عربستان سعودي ميليونها دلار براي توجيه اعدام شيخ نمر از طريق رسانههاي غالب به كار گرفته است اما نقش آلسعود در حمايت و گسترش تروريسم تكفيري ديگر آنچنان براي همگان روشن شده كه بعضي رسانهها و شخصيتهاي سياسي در غرب نيز شديدا عليه سياستهاي خرابكارانه رياض موضع گرفتهاند و حتي گزارشهايي از افزايش تنش ميان رياض و واشنگتن منتشر شده است.
پس از گذشت چهار روز از اعدام شيخ نمر، تنها عده معدودي از كشورها از عربستان حمايت كردند. كويت نيز همانند بحرين و جيبوتي سفير خود را در ايران فراخواند و بعضي كشورهاي نزديك به عربستان سعودي همانند اردن حمله به سفارت آن كشور در تهران را قوياً محكوم كردند. باوجود اين، تا عصر روز سهشنبه حاضر به كاهش روابط ديپلماتيك خود نشدند. در همين حال 15 عضو شوراي امنيت سازمان ملل در بيانيهاي بدون اشاره به اعدام رهبر شيعيان عربستان، آنچه «حملات به سفارت و كنسولگري عربستان سعودي در ايران» خواندند را محكوم كردند. بعضي سياستمداران جنگ طلب و طرفدار رژيم صهيونيستي هم بر لزوم حمايت امريكا از عربستان تأكيد كردند. «جان مككين» رئيس كميته نيروهاي مسلح سنا با انتشار بيانيهاي درباره قطع روابط ديپلماتيك ايران و عربستان سعودي گفت: «عربستان سعودي يكي از نزديكترين و قديميترين شركاي امريكاست و شايسته آن است كه حمايت از اين كشور را ادامه دهيم.» وي با هدف سرپوش گذاشتن بر اعدام دستهجمعي 47 نفر در عربستان سعودي از جمله شيخ «نمر باقر النمر» روحاني شيعه عربستان، از وضعيت حقوق بشر در ايران انتقاد كرد و مدعي شد كه ايران اقليتهاي مذهبي را سركوب ميكند و تهديد به نابودي اسرائيل ميكند و از دولت «بشار اسد» رئيسجمهور سوريه حمايت ميكند.
در همين حال، بعضي كشورها همانند تركيه و پاكستان كه عربستان انتظار حمايت آنها را داشت موضع متعادلي گرفته و سعي كردهاند خود را بيطرف نشان دهند. وزارت امور خارجه پاكستان طي بيانيهاي اعلام كرد: «اسلامآباد نگران تشديد تنشها بين ايران و عربستان سعودي بوده و خواهان حل مسالمتآميز اختلافات در راستاي حفظ وحدت جامعه اسلامي است.» اين بيانيه كه حمله به سفارت عربستان را اقدامي «مغاير عرف بينالملل و اقدامي ناخوشايند» توصيف كرده از ايران و عربستان ميخواهد كه «از روشهاي مسالمتآميز براي حل و فصل مشكلات و اختلافات» استفاده كنند. وزارت خارجه تركيه نيز از تنش به وجود آمده ميان ايران و عربستان ابراز نگراني كرد و خواستار خويشتنداري و آرامش دو طرف شد.
اما بعضي كشورهاي جهان ضمن محكوم كردن اعدام شيخ نمر، عربستان سعودي را مورد انتقاد قرار دادند. سوئيس روز گذشته كاردار عربستان را احضار كرد و طي بيانيهاي هشدار داد كه «اين اعدامهاي گسترده ميتواند باعث افزايش تنشهايي شود كه اكنون قربانيان فراواني در منطقه بر جا گذاشته است.» وزير خارجه استراليا، هم از اعدامهاي اخير در عربستان سعودي، از جمله شيخ «نمر باقر النمر»، روحاني برجسته عربستان، ابراز نگراني عميق كرد. وزير خارجه استراليا، همچنين ورود عدهاي از معترضان به سفارت عربستان سعودي در تهران را محكوم كرد و گفت: «ما از مقامات ايران ميخواهيم حفاظت از اماكن ديپلماتيك را ضمانت كنند.»
انتقادهاي بيسابقه از آلسعوداز سوي ديگر، نقش عربستان سعودي در حمايت از تروريسم طي يك سال گذشته بهويژه طي چند ماه اخير آنچنان براي همگان مشخص است كه رسانههاي غربي نيز به نقش خرابكارانه رياض اذعان ميكنند و نسبت به خطرهاي سياستهاي آلسعود هشدار ميدهند. روزنامه نيويوركتايمز در سرمقاله روز گذشته خود تأكيد كرد كه عربستان با اعدامهاي وحشيانه اخير خود به دنبال منحرف كردن اذهان از مشكلات اقتصادي در داخل و سركوب منتقدان خود بود. به گزارش فارس، در اين مقاله آمده است كه غرب نبايد چشمش را بهروي نقض آشكار حقوق بشر و نيز گسترش درگيريهاي فرقهاي ببندد يا از اقداماتي كه تلاشها براي ثبات بخشيدن به منطقه را تضعيف ميكند به سادگي بگذرد. سردبير روزنامه نيويوركتايمز در سرمقاله خود تأكيد ميكند: شيخ نمر، صداي بلند اعتراض اقليت شيعه اين كشور، نسبت به تبعيضها و نقض حقوق و آزاديهاي اساسي در استانهاي شرقي عربستان بود. وي هرگز از رفتارهاي خشونتآميز و اقدامات خشن حمايت نكرد.
سول چان طي تحليلي در روزنامه نيويورك تايمز با اشاره به اينكه «نظر اروپاييها به طرز فزايندهاي نسبت به حمايت و تأمين مالي سعوديها از مبلغان وهابي و سلفي كه به شكلگيري ايدئولوژي افراطي سني همانند القاعده و داعش انجاميد، حالت انتقادي به خود گرفته» نوشته است: « مروري بر نظرات ابراز شده از سوي كارشناسان و افراد برجسته در شبكههاي اجتماعي و رسانهها نشان ميدهد كه بسياري از اروپاييها عربستان را مقصر شكلگيري تنش جديد در روابط با ايران ميدانند و ميگويند رياض با اعدام شيخ نمر اين بحران را به راه انداخت و بعد از آن بود كه با حمله به سفارت سعودي در تهران و قطع روابط چند كشور عربي با ايران مسئله بيش از پيش گسترش يافت.» «راينرز هرمان» كارشناس امور خاورميانه در مطلبي در روزنامه «فرانكفورتر آلگماينه» آلمان، با هشدار نسبت به تبعات منفي اقدامات عربستان در منطقه، نوشته است: «تا زماني كه عربستان سعودي دائماً به مقابله با ايران فكر كند، تمام تلاشها براي برقراري صلح در خاورميانه شكست خواهد خورد.»
روزنامه آلماني «تاگشاشپيگل» در گزارشي با عنوان «وزير خارجه بايد دستهاي خونين را بفشارد» به انتقاد شديد از مواضع دولت آلمان در برابر عربستان سعودي پرداخت. كريستففونمارشال نويسنده اين گزارش با طرح اين پرسش مبني بر اينكه چرا آلمان بايد از عربستان دوري كند، اينگونه به پرسش ياد شده پاسخ ميدهد: «اين كشور از ديدگاههاي ارزشي ما به هيچ وجه كشوري دموكراتيك و قانونمدار نيست. عربستان، منتقدان دربار را شكنجه يا اينكه با عنوان «تروريست» آنها را اعدام ميكند كه شيخالنمر، روحاني شيعه و 46 نفر ديگر از جمله همين افراد هستند.» مارشال مينويسد: «چرا بايد چنين دولتي كه روشي غيرانساني دارد را به عنوان شريك پذيرفت و با او وارد معامله شد و براي اين كشور سلاح فرستاد؟ به اين سؤال پاسخ اخلاقي داده نميشود. آن پاسخ اين است كه قطع روابط اقدام متحد همه كشورهاي غربي است اما پويايي سياست كنوني جهان اين اجازه را ميدهد كه روابط با سعوديها قطع شود اگر چه غرب هم به نفت اين كشور ديگر نيازي ندارد چرا كه راههاي ارزانتري با توجه به روشهاي حفاري وجود دارد و از آنجا كه غرب با ايران به توافق هستهاي رسيده است ديگر به عربستان به آن اندازه كه قبلاً براي تقابل با ايران به آن نياز داشت، احتياج ندارد.» وي در حال حاضر اين مسئله را مطرح ميكند كه ايران به نسبت عربستان شريك بهتري است.
نرم شدن موضع عربستانافزايش انتقاد از اقدامات عربستان سعودي باعث شده مقامات اين كشور موضع ملايمتري نسبت به چند روز گذشته اتخاذ كنند. «عبدالله المعلمي» نماينده عربستان سعودي در سازمان ملل با تكرار ادعاهاي هميشگي رياض خاطر نشان كرد: «رياض حاضر است در صورتي كه ايران از اين رفتار دست بكشد، روابط با اين كشور را احيا كند.» او كه در يك كنفرانس خبري در نيويورك حضور داشت با بيان اينكه «ما نميخواهيم ايران عذرخواهي كند»، گفت: «ما ميخواهيم كه اين كشور، تجاوزاتش را متوقف كند.»
تنش در روابط رياض و واشنگتنگزارشهاي منتشر شده حاكي از افزايش اختلاف در ميان عربستان سعودي و امريكاست. خبرگزاري رويترز به نقل از چند مقام فعلي و سابق دولت امريكا نوشت: اقدام عربستان در زمينه اعدام شيخ نمر و قطع روابط با ايران نشان دهنده كاهش نفوذ واشنگتن در رياض و افزايش شكاف ميان دوكشور است. رويترز نوشت: اعدام شيخ نمر باقر النمر رهبر شيعيان عربستان، بهرغم هشدارهاي امريكا، نشاندهنده محدوديت نفوذ امريكا در اين پادشاهي عربي است. تحليلگران با رد اين ادعاي رويترز معتقد هستند كه امريكا به صورت غيرمستقيم از اين اقدام سعوديها حمايت ميكند چرا كه ميتواند به تنش در منطقه و افزايش درگيريهاي منطقهاي منجر شود. پايگاه تحليلي پوليتكو قدم را فراتر گذشته و از امريكا خواسته است كه در تنش بين عربستان و ايران، تهران را انتخاب كند. اين پايگاه خبري آورده است: «امريكا بايد تمامي اقدامات ممكن را براي دوري از جانبداري به كار گيرد اما گرچه تاريخ ميگويد كه ما بايد به سمت عربستان سعودي كه همپيمان قديمي ماست، گرايش داشته باشيم ولي اگر به آينده نگاهي بيندازيم، ميبينيم كه ايران شريك منطقيتري است. دلايل آن سادهتر است: منافع امنيت ملي ايران در مقايسه با منافع امنيت ملي عربستان، به امريكا نزديكتر است.» پولتيكو سپس نوشت: تصميم عربستان براي به وجود آوردن چنين بحراني دستكم با هدف وادار كردن امريكا به جانبداري از اين كشور صورت گرفته است. حمايت از عربستان در مقابل ايران، راهي براي آسيب زدن به منافع امريكاست.
كامرون به رياض نرفتهر چند دولت انگليس موضع نرمي درباره اعدام شيخ نمر اتخاذ كرد اما احزاب مخالف و نهادهاي حقوق بشري اين كشور، دولت ديويد كامرون را بهدليل حمايت از عربستان مورد انتقاد قرار دادند. در پي اين فشارها، ديويد كامرون نخستوزير، مجبور شد، سفر خود را به رياض لغو كند. تصميم به لغو سفر نخستوزير انگليس به عربستان در حالي صورت گرفته است كه به دنبال اعدام دستهجمعي 47 نفر به ويژه شيخ «نمر باقر النمر»، «تيم فارون» رهبر حزب ليبرال دموكرات انگليس، نزديكي روابط انگليس و عربستان را چاپلوسي دانست و رهبر حزب كارگر نيز خواستار پايان همكاري قضايي با رياض شد. اين محافل سياسي انگليس همچنين خواستار قطع حمايت انگليس از عربستان سعودي بهعنوان رئيس پنل شوراي حقوق بشر سازمان ملل شدند. فارون تأكيد كرد: «دولت عربستان به صورت سيستماتيك، حقوق بشر را نقض ميكند. آنها نميتوانند رئيس كميتهاي از سازمان ملل باشند كه حقوق اصولي و بنيادين را محافظت ميكند. انگليس و كشورهاي ديگر نميتوانند با علم به آنكه افراد در عربستان سعودي تحت پيگرد قرار ميگيرند و اعدام ميشوند، در جلساتي شركت كنند كه كشور عربستان به قضاوت درباره حقوق بشر كشورهاي ديگر ميپردازد.» از طرف ديگر «جرمي كوربين» رهبر حزب كارگر از ارتباط انگليس با عربستان به شدت انتقاد كرد. «اندي اسلاتر» وزير حقوق بشر سايه نيز روابط دو كشور را محكوم كرد و خطاب به «مايكل گوو» وزير دادگستري انگليس نامهاي نوشت و از او خواست كه تأييد كند مذاكرات درباره همكاري قضايي با سعوديها ادامه دارد و خواستار توقف فوري همكاري قضايي با عربستان شد.
