وسوسه‌هاي گريز از مركز كردستان عراق

رخدادهاي تأسف‌برانگيز اخير در شهر طوزخورماتو واقع در شمال عراق كه بار ديگر به درگيري‌هاي شديد ميان پيشمرگان كرد و نيروهاي بسيج مردمي تركمن‌هاي اين شهر انجاميد، از ابعاد مختلف قابل تأمل و بررسي است و نكات مهمي را درباره اوضاع خطير اين كشورو حتي منطقه گوشزد مي‌كند. درگيري‌هاي اخير در زماني روي داد كه بحران سياسي در مركز از سرگرفته شده و اين به روشني ابعاد ديگري از تأثيرپذيري حوادث امنيتي اين كشور را از اوضاع سياسي آن نشان مي‌دهد. به عبارت روشن‌تر همچنانكه در گذشته وقوع بحران و بي‌ثباتي سياسي در مركز باعث ظهور و بروز داعش و فرصت‌طلبي مخالفان نظام سياسي جديد عراق شد اكنون نيزضمن اينكه همين سوء‌استفاده‌ها براي داعش و حاميان منطقه‌اي آن به قوت خود باقي است، نيروهاي گريز از مركز در كردستان نيز به وسوسه افتاده‌اند كه از اين فضاي بحراني در جهت يكسره‌سازي سرنوشت مناطق مورد اختلاف به نفع خود در شمال اين كشور استفاده كنند.  نكته قابل تأمل در اين ميان آن است كه ظهور داعش نيز به نفع اين نيروهاي گريز مركز در شمال عراق تمام شده و آنها در پوشش مبارزه با داعش حوزه قلمرو خود را گسترش داده‌اند. همين تجربه در مناطق كردنشين سوريه نيز تكرار مي‌شود و كردهاي اين منطقه هر روز در پوشش مبارزه با داعش حوزه قلمرو خود را گسترش مي‌دهند و مي‌كوشند سرنوشت مناطق مختلط را به نفع خود تغيير دهند. حال سؤالي كه در اين زمينه پيش مي‌آيد اين است كه آيا با ادامه روند جاري روابط و همكاري‌هاي تركيه با حكومت اقليم كردستان كماكان ادامه خواهد يافت يا اينكه تحت تأثير تحولات جديد متوقف شده و به حالت تعليق درخواهد آمد؟ اين سؤال از آن جهت مهم است كه به نظر مي‌رسد تركيه خطر حركت‌هاي گريز از مركز را در كردستان سوريه احساس كرده و در مقايسه با گذشته سياست‌هاي خود را در سوريه تلطيف و مورد بازنگري قرار داده است. از اين ديد هرچند تركيه در وضعيت كنوني با تقويت گرايشات گريز از مركز در شمال عراق مماشات مي‌كند و همچنانكه در طوزخورماتو نيز مشاهده شد در برابر حملات پيشمرگان كرد به تركمن‌هاي ساكن اين شهر ساكت ماند اما در نهايت چاره‌اي نخواهد داشت كه به اين سياست خود پايان دهد. آنچه اين گزينه را محتمل مي‌سازد تشديد درگيري‌ها بين دولت و ارتش تركيه با مخالفان كرد داخلي اين كشور موسوم به پ.‌ك.‌ك از يكسو و افزايش سمپاتي كردهاي اين كشور با كردهاي سوريه و عراق از ديگر سو است. از اين ديد به نظر مي‌رسد تركيه منتظر تعيين تكليف موصل است تا شايد بتواند بخشي از ناكامي‌هاي خود را در اين شهر جبران كند اما اگر آزادسازي موصل با شكست اهداف مورد انتظار آنكارا همراه باشد براي مقابله با تلاش‌هاي گريز از مركز در شمال عراق ترديدي به خود راه نخواهد داد. شاخص ديگري كه وقوع اين تحولات را امكانپذير و تا حدودي اجتناب ناپذير مي‌سازد كاهش اهميت و تضعيف جايگاه نفت در معادلات بين‌المللي است و از اين ديد همچنانكه اوج‌گيري بهاي نفت در سال‌هاي گذشته در ترميم و تقويت روابط ميان آنكارا و اربيل نيز نقش اساسي داشته است اكنون نيز با كاهش بهاي آن روابط دو طرف نيز سست مي‌شود و با كمرنگ شدن ابعاد اقتصادي و تجاري، دوباره مؤلفه امنيتي بر روابط دو طرف حاكم مي‌شود و آن را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد.