در روزهاي ابتدايي ماه محرم با يكي از دوستانم قراري گذاشتم تا بعد از مدتها دوري يك گپوگفت حسابي با هم داشته باشيم. بعد از گذشت چند دقيقه دوستم از كيفش زنجير سينهزني بيرون آورد و به من داد. با تعجب نگاهش كردم و گفتم:«اين چيه؟ براي چي به من ميدهي؟» گفت:«اينو براي پسرت گرفتم. تو خانواده ما رسم است كه در اول ماه محرم به پسرهاي كوچك و نوجوان فاميل و آشنا زنجير هديه ميدهيم تا در هيئتهاي عزاداري زنجير بزنند». با لبخند گفتم:«عجب رسم قشنگ و زيبايي ممنونم كه هديهاي به اين قشنگي به پسر من دادی.»
وقتي زنجير اهدايي دوستم را به پسرم دادم به قدري خوشحال شد كه گويا يك اسباب بازي گرانقيمت به او دادم. تا شب در خانه براي خودش زنجير ميزد و نوحههايي كه كم و بيش يه چيزايي از آنها بلد بود را ميخواند. صبح وقتي براي رفتن به مدرسه آماده ميشد پيراهن مشكي را به جاي لباس فرم خود پوشيد و زنجير را هم داخل كيفش گذاشت. وقتي به پيراهن مشكي كه پوشيده بود اعتراض كردم، گفت:«اين روزها بايد مشكي پوشيد و عزاداري كرد.» سكوت كردم و پسرم را نگاه ميكردم كه چه زود بزرگ شده است.
ماه همدلي و همراهي
از هفتههاي قبل از شروع ماه محرم، تمام شهرها شاهد تكاپوي برپايي هيئتهاي عزاداري حسيني است. حال و هواي محرم حال و هواي عجيبي است كه يك همبستگي، همدلي و همراهي خاصي در دل مردم ايجاد ميكند. كوچك و بزرگ در برگزاري مراسم عزاداري و بجا آوردن آداب و رسوم آن به بهترين شكل تلاش ميكنند. آداب و رسوم به جا ماندهاي كه سينه به سينه از نسلي به نسل ديگري انتقال پيدا كرده تا به دست ما رسيده است. رسم و رسوم متنوعي كه بعضي از آنها بسيار زيبا و ماندگار است و تعدادي هم بدعت و اشتباه است مثل قمهزني. رسمهاي زيبايي چون نخل گرداني، طبقكشي، طشتگذاري، دستههاي شاخسي واخسي، زارخاك، گل مالي، بيلزني و... تنها بخشي از جلوههاي زيباي مراسم عزاداري است كه مردم شهرهاي مختلف ايران در ايام عزاي سيد و سالار شهيدان انجام ميدهند. مردم شهرهاي مختلف با برگزاري اين رسم و رسوم مخصوص خود در زنده نگداشتن عزاداري حسيني نقش بسزايي دارند.
انتقال مفاهيم والاي عزاداري به فرزندان
اگر حال و هواي عزاداري سيد و سالار شهيدان همچنان در تمام شهرها جاري است و شور عزاي حسيني در بين جوانان و نوجوانان ما وجود دارد، اين را مديون والدين و بزرگترهاي خانواده هستيم. انتقال مفاهيم والاي مراسم عزاداري و بجا آوردن رسم عزاداري در خانواده و انتقال آن به نسل بعدي يكي از وظايف مهم والدين است. به كودكان بايد با عمل و رفتار خود اين سنتها را آموزش و به آنها انتقال دهيم.
براي كودكان قصه بگوييد
بهتر است كودكان را با ائمه و بزرگان ديني در قالب قصه و داستان آشنا كنيد. درباره فلسفه عاشورا و پيام آن با زبان كودكانه براي آنها صحبت كنيد. به سؤالات كودكانتان درباره محرم و عاشورا با حوصله و دقت جواب دهيد. لازم نيست اگر كودكتان سؤالي از واقعه عاشورا از شما پرسيد با تمام جزئيات براي او توضيح دهيد. بهتر است با زبان ساده و كودكانه براي او از مهربانيهاي امام حسين (عليهالسلام) با كودكان، رابطه مهربانانه حضرت زينب (سلامالله عليها) و برادرشان و داستانهايي از كودكي امام حسين (عليهالسلام) تعريف كنيد. بيان چنين ماجراهايي به صورت داستان ماندگاري بيشتري در ذهن كودك دارد و باعث ميشود ذهنش درگير موضوعات ناراحتكننده واقعه كربلا نشود. براي اينكه دستتان در تعريف داستان از امام حسين (عليهالسلام) باز باشد كتابهاي داستاني را كه در اين زمينه در كتابفروشيها موجود است، تهيه كنيد و در اختيار او بگذاريد يا برايش بخوانيد.
فرصتي براي تربيت اجتماعي كودكمحرم ميتواند بهترين فرصت براي تربيت بخشي از شخصيت اجتماعي كودكان باشد. كودكان را با خود به هيئتهاي عزاداري ببريد و آنها را در حال و هواي مراسم قرار دهيد. براي آنها وسايل عزاداري مثل زنجير، طبل كوچك و شال تهيه كنيد و از كودك و نوجوان خود بخواهيد كه در برپايي هيئتهاي عزاداري كمك كند. به آنها مسئوليتهايي كه در توانشان است را بدهيد، مثل نصب پرچم و پذيرايي از مهمانان كه اين امر بخش مسئوليتپذيري كودكان را تقويت ميكند. اگر دوست دارند با دوستان مدرسه خود يا با هممحلهايهاي خود هيئت عزاداري كوچكي راه بيندازند، آنها را منع نكنيد بلكه در اين كار هم ياريشان كنيد. اگر خود نذري براي اين ايام داريد يا اگر در پختن نذري در جاي ديگري شركت ميكنيد، حتماً كودك را با خود همراه كنيد و در پخش نذري از او كمك بگيريد. اين رفتار، احسان و نيكي كردن را به كودكان آموزش ميدهد.
روزهايي براي شكلگيري هويت ديني كودك
در اين ماه ميتوانيد بسياري از اشكالات شخصيتي و تربيتي كودكان خود را اصلاح كنيد و با شركت دادن او در مراسم عزاداري، انحرافات آينده او را كاهش دهيد. به انگيزه اين ماه ميتوانيد با كودك خود درباره موضوعاتي مثل فداكاري، ظلمستيزي، ياري مظلومان صحبت و او را با نماز و دعاي هر چه بيشتر آشنا كنيد. هويت ديني فرزندان به ويژه نوجوانان در اين ماه ميتواند به صورت بهتري شكل بگيرد.
در ماه محرم با نصب پرچم در خانه ميتوانيد حال و هواي اين ماه را به خانه بياوريد. به اين ترتيب به كودك خود ميآموزيد كه در ماه محرم نه تنها در بيرون از خانه بلكه در خانه هم عزادار صاحب اين ماه هستيد. براي نصب پرچم از كودك خود نظر بخواهيد و با انجام اين كار به شخصيت او احترام بگذاريد. با اين وصف محرم و جاذبههايش ميتواند بهترين فرصت براي تربيت ديني كودك باشد و حتي فرصتي مناسب براي انتقال مفاهيم ارزشمند انساني به اوست.
