با كاهش قدرت خريد و عدم استقبال مردم از غذاهاي رستوراني و فستفودي، صاحبان اين صنف با ابتكارات جديد، تلاش ميكنند كه با كم كردن هزينهها، قيمت را نيز ارزان كنند. دراين ميان، كارشناسان تغذيه نسبت به كاهش كيفيت غذاها و به خطرافتادن سلامتي مردم هشدار ميدهند و معتقدند كه دستگاههاي نظارتي بايد بركيفيت غذاها بيش از گذشته نظارت داشته باشند.
برخي معتقدند در سالهاي اخير قدرت خريد مردم نسبت به گذشته كاهش يافته و تمايلشان نيز براي غذا خوردن در رستورانها و فستفودها كاهش يافته است، از اين رو رستورانداران و فستفودها به منظور جذب مشتري ابتكارات جديد به خرج دادهاند و ساندويچها جاي خود را به بشقابهاي ويژه با نامهاي جديد و تزئينات رنگارنگ و شيك دادهاند. غذاهاي پرسي نيز با كاهش حجم خورشت و به ويژه برنج مواجه شده يا غذاهاي برنجي و خورشتي جايگزين غذاهاي جديد حاوي سبزيجات شدند. البته اين ابتكارات جديد با كاهش قيمت همراه شدند به طوري غذاهاي برنج و خورشتي از پرسي ۱۴تا ۱۵هزار تومان به كمتر از ۱۰ هزار تومان كاهش يافتند و در برخي فست فودها نيز به همين نسبت قيمتها ارزان شده است.
هرچند برخي ديگر از رستورانها و فستفودهاي بالا شهري قيمتهايشان را نه تنها كاهش ندادند بلكه در مقاطعي از سال مانند ماه مبارك رمضان يا تعطيلات نوروز به دليل شلوغي و افزايش مشتريان قيمتهايشان را گران ميكنند. فعالان اين حوزه معتقدند هرقدركه قيمتها و تورم افزايش يابد، مردم براي خورد و خوراكشان به اصطلاح كم نميگذارند و صنوفي كه با مواد غذايي مرتبط است به ويژه رستورانها و فستفودها، حتي در كسادي بازار هم سود ميكنند.
با اين اتفاقي كه در اين صنف افتاده براي اولين بار فعالان اقتصادي توانستند بدون دخالت دولت و دستگاههاي نظارتي با ابتكار خود، قيمت تمام شدهشان را كاهش دهند تا مانع از ايجاد ركود و كاهش تقاضا شوند. شايد ساير صنايع نيز بتوانند با اين روش و با ايجاد رقابت، مصرفكننده را مانند سالهاي قبل راضي نگه دارند و بازار راكدشان را نجات دهند اما نميخواهند يا عادت كردهاند كه طبق روال گذشته در دو مقطع از سال قيمتهايشان را افزايش دهند مانند صنايع لبني، كنسروها و....
اما نكته قابل توجه رقابت واقعياي است كه درميان فعالان صنف رستورانداران و فستفودها ايجادشده و مانند ساير كشورها براي جذب مشتري بيشتر، قيمتهايشان را ارزان كردند. اين همان رقابتي است كه دولتها همواره بر آن تأكيد دارند، اما هرگز در پيادهسازي و واگذاري امور به صنوف موفق نبودند.
يكي از فروشندگان بازار مولوي معتقد است كه در دو سال اخير برخلاف ساير بازارها و صنايع، بازار مواد غذايي هرگز دچار ركود نشده و توليدكنندگان هر چقدركه قيمتها را گران كردند، مردم همچنان استقبال كرده و خريد و فروش رونق داشته است. اما در ساير صنايع مانند خودرو و مسكن و... مردم با تشكيل كمپين نخريدن، باعث ايجاد ركود شدند و اين صنايع نه تنها نتوانستند مشتريان را جذب كنند بلكه بيش از گذشته زيان كردهاند. وي تأكيد ميكند: از اين رو صنايع مرتبط با غذا به خوبي ميدانند كه در هر شرايطي مشتريان خود را دارند و كمفروشي و افزايش قيمت نيز بازارشان را كساد نكرده است. اين درحالي است كه در سالهاي اخير كارشناسان تغذيه مدام از مضرات فستفودها يا غذاهاي آشپزخانهها و رستورانها سخن گفتهاند، اما در پايان هفتهها يا تعطيلات ميبينيم كه صفهاي طويلي مقابل فستفودها ايجاد شده و برخي از رستورانها نيز با سيستم نوبتدهي مشتري ميپذيرند.
خودكنترلي درصنعت غذا ممنوع
اگرچه از نظر كارشناسان اقتصادي رقابتي شدن قيمت موادغذايي و غذاهاي فستفودي و رستوراني مطلوب به نظر ميرسد و ضروري است كه در ساير رشتههاي صنعت غذا و ديگر صنايع اتفاق بيفتد، اما دكتر محمد حسين عزيزي، عضو هيئت مديره انجمن صنايع غذايي معتقد است كه خودكنترلي شخصي و بدون اصول مشخص در اين صنعت بايد ممنوع باشد و غير منطقي است. وي در گفت و گو با «جوان» ميگويد: در همه جاي دنيا به منظور جذب مشتري و ايجاد رقابت بيشتر، صنايع و توليدكنندگان تلاش ميكنند كه قيمتهايشان را كاهش دهند و البته اين كاهش قيمت تمام شده براساس اصول شفاف و تحت نظارت يك سازمان و انجمن يا اتحاديه صورت ميگيرد، ولي در ايران اين روشي كه رستورانداران يا آشپزخانهها در پيش گرفتند و به اصطلاح ابتكار به خرج دادند، چون غيراصولي است، چندان مورد تأييد كارشناسان صنعت غذا نيست.
عزيزي اظهار ميدارد: در كشور ما، دستگاههاي دولتي مانند سازمان غذا و دارو و سازمان حمايت و... به توليدكنندگان و صنايع نظارت ميكنند و بعضاً دچار اشتباهاتي ميشوند كه ممكن است سلامت مصرفكننده را به خطر بيندازد، در حالي كه اگر اين وظايف نظارتي برونسپاري شود و به اتحاديهها، تعاونيها و انجمنها سپرده شود، نتايج بهتري ميگيرند و اين خودكنترليهاي شخصي نيز برچيده ميشود.
اين كارشناس غذايي ميگويد: مخالفت با اين نوع رقابتها و كاهش قيمتها، به اين معنا نيست كه تمامي ارزانفروشيها، كيفيت مناسبي ندارند، بلكه ممكن است تنها درصد كمي از آنها بيكيفيت باشند، اما اگر اين اتفاق رايج شود مانند برخي صنايع كه با كمفروشي و ثبات قيمتها، زيان خود را جبران ميكنند، ممكن است سلامتي مردم تهديد شود و بايد هرچه زودتر با آن مقابله كرد. وي ميافزايد: صنايع لبني، گوشتي، كنسروها و... انجمن و اتحاديههايي دارند كه نظارت مستقيم بر فعالان صنف خود دارند؛ اما فستفودها و رستورانها و آشپزخانهها اتحاديه مشخصي ندارند كه سر و سامان داشته باشد و بر كيفيت غذاها نظارت كنند. از اين رو اگر انجمنهاي اين صنف با سازمان غذا و دارو و ديگر دستگاههاي نظارتي لينك شوند و رقابت ارزانفروشي غذا از حالت فردي و شخصي خارج شود، ميتوان اميدوار بود كه در فضاي گراني و كاهش قدرت خريد مردم، غذاي خوب و باكيفيت و ارزان در اختيار مردم قرار گيرد.
