با مشخص شدن زمان نمايش «فروشنده» فيلم جايزهبگير اصغر فرهادي، كنجكاوان و علاقهمندان و موافقان و مخالفان فيلمها و سينماي امثال فرهادي كه آثارشان بيش از تماشاگران ايراني، جشنوارههاي خارجي و حاميان مالي و سياسي آنها را راضي و خرسند ميكند، در انتظار ديدن آن هستند تا با كنار رفتن پردهها بر همگان عيان شود كه به راستي آنچه «فروشنده» در جهان فكر و انديشه، سياست و كياست و هنر و سينما به قيمت دريافت جايزه جهاني فروخته است، كالايي ايراني، ملي و فرهنگي و هنري و مبلغ ارزشهاي انساني و آرماني ايران اسلامي بوده يا صرفاً محصولي است كه باب دندان مراسم سياسي سينمايي بيگانهپسند توليد و عرضه شده است.
هماكنون مانند زمان دريافت جايزه توسط فرهادي، دوستداران سينماي ايراني و ارزشي از يكسو و شيفتگان سينماي اين فيلمساز و سينماي غرب از ديگر سو، تريبونهاي نقد و نظر و گمانهزنيهاي خود را براي روبهرو شدن با فروشنده آماده كردهاند و حتي بعضي با فرار رو به جلو و فضا و جريانسازي گفتهاند كه مخالفان فروشنده و فرهادي خنجرهاي خود را تيز كردهاند، اين نوع ديالوگهاي تبليغاتي، جدا از اينكه بازي كوتولهها در عالم سينما و سياست است، نشانگر آلوده كردن اذهان مردم براي هنگامي است كه ممكن است، فروشنده به انتظارهاي بحق جامعه پاسخ مناسب ندهد.
در هر حال پيشداوريها را خردمندانه نميدانيم و از چيدمان نشانيهاي غلط گمراه نميشويم و منتظر تماشاي كالاي فروشي اصغر فرهادي در قالب فيلم و سينما ميمانيم. البته بايد دانست كه در اوضاع آشفته حاكم بر سينما و فرهنگ، ديدن انواع رخدادهاي عجيب، غريب نيست و با مرور بر حاشيههايي كه ديگر اين روزها جايگزين بطن و متن اين عرصهها شدهاند، ميتوان به واقعنگري در ارزيابي سينماي ايران، فيلم فروشنده، فيلمنامههاي سبك و سطحي اكران و مينيفيلمهاي كج و كوله گروه هنر و تجربه و نظرات موافق و مخالف دست يافت.
واقعنگري و واقعيتي كه بدون هيچ توضيح و توجيه ميتواند حقايق را پيش روي جامعه به نمايش گذارد. به عنوان نمونه، آيا برگزاري مراسم سينمايي حافظ، برنامهاي در خدمت سينما، فرهنگ و جامعه بود يا مراسمي از مد و لباسهاي آنچناني و در جهت تجملگرايي و لطمه به مقولههاي ارزشي حجاب و عفت؟! حضور و يكهتازي باندهاي ناسالم و مخرب سينمايي و فعاليتهاي سياسي در سينما و بازار داغ رانتخواري، عملكردهاي غيراخلاقي، خريد و فروش فيلمها، فيلمنامهها، نقشها، بازيگران و حتي سينماها نشانگر چيست؟
آيا اين همه و دهها مورد ديگر، نمايشگر آلودگي فضاي سينما و فرهنگ نيست و آيا اين قبيل برنامهها و حركتها، گوياي لگدمال شدن ارزشها و اخلاقيات در حوزههاي سينما و هنر نيست.
اين رويدادها روشنگر اين است كه در اين حيطهها همهچيز فروشي و خريدني شده است. فروشندگان بعضاً مديران، مسئولان و فعالان سينماي غيرايراني و ملياند كه همه چيز خود و ملت را در معرض فروش گذاشتهاند. بنابراين اگر فروشنده فرهادي و فروشندگان فرهنگ و هنر ايراني، چيزهايي را در بازار مكاره خود در معرض فروش قرار داده باشند كه با فرهنگ و اهداف آرمانهاي جامعه همخوان نيست، جاي تعجب ندارد؛ چراكه اين ديوار ثريا از آغاز كج بوده است و به جاي تأسف و تأثر و برخورد و پرخاش بايد به فكر اصلاحات اساسي در اين راستا بود. در هر صورت بازار فروشندگان سخت داغ است و همگي تبليغ محصولات خود را در بوق و كرنا كردهاند، اما آنچه در اين ميان حائز اهميت است، برخورد استقبالكنندگان و خريداران است. آيا جامعه خريدار ضدارزشها و انحرافات و اجناس كاذب، تجملاتي و غير ايراني خواهد بود؟ نگاه و عملكرد مردم در بازار مكاره فروشندگان هنر و سينما به اين سؤالات پاسخ خواهد گفت.
*منتقد و مدرس سينما و تلويزيون
