در كمتر از يك ماه ديگر بيست و نهمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران در مجموعه شهر آفتاب برگزار خواهد شد. اولين سال ميزباني نمايشگاه در محلي خارج از شهر و در مجموعهاي تازه تأسيس به نام شهرآفتاب، سؤالهاي زيادي را در ذهن علاقهمندان به كتاب به وجود آورده است، اما ارشاد و مديران فرهنگي حوزه كتاب از مردم خواستهاند كه حتي اگر نمايشگاه دور است با كتاب قهر نكنند!
خداحافظ مصلاي تهراناولين نمايشگاه كتاب تهران در سال 66 برگزار شد. در آن سال محل دائمي نمايشگاههاي بينالمللي تهران، واقع در اتوبان چمران ميزبان اين نمايشگاه و ديگر نمايشگاههاي تجاري و تخصصي ديگري بود كه در تهران برگزار ميشد. اين ميزباني تا سال 85 ادامه داشت، تا اينكه در آن سال 86 نمايشگاه كتاب به محل جديدي منتقل شد.
بعدها دليل اين انتقال، مناسب نبودن فضاي محل دائمي نمايشگاههاي بينالمللي و كمبود فضا و مشكلات ترافيكي و حمل و نقلي عنوان شد. مصلاي تهران مجموعه بزرگ عبادي واقع شده در اراضي عباس آباد و در حاشيه خيابان شهيد بهشتي تهران بود كه قرار بود ميزبان نمايشگاه كتاب باشد. در آن سالها زمزمههاي ايجاد مجموعهاي نمايشگاهي در جنوب تهران و در جوار حرم امام خميني (ره) مطرح شده بود، اما هيچ گاه در كانون توجه قرار نگرفته بود. مصلاي تهران با آنكه هنوز هم نيمه كاره است در شبستان بزرگش و فضاهاي بيروني ميزباني نمايشگاه كتاب را برعهده گرفت و همزمان با آن چند نمايشگاه ديگر نيز به اين مجموعه نقل مكان كردند. براي كساني كه بزرگي شبستان مصلاي تهران را از نزديك ديدهاند بايد جالب توجه باشد كه اين فضاي بزرگ در برابر فضاي مسقف شهرآفتاب بسيار كوچك است.
امير مسعود شهرام نيا، قائممقام نمايشگاه كتاب تهران ميگويد: شهر آفتاب، نزديك به 30 هزار مترمربع فضاي مسقفِ مفيد در اختيار نمايشگاه ميگذارد. اين در حالي است كه شبستان مصلي تنها 14 هزار مترمربع فضاي مفيد داشت.
در تمام 9 سالي كه مصلاي تهران ميزبان نمايشگاه كتاب بود، شهر آفتاب به دور از نگاهها در حال ساخت و ساز بود. مجموعهاي در حاشيه اتوبان خليج فارس و در نزديكي مرقد امام خميني (ره)، كه دو مجموعه دانشگاهي «يادگار امام(ره)»(آزاد شهر ري) و «دانشگاه شاهد» در نزديكي آن واقع شدهاند و عزم شهرداري بر آن است كه آن را به عنوان بزرگترين مجموعه نمايشگاهي كشور معرفي كند. طي 9 سال برگزاري نمايشگاه در مصلاي تهران، با آنكه مركزيت اين نمايشگاه باعث سهولت در دسترسي ميشد، اما مشكلات متعددي از جمله ترافيك سنگين خيابان شهيد بهشتي و خيابانهاي اطراف، كمبود فضاي پاركينگ و كند شدن حمل و نقل را در پي داشت. از سوي ديگر فضاي مصلي براي برگزاري نماز طراحي شده بود و با نيازهاي نمايشگاهي همخواني نداشت، بنابر اين وزارت ارشاد سالانه مجبور ميشد چند ميليارد تومان را صرف آماده سازي مصلي كند و از طرف ديگر هزينه سنگيني نيز بابت اجاره به مديريت مجموعه مصلاي امام خميني تهران بپردازد.
با توافق شهرداري تهران و وزارت ارشاد 9 سال اجارهنشيني نمايشگاه كتاب در مصلاي تهران به پايان رسيد و از سال گذشته به طور رسمي «شهرآفتاب» به عنوان ميزبان نمايشگاه كتاب معرفي شد. مجموعهاي كه روي مزاياي آن مانور زيادي داده ميشود تا عيب بزرگش يعني دوري از تهران كم اهميت جلوه داده شود.
سلام شهر آفتاب تصور عمومي از شهر آفتاب تا به حال غير از چند تصوير از مجموعهاي بزرگ در زميني باز كه نشانههاي ساخت وساز در آن ديده ميشود، نيست. بايد اطلاعات درباره اين مجموعه را از ميان سخنان مسئولان وزارت ارشاد و شهرداري تهران پيدا كرد. از مجموعه فضاهاي شهر آفتاب ساختمانهاي سه قلو، ساختمان U و ساختمان ملل در اختيار نمايشگاه كتاب قرار خواهد گرفت. فضاي محدود مصلي باعث ميشد كه راهروهاي باريك، ازدحام جمعيت و سختي رفت و آمد را در پي داشته باشد، اما با دوبرابر شدن فضاي مسقف در شهر آفتاب، راهروها عريضتر شده است. قرار شده اينترنت پر سرعت در نمايشگاه عرضه شود كه سرعتش از اينترنت مصلاي تهران بيشتر باشد، اما دغدغه اصلي اين است كه دوري راه از ميزان استقبال از نمايشگاه بكاهد. شهرآفتاب با وجود اينكه از تهران دور است، اما به فرودگاه امام فاصله به مراتب نزديكتري نسبت به مصلاي تهران دارد و مهمانان خارجي دسترسي راحتي به اين مجموعه دارند. علاقهمندان شهرستاني نيز ميتوانند از اتوبان تهران- قم به راحتي به اين مجموعه نمايشگاهي دسترسي پيدا كنند و اگر امكانات اقامتگاهي در مرقد مطهر در نظر گرفته شود(مانند آنچه در نيمه خرداد ماه و سالگرد رحلت امام خميني برپا ميشود) ميتواند ميزبان علاقهمندان به كتاب از اقصي نقاط كشور باشد. از طرف ديگر شهر آفتاب پاركينگ بزرگي با ظرفيت 7هزار و 500 اتومبيل دارد. براي حمل و نقل عمومي هم اكنون ايستگاه متروي شهر آفتاب در حال تست گرم است و قرار شده در ارديبهشت ماه رسماً فعاليت خود را آغاز كند. وزارت ارشاد به شهرداري اعلام كرده است كه روزانه 500 هزار نفر از نمايشگاه كتاب ديدن خواهند كرد و مسلماً يك ايستگاه مترو جوابگوي اين حجم از جمعيت نخواهد بود. شهرداري روي حمل و نقل اتوبوسي حساب ويژهاي باز كرده و پاركينگي به ظرفيت 300 اتوبوس را كه به طور ويژه براي نمايشگاه كتاب فعاليت خواهند كرد، در نظر گرفته است. براي جابهجايي درون شهر آفتاب هم 80 تاكسي و 20 شاتل (ماشينهاي برقي) قرار است به كارگرفته شود.
نگرانيهايي كه هنوز رفع نشده استشهرداري تهران و وزارت ارشاد روي مزاياي شهر آفتاب مانورهاي زيادي ميدهند. شهرآفتاب به عنوان يك مجموعه نمايشگاهي استاندارد كه قابل رقابت با فرانكفورت و شانگهاي است، معرفي شده و از اينكه ميتواند ميزبان همه نمايشگاههاي بينالمللي باشد با اطمينان سخن گفته ميشود. با وجود همه اين تبليغات هنوز بزرگترين عيب اين مجموعه يعني دور بودن از شهر به قوت خود باقي است. قول مساعد براي سهولت انتقال كتابهاي ناشران به نمايشگاه ميتواند تا حدي نگراني از بالارفتن هزينههاي مؤسسات انتشاراتي را كاهش دهد، از سوي ديگر اين امكان نيز وجود دارد كه برنامهريزيهاي شهرداري براي تكميل موارد لازم تا افتتاحيه نمايشگاه به نتيجه نرسد و آنگاه به طور دومينو وار مشكلات بر سر نمايشگاه خراب شود. از سوي ديگر انتظار اينكه مردم رنج سفر تا عوارضي قم را به جان بخرند و براي ديدار از نمايشگاه كتاب خود را به شهر آفتاب برسانند، كمي توقع زيادي است، به همين دليل است كه عباس صالحي، معاون فرهنگي وزارت ارشاد گفته است حتي اگر راه دور است، اهالي كتاب با آن قهر نكنند!
جابهجايي نمايشگاه كتاب شايد يك اجبار و در مسير پيشرفت طبيعي خدمات نمايشگاهي باشد، اما تجربه سال اول برگزاري در محل جديد قطعاً با آزمون و خطاهايي روبهرو است كه احتمالاً در سالهاي آينده رفع ميشود، اما راه گريزي براي تجربه سال اول آن وجود ندارد.
