سال گذشته در ايام حج شاهد دو فاجعه تلخ در مسجدالحرام و منطقه منا بوديم؛ سقوط جرثقيل كه منجر به شهادت تني چند از حجاج بيتاللهالحرام شد از جمله برخي شخصيتهاي برجسته همچون دكتر حاتمي از دانشمندان علوم فضايي كشورمان كه مانند شوكي براي جهان اسلام بود اما كمي پس از آن شاهد فاجعه بزرگ منا بوديم؛ فاجعهاي تلخ كه بيش از 400 تن از هموطنانمان را در كنار صدها تن از حجاج كشورهاي ديگر مظلومانه به شهادت رساند.
در فاجعه منا ايران بيشترين شهدا را در حد غيرقابل تصوري داشت چه آن كه شهداي كشور مصر پس از ايران با تفاوت چند صد نفري قرار داشتند. آن روزهاي دلهرهآور هنوز در خاطره جمعي ايرانيها هست، زماني كه خانوادهها در اضطراب خبر گرفتن از عزيزان خود بودند؛ عزيزاني كه براي زيارت خانه خدا و مراسم حج به كشور عربستان سعودي رفته بودند. در ميان شهدا چهرههاي مشهور و سياستمداران خاص ايراني از جمله شهيد ركن آبادي سفير سابق ايران در لبنان و شهيد فولادگر از مسئولان سپاه هم بودند. اما عربستان كه ميبايست در جايگاه متهم پاسخگوي اين فاجعه به جامعه جهاني مسلمانان ميبود به صورت حيرتانگيزي در جايگاه مدعي ايستاد و سعي كرد توپ را به ميدان ايران بيندازد و آن را سياسي جلوه دهد حتي به گفته رئيس سازمان حج و زيارت، تاكنون از دادن غرامت به خانوادههاي شهدا خودداري كرده است.
سؤال اينجاست با وجود چنين فاجعه سنگين و بزرگي، براي شهداي منا چه كردهايم؟ مهمترين اتفاقي كه بايد ميافتاد معرفي واقعه منا به جهان و جلوگيري از تحريف رسانههاي جاعل غربي و سعودي است، زيرا پيش از اين نيز در سال66 عربستان جمعه خونين را براي حجاجي كه شعار مرگ بر اسرائيل و برائت از مشركين سر داده بودند رقم زده بود و با كمال گستاخي سعي ميكرد با كمك دلارهاي خود و بلندگوهاي جاعل و دروغپرداز خبري آن اتفاق بزرگ را تحريف كند.
حجتالاسلام عبدالكريم پاز از روحانيون نوشيعه آرژانتيني كه شاهد جمعه خونين مكه هم بوده در گفتوگويي كه با ما داشت اشاره كرد، بيش از همه مظلوميت رسانهاي ايرانيان در آن فضا ناراحتكننده و دردآور بود چه آن كه حتي در آرژانتين هم اين ذهنيت را ايجاد كرده بودند كه حجاج ايراني قصد برهم زدن مراسم حج را داشتند و دولت عربستان به ناچار مانع اين هتك حرمت ايرانيان شده بود. پاز ميگفت تا چندين روز به تنهايي سعي ميكردم با تماسهاي پياپي به عنوان شاهد عيني بيطرف، ماجرا را به مردم آرژانتين بگويم و اطلاعرساني كنم.
حالا بعد از سالها فاجعه منا دوباره ما را به ياد جمعه خونين انداخته است و بهخصوص اينكه باز با كمك رسانههايشان خلاف واقعه را نشان دادند و از طرفي چون سفر حج ايرانيان براي مدتي قطع شده است نبايد اين اتفاق تلخ مسكوت بماند. به غير از كنفرانسها و برنامههاي روتين كه معمولاً كمترين بازخورد در عرصه اطلاعرساني را دارند و بيشتر خوراك خبري موقتي ايجاد ميكنند بايد در عرصه فرهنگ و هنر آستين همت بالا بزنيم. همان روزها گفته شد فيلم قرآني در حال ساخت به نام شهيد حاجي كارگر قاري برجسته ايراني كه به تازگي نفر اول قرائت در مالزي شده بود، تغيير نام داده است كه البته با حاشيههايي روبهرو بود و هنوز هم پخش نشده يا تبليغي براي پخش آن نكردهاند به غير از آن تقريباً كار خاصي به جز چند مصاحبه و يادداشت و مقاله و چند اينفوگرافي و طرح و پوستر كه همان روزها توليد شده بود در اين زمينه نديديم.
شايد برجستهترين اثر هنري در زمينه منا را رضا بدرالسما نقاش مينياتوريست مشهور اصفهاني خلق كرده باشد؛ كاري كه به گفته فرزند استاد، متأثر از فضاي تصاوير ناراحتكننده تلويزيون بود؛ درحالي كه خانواده آنها با مشكلات مالي دست و پنجه نرم ميكردند به صورت رايگان براي شهداي منا آن را خلق كرد كه يك سال از عمر اين هنرمند را به خود اختصاص داده است.
به غير از آن تنها يك مستند نيز از سوي سازمان حج و زيارت براي روشن شدن اتفاق منا ساخته شد كه تلويزيون هم نشان داد.
اما آيا واقعاً براي اين فاجعه بزرگ انساني و اسلامي همين مقدار كار كافي است؟
فاجعه منا يك فاجعه بينالمللي بود و بايد به صورت بينالمللي در عرصه فرهنگ و هنر به آن پرداخته شود. توليد كميك استريپ يا همان پينما ميتواند يكي از زمينههاي بصري مناسب براي بيان اين اتفاق به جهانيان باشد يا ساخت كليپ و موزيك به زبانهاي مختلف براي معرفي فاجعه منا در بياني ساده. انيمشين، تئاتر، فيلم سينمايي و كارگاه وركشاپ نقاشي يا حتي هر كدام از شخصيتهاي شهيد شده برجسته در منا كه اسم برخي را در متن هم آورديم ظرفيت ساخت فيلم را دارند. بايد هدف، معرفي منا و عمق فاجعه در سطح جهاني با تأثيرگذاري رسانهاي بالا باشد؛ مطمئناً همه اهالي هنر همچون استاد بدرالسما نيستند كه با نگاه انقلابي يا وجود مشكلات مالي براي رضاي خدا و اين شهداي صالح يك سال وقت بگذارند. اين وظيفه ارگانها و سازمانها است كه در اين زمنيه قدم بردارند و تنها منا را در حد حرف و شعار و سخنراني و يادبود خلاصه نكنند.
