنابراين هرچه آشنايي ما با افراد بهتر و بيشتر و ثبت رفتار قابل اعتماد آنها منظمتر باشد، تمايل ما به اعتماد بالاتر خواهد بود.
اكثر مردم وجهه و اعتبار پليس را از طريق ارائه گزارشها و اخبار و آمارهايي به دست ميآورند كه در اين زمينه منتشر ميشود و عملكرد پليس را به اطلاع مردم ميرساند. كافيست هر روز سري به صفحه حوادث روزنامهها بزنيد تا اخبار منتشره پليس آگاهي را در زمينه انهدام باندهاي خلافكار و دستگيري مرتكبين قتل و تجاوز و كلاهبرداري مشاهده كنيد يا با مراجعه به مجلات خانوادگي، تجربيات افسران پرونده را در چگونگي كشف جرائم و ريشهيابي علل وقوع آسيبهاي اجتماعي در قالب داستان و مقاله بخوانيد. حضور دائمي هيئت رئيسه اين پليس در برنامههاي آموزشي صدا و سيما و نشستهاي خبري به منظور اطلاعرساني در خصوص طرحها و مأموريتهاي موفق آگاهي همواره آرامش و حس امنيتي عميق را به شهروندان ميبخشد. كاركنان پليس به خوبي ميدانند كسب وجهه و اعتبار، فرآيندي دشوار و طولاني است. زماني كه اعتبار كسب ميشود، چيزي ارزشمند و بيثبات است كه بايد به طور ثابت حفظ و گسترش داده شود. بيدقتي يك شخص ممكن است اثر نامناسبي بر عقايد مردم در مورد كل خصلتهاي كاركنان بگذارد و حتي باعث خدشهدار شدن وجهه سازمان به گونهاى جبرانناپذير شود.
دومين مبناي اعتماد، عملكرد است. يعني رفتار كنوني كه در حال حاضر نتايجي را به بار آورده است. نيروي انتظامي با ميزان جرائم در جامعه، سطح امنيت، احساس امنيت مردم و نظم اجتماعي ارزيابي ميشود و اينها هستند كه بر ميزان اعتماد به پليس تأثير گذارند.
سومين شكل از نشانههايي كه براي برآورد قابليت اعتماد ديگران مورد استفاده قرار ميگيرد، نمود و طرز رفتار است. اين امر به خصوصيات ظاهري افراد بستگي دارد؛ وضعيت ظاهري و نوع پوشش، تجهيزات و نحوه گفتوگو با فرد مالباخته يا آسيب ديده به راحتي ميتوانند موجب ايجاد حس تحسين يا تنفر باشند و اعتماد يا بياعتمادي را در پي داشته باشند. به طور كلى، در ميان ويژگيهاي ظاهري، سه ويژگي، نشانههاي اصلي اعتماد تلقي ميشوند و شاخصهايي هستند كه زيربناي شخصيت، هويت و منزلت اجتماعي را ميسازند. يكي از اين ويژگيها، نحوه پوشش افراد است. حالت خاصي از آن را ميتوان در قالب لباس فرم (سربازان و كاركنان پليس) مشاهده كرد و كساني كه اين لباسهاي فرم را ميپوشند، به عنوان افرادى قابل اعتماد شناخته ميشوند. نشانه مهم ديگر تناسب ظاهري، سلامتي، تناسب اندام، پاكيزگي و آراستگي بدن است. ما مايل هستيم به افرادي كه چنين وضعيتي را به نمايش ميگذارند، اعتماد كنيم. نوع سوم از نشانهها شامل فرهنگ، تمدن، عادات خوب و خويشتنداري در رفتار است و كساني كه اين خصوصيات را دارند، در امور مهم، قابل اعتماد به نظر ميرسند. نشانههاي ظاهري و آنچه در اينجا به عنوان نمود مطرح ميشود، تأثير زيادى در اعتماد به پليس دارد. لباس فرم پليس، نمود ظاهري، شخصيت و هويت اوست كه هرچه زيباتر و جالب توجهتر باشد، بيشتر بر اعتماد مردم تأثير ميگذارد. لباس سفيد براي پليسهاي راهنمايي و رانندگي، لباسهاي خاص يگانويژه يا يگان مرزي و ساير لباسهاي فرم، هر كدام برداشت و نگرشي خاص در مردم ايجاد ميكنند.
همچنين تناسب ظاهري و پاكيزگي و آراستگي بدني از ويژگيهاي مورد تأكيد نيروي انتظامي براي كاركنان خود است تا با نمود ظاهري جسمي خود به جامعه اطمينان بدهند كه توان بدني مقابله با مجرمان را دارند و از سلامتي لازم برخوردارند. گزينش افراد با قد و وزن متناسب و آزمونهاي تست جسماني و شخصيتي و تأكيد بر تمرينات نظامي و ورزشهاي صبحگاهي و امثال آن هم در اين راستا تأثيرگذار است.
برخورد و رفتار متناسب با شأن پليس و مورد پذيرش فرهنگ جامعه، بخش ديگري از تأكيدات اين پليس به كاركنان خود است و آموزشهاي مداومي در اين زمينه وجود دارد كه نحوه تعامل اجتماعي متناسب با شخصيت طرف مقابل را به خوبي فرا ميگيرد و در برخوردها به آن توجه ميشود. البته علاوه بر آنچه گفته شد ابزارها و وسايلي كه افراد استفاده ميكنند، مانند تجهيزات مورد استفاده، خودرو و... همه ممكن است شاخصهايي براي قابليت اعتماد باشند.
با توجه به ديدگاه و نظريات بسياري از جامعهشناسان تأثيرگذارترين عامل بر اعتماد عملكرد صحيح و تجربه مثبت مردم از عملكرد پليس است و يكي از مصاديق تجربه مثبت شهروندان و اعتماد آنان به پليس آگاهي، رسيدگي به پروندههاي وقوع گروگانگيري است كه كارنامه درخشان پليس پايتخت در رويارويي با اين دست از جرائم و حضور مقتدرانه در مقابله با آدمربايان در پروندههاي شاخصي چون گروگانگيري تبعه چين و كشف صددرصدي ساير پروندههاي آدمربايي در سالهاي اخير موجب شده است تا خانوادهها در مواجهه با ربايش هر يك از اعضاي خانواده خود به پليس اعتماد كنند و ضمن گزارش واقعه روي داده از پذيرفتن خواستههاي گروگانگيران سر باز زده و با راهنمايي و همراهي پليسآگاهي پايتخت دوباره شاهد بازگشت عضو ربوده شده به خانواده خود باشند.
اين اعتماد سرمايه عظيم و گرانقيمتي است كه پليس آگاهي تهران بزرگ در نتيجه وظيفهشناسي مهارت، شجاعت و شهامت و انضباط ظاهري و معنوي و آراستگي در اخلاق، كلام و پوشش كارآگاهان خود در طي سالها تلاش بيوقفه و خدمت دلسوزانه به ساكنان پايتخت كسب كرده است و با انگيزه و ارادهاي قوي در حفظ آن خواهد كوشيد.
*رئيس پليس آگاهي فرماندهي انتظامي تهران بزرگ 
