«نه عليه هرگونه تبعيض سني»؛اين شعار هفته كلي سالمند است؛ هفتهاي كه بهانهاي شده تا با عنايت به حركت هرم سني جمعيت جامعه به سمت سالمندي و پيري، كمي بيشتر به وضعيت امروز پدربزرگها و مادربزرگها و آيندهاي كه خود ما در اين جايگاه قرار ميگيريم، توجه كنيم، به خصوص اينكه تا سال 1430 يك چهارم جمعيت جامعه ما سالمند خواهند بود.
اگرچه هميشه در كنارمان هستند و دلمان به پشتوانه حضورشان گرم است اما از 4 تا 10 مهرماه هر سال به مادربزرگها و پدربزرگها اختصاص دارد؛ سالمندان سپيدمويي كه در شرايط كنوني با مشكلات زيادي دست و پنجه نرم ميكنند و نمودارهاي تغيير جمعيت كشورمان بيانگر آن است كه به زودي با جمعيت بالايي از سالمندان در كشور مواجه خواهيم بود تا جايي كه به گفته رئيس سازمان بهزيستي بر مبناي محاسبه افراد بالاي 65 سال، در حال حاضر 4 ميليون و ۲۰۰ هزار سالمند در كشور زندگي ميكنند و تا سال ۱۴۳۰ ميزان سالمندان كشور به حدود ۲۵ درصد جمعيت كشور ميرسد. بر اين اساس مشكلاتي كه سالمندان امروز دارند با شدتي بيشتر براي جمعيت قابل توجه سالمندان طي دو سه دهه آينده رخ خواهد داد. همين مسئله و لزوم توجه به آن در سياستهاي كلي جمعيت ابلاغي از سوي مقام معظم رهبري مورد تأكيد قرار گرفته است. در بند هفتم اين سياستها آمده است:« فرهنگسازي براي احترام و تكريم سالمندان و ايجاد شرايط لازم براي تأمين سلامت و نگهداري آنان در خانواده و پيشبيني ساز و كار لازم براي بهرهمندي از تجارب و توانمنديهاي سالمندان در عرصههاي مناسب.»
رشد سالمندي در ايران با شيب غيرملايمآنطور كه انوشيروان محسنيبندپي، رئيس سازمان بهزيستي ميگويد، پيشبيني ميشود تعداد سالمندان كشور تا سال ۱۴۰۴ به ۱۰ درصد جمعيت و تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۲۵ درصد جمعيت كشور برسد. وي با تأكيد بر اهميت احترام به سالمندان در فرهنگ مردم ايران ميافزايد: گوشهنشيني و انزوا در بين سالمندان رو به افزايش است اما هنوز تمايل به نگهداري از سالمندان در خانوادهها وجود دارد، زيرا مراكز روزانه نگهداري از سالمندان تكميل شده اما مراكز شبانه داراي ظرفيت خالي است. بندپي از وجود 600 تا 700 هزار سالمند تحت حمايتهاي بهزيستي خبر ميدهد كه يكصد هزار نفر آنان در مراكز شبانهروزي و روزانه سالمندان نگهداري ميشوند. به گفته وي، يارانه پرداخت شده به سالمندان در مراكز شبانه روزي 600 هزار تومان و در مراكز روزانه 300 تا 350 هزار تومان است. 18 هزار سالمند در مراكز شبانهروزي نگهداري ميشوند. وي درباره پديدهاي تأسفبرانگيز صحبت ميكند: «زماني كودك رها شده در خيابان وجود داشت اما اكنون سالمند رها شده در خيابان داريم و نگرانيهاي سالمند تنها را به وجود آورده است. »
رئيس سازمان بهزيستي كشور درباره آمار سالمندان كشور اينگونه توضيح ميدهد: جمعيت سالمندان بالاي 60 سال در كشور 6 ميليون و 200 هزار نفر، سالمندان بالاي 65 سال بيش از 4 ميليون نفر و سالمندان بالاي 75 سال بيش از 2 ميليون نفر است كه در برنامههاي ما افراد بالاي 60 سال، سالمند محسوب ميشوند. طبق سرشماري سال 90، 51 درصد جمعيت سالمندان بالاي 60 سال، زن و 49 درصد بقيه مرد هستند و براساس اين سرشماري تعداد زنان سالمند رو به افزايش است. محسني بندپي با اشاره به ميانگين طول عمر 74 سال در ايران تصريح ميكند: يك سالمند 75 ساله سوئدي كه به ايران ميآيد همانند يك سالمند 60 ساله ايراني نيست.
مادربزرگهاي تنها 3 برابر پدربزرگهارئيس اداره سالمندان سازمان بهزيستي كشور هم تنهايي سالمندان را يكي از نگرانيهاي جامعه عنوان ميكند و ميگويد: به ازاي هر مرد سالمند تنها در كشور تقريباً سه زن سالمند تنها داريم. فريد براتيسده ميافزايد: نگراني بعدي ما اين است كه طبق آمارهاي موجود، افزايش زنان سالمند تنها در استانهاي كمبرخوردار بيشتر از ساير استانها است، به طور مثال در استان گيلان - كه بيش از 11 درصد جمعيت اين استان سالمند هستند- نسبت زنان سالمند به مردان، دو به يك است اما تعداد زنان سالمند تنها در استان ايلام - كه 8 درصد جمعيت اين استان سالمند هستند- چهار برابر مردان سالمند تنها است. رئيس اداره سالمندان سازمان بهزيستي كشور از خيران خواست به مسائل ديگر مورد نياز سالمندان مانند مسائل توانبخشي نيز توجه كنند. وي در اينباره ميگويد: طرحي براي تغيير نگرش خيران به مسئله سالمندي در دست اجرا است تا خيران فقط به فكر راهاندازي مراكز شبانهروزي سالمندان نباشند. به گفته وي، هم اكنون بيش از يكصد هزار نفر از افراد بالاي 60 سال از خدمات يارانه مستمر برخوردار هستند. براتي با بيان اينكه اخيراً طرحهاي مراقبت در منزل و كمك هزينههاي مراقبت در منزل از سالمندان را در دست اجرا داريم، درباره اين طرحها اينگونه توضيح ميدهد: در اجراي طرح مراقبت در منزل، افرادي آموزشهاي لازم را فرا ميگيرند و به منازل سالمندان مراجعه ميكنند و در طرح كمك هزينه مراقبت، هزينهاي كه قرار است به مراكز شبانه روزي سالمندان براي مراقبت از سالمند پرداخت شود به خود سالمندان پرداخت خواهد شد.
آنطور كه رئيس اداره سالمندان سازمان بهزيستي كشور ميگويد، امسال براي نخستين بار رديف اعتباري در اين سازمان و يك رديف اعتباري ديگر نيز در وزارت رفاه براي سالمندان اختصاص يافته است. براتي ميافزايد: رقم رديف اعتباري سالمندان در وزارت رفاه،3 ميليارد و 350 ميليون تومان و در سازمان بهزيستي يك ميليارد و 700 ميليون تومان است و اميدواريم اين ارقام در سال آينده بيشتر شود.
30 درصد مشكلات سالمندان پزشكي استرئيس سازمان بهزيستي كشور هم با اشاره به سند ملي سالمندان ميگويد: ما براي سالمندان يك سند تهيه كردهايم كه در آن جنبههاي حمايتي و اجتماعي سالمندان را در نظر گرفتيم و وزارت بهداشت نيز سند ديگري تهيه كرده كه در آن به جنبههاي پزشكي سالمندان پرداخته است. محسنيبندپي پيشنهاد ميدهد اين دو سند با هم ادغام شود تا اثربخشي بيشتري داشته باشد. وي ميافزايد: اين آمادگي ادغام هنوز هم در سازمان بهزيستي وجود دارد اما وزارت بهداشت متأسفانه به آن نپرداخته است. بندپي تأكيد ميكند: در برنامه ششم توسعه مشخص ميشود كه كدام دستگاه متولي اصلي سالمندي است؛ فقط 30 درصد مشكلات سالمندان به بخش پزشكي مربوط ميشود، با وجود اين رفع مسائل سالمندي نياز به همكاري تمام دستگاهها مانند وزارت بهداشت و تأمين اجتماعي دارد.
