كشورهاي عربي حوزه خليج فارس پس از سياست دولت رفاه طي دو دهه اخير حالا ميخواهند يارانه را حذف كنند و به دولتهاي رفاه پايان دهند. علت هم مشخص است: «سقوط قيمت نفت.»
عربستان زودتر از همه كشورهاي عربي اين برنامه را آغاز كرده است و ميخواهد همه چيز را عوض كند. آنها به فروش سهام بزرگترين شركت نفتي دنيا يعني آرامكو مشغول هستند. جانشين وليعهد و وزير دفاع عربستان سعودي درخصوص تصميم اين كشور براي فروش بخشي از سهام شركت نفتي آرامكو گفت: پس از فروش سهام آرامكو درآمد عربستان به جاي نفت، به سرمايهگذاري وابسته خواهد شد.
محمد بن سلمان با تأكيد بر اينكه بخش اندكي از سهام آرامكو عرضه خواهد شد كه در واقع كمتر از 5 درصد از سهام اين شركت خواهد بود، گفت: «آرامكو يك شركت بسيار بزرگ است و تا اين لحظه ارزيابي دقيقي از ارزش دلاري اين شركت نداريم ولي فكر ميكنيم ارزش واقعي اين شركت بيش از 2 تريليون دلار امريكا يا بيش از 7 تريليون ريال عربستان سعودي باشد.»
او افزود: «فروش سهام شركت نفتي آرامكو فوايد زيادي براي اقتصاد اين كشور دارد. مهمترين مسئله موضوع شفافيت است. مردم در گذشته ميگفتند بيانيهها و دستور كار آرامكو روشن و شفاف نيست ولي امروز، زماني كه سهام آرامكو در بازار عرضه شود به معناي آن است كه جزئيات اين طرح تحت نظارت بانكهاي عربستاني، انديشمندان و بانكهاي جهاني قرار خواهد گرفت.»
با وجود ذخاير تقريبي نفت 270 ميليارد بشكهاي اين كشور، سقوط بهاي نفت تأثير بيسابقهاي بر اقتصاد سعوديها گذاشته است. بحران نفت باعث مشكلات اقتصادي بزرگي در اين كشور شده و دولت را مجبور كرده يارانهها را كاهش دهد و بسياري از پروژههاي توسعهاي را متوقف كند و جايگاه بينالمللي و قدرت آن را براي اعمال نفوذ بر ديگر كشورهاي عربي كاهش دهد.
اگرچه سعوديها نزديك به 660 ميليارد دلار ذخاير پولي دارند، اما دولت اين كشور نزديك به 70 ميليارد دلار آن را به خاطر كسري بودجه ملي سال 2015 خرج كرد. اگر بهاي نفت همچنان به روند نزولي خود در چند سال آينده ادامه دهد، اقتصاد سعوديها ورشكست خواهد شد.
نزديك به يك پنجم جمعيت اين كشور در فقر زندگي ميكنند، به ويژه در بخشهاي جنوبي اين كشور كه عمدتاً شيعيان زندگي ميكنند و اتفاقاً بيشتر ذخاير نفتي هم در همين نواحي قرار گرفتهاند. در اين مناطق، فاضلاب خانهها وارد خيابان ميشود و پول بسيار كمي براي رهايي اين مردم از فلاكت هزينه ميشود.
از قطر هم خبر ميرسد در حالي كه بودجه دولت قطر پس از بيش از يك دهه مازاد بودجه، امسال با كسري مواجه خواهد بود، ثروتمندترين كشور جهان قرار است ماه آينده يارانه بنزين و گازوئيل را حذف كند.
بزرگترين صادركننده ال ان جي جهان در دومين سال برنامه توسعه زيرساختي 200 ميليارد دلاري خود براي ميزباني جام جهاني 2022 قرار دارد. اين تصميم مبني بر تعيين قيمت سوخت خودروها بر اساس قيمتهاي جهاني پس از آن اتفاق ميافتد كه اين كشور قيمت بنزين را در ماه ژانويه 30 درصد افزايش داد.
بر اساس اعلام صندوق بينالمللي پول، قطر بر خلاف برخي از همسايگان نفتياش كه هزينهها را كاهش دادهاند، هزينههاي خود را از 1/33 درصد توليد ناخالص داخلي در سال 2015 به 1/35 درصد افزايش خواهد داد. كشورهاي امارات، عربستان، عمان و بحرين نيز در اقداماتي مشابه ميزان يارانههاي پرداختي را كاهش دادهاند.
كويت هفته گذشته براي اولين بار طي دو دهه گذشته شاهد اعتصاب كاركنان بخش نفتي خود بود و 13 هزار كارگر به كاهش سطح حقوق و مزاياي خود اعتراض كردند. سعوديهاي ناراضي كه روز دوشنبه شاهد رونمايي از طرح خاندان آل سعود براي دوره پس از نفت بودند، از بالا رفتن شديد قيمت آب عصبانياند.
غانم نصيبه از مؤسسه مشورتي كرنراستون گلوبال اسوشيتس در لندن گفت:«براي رسيدن به ثبات اقتصادي در دراز مدت ضروري است كه يك دوره رياضتي در اين كشورها پشت سر گذاشته شود. . . چالش اصلي برقراري توازن در نرخ تغييرات و در عين حال متقاعد كردن مردم در اين باره است كه هرگونه سختياي بخشي از يك آينده بهتر خواهد بود.»
جوانان زير 30 سال بيش از نيمي از جمعيت 44 ميليون نفري شش كشور حاشيه خليجفارس را تشكيل ميدهند. در عمان، تمادهر الاواتي، 22 ساله و ليسانس بازاريابي تاكنون بيش از 20 بار براي يافتن شغل درخواست داده و حتي در مؤسسات مختلف مصاحبه شده است. بعد از مراجعه به چند وزارتخانه دولتي به وي گفته شده كه خود را به زحمت نيندازد، زيرا امسال خبري از استخدام جديد نيست.
در چنين شرايطي كه همه يارانه دولتهاي عربي در شرف قطع شدن است بايد منتظر اتفاقات جالبي در منطقه باشيم. دولتهاي رفاه در حال بستن چمدانهاي خود هستند.
