مشكلاتي همچون تشديد ترافيك شهري، آلودگي هوا و محيط زيست شهري، هزينههاي ناشي از تردد در شهرها و هدررفت زمان سبب شده است مسائل و مشكلات شهري مضاعف شود و كلاف پيچيده معضلات شهري مانع از حل مشكلات شود. در صورت تشديد يك مشكل اين مشكل به ساير مسائل شهري نيز تسري پيدا كرده و كلاف مشكلات را پيچيدهتر ميسازد. در اين ميان راهحل نگاه سنتي به حل مشكلات شهري تاكنون جوابگوي مسائل و معضلات شهري نبوده و لازم است تا با نگاه دقيق و مديريت صحيح گام به سوي شهر و شهروند الكترونيك از سوي مديريت شهري برداشته شود و با شكلگيري تدريجي شهر مجازي بر مسائل و مشكلات موجود غلبه كرد. از آنجايي كه شهرداريها قسمت عمدهاي از فعاليت سازمانها را در شهرها عهدهدار و در هر نوع برنامهريزي و تصميمگيري مديريت شهري، سهم عمدهاي را دارا هستند ميتوان با حركت به سوي شهر مجازي از بخش زيادي از مسائل و معضلات شهري كاست.
شهر الكترونيك يك نياز واقعي براي غلبه بر مشكلات شهري
در حال حاضر دنياي ماشيني بيشتر فعاليتهاي ما را فرا گرفته است و اين موضوع در شهر بيشتر نمود پيدا كرده است. ديگر روابط چهره به چهره و مستقيم نميتواند پاسخگوي مشكلات شهروندان باشد، چراكه در شهرها امروزه با افزايش جمعيت و در نتيجه آن با افزايش ترافيك شهري روبهرو هستيم ضمن اينكه روشهاي اداري سنتي نميتواند روش مناسبي براي رسيدگي به كارهاي اداري و شخصي شهروندان باشد.
به واقع بايد در نظر داشت كه با پيروي از روشهاي مديريت سنتي هزينههاي زندگي در شهرها به صورت پنهان و آشكار افزايش مييابد و به تبع آن نيز مسائل و مشكلات شهري بيشتر شده و شهر و شهروند در آن گرفتار ميشوند.
جابهجايي و تردد براي انجام كوچكترين كار که نيازمند صرف هزينه بسيار و وقت زياد است از يك سو و افزايش ترافيك و آلودگي هوا و محيط زيست شهري از سوي ديگر بخشي از تبعات استفاده از روشهاي سنتي در شهرهاست كه شهروندان را در كلاف پيچيده شهري گرفتار ميسازد.
براين اساس بسياري از شهرهاي توسعهيافته در كنار ساير فعاليتها براي غلبه بر مشكلات شهري گام به سوي دنياي الكترونيك و مجازي برداشتهاند و با فراهم كردن بسترهاي آن زمينه بهرهمندي و استفاده شهروندان را از شهرداري الكترونيك مهيا ساختهاند. دنيايي كه در آن فعاليتها بسيار سريعتر و مطمئنتر انجام ميشود و نياز به تراكم جمعيت در دنياي فيزيكي نيست و بايد در نظر گرفت كه در شهرهاي سنتي و مديريت سنتي، بخش عمدهاي از وقت شهروندان صرف انجام فعاليتهاي تكراري و غير مفيد ميشود. انتظار در صفها، پيمودن مسافتهاي طولاني براي خريد كالا و دريافت خدمات و معطل شدن در ترافيكهاي سنگين تنها بخشي از اتلاف وقت در اينگونه شهرهاست. در شهر الكترونيك بيش از نيمي از فعاليتهاي شهري شهروندان از طريق وبسايت انجام ميشود. از طريق وبسايت شهروندان ميتوانند به تمام نقاط شهر دسترسي داشته و در كمتر از چند دقيقه به هرگونه اطلاعاتي دسترسي پيدا كرده و به آسانترين روش ممكن كارهاي روزمره اداري و بانكي و ساير امور جاري خود را انجام دهند، بدون آنكه سبب ترافيك شده و به مشكلات شهري بيفزايند.
شهروند و شهر الكترونيك گامي به سوي شهر مجازي
بايد در نظر داشت براي كاهش بسياري از معضلات شهري و ارائه خدمات مورد نياز تك تك شهروندان لازم است تا به سوي شهروند و شهر الكترونيك گام برداشت. براين اساس لازم است تا با برنامهريزي دقيق و منسجم زمينه آموزش و يادگيري تمامي شهروندان را براي استفاده از اينترنت و سايتهاي مجازي فراهم آورد. به واقع گام اول آموزش شهروندان در كنار توسعه زيرساختهاي شهر الكترونيك است كه ميتواند بستر اوليه براي شهر و شهروندان الكترونيك را رقم بزند.
در حال حاضر استفاده از تلفن همراه و اينترنت در شهرها به واسطه نيازهاي روزافزون در حال افزايش و گسترش است، براين اساس لازم است تا اقدامات صورت گرفته نيز به طور هماهنگ انجام شود.. در حقيقت شهر الكترونيك يكي از خاستگاههاي مديران شهري و شهروندان در عرضه كردن و مورد استفاده قرار دادن خدمات شهري است.
در حال حاضر تكنولوژي اطلاعات اين امكان را به افراد داده و كمك ميكند تا سريعتر به اهداف خود دست يابند. شهر الكترونيك دسترسي الكترونيكي شهروندان به شهرداري ، ادارات دولتي، بنگاههاي اقتصادي و تمامي خدمات فرهنگي و بهداشتي شهري را به صورت شبانهروزي فراهم كرده است و بايد در نظر گرفت كه شهر الكترونيكي شهري است كه انجام فعاليتهاي آن از طريق امكانات رايانهاي مبتني بر شبكههاي ارتباطي محلي، ملي و اينترنتي و ابزار دسترسي مانند تلفن، تلفن همراه و ساير سيستمهاي الكترونيكي امكانپذير است. در چنين شهري در تمام ساعات شبانهروز اين امكان فراهم است تا كارهاي روتين و روزمره مانند پرداخت قبوض آب، برق، تلفن، پرداخت جرايم، خريد املاك يا كالا و حتي بخش سيستم آموزشي و انجام امور و وظايف اداري نيز از طريق كامپيوتر شخصي و ساير دستگاههاي ارتباطي الكترونيكي صورت گيرد.
عبور از ترافيك شهري در سايه شهر الكترونيك
براي بسياري از ما پيش آمده است كه ميخواهيم براي انجام كاري به چند نقطه شهر رفت و آمد داشته باشيم و از آنجايي كه همواره ترافيك در ساعات اداري در بسياري از معابر شهري وجود دارد شخص ميتواند قبل از عزيمت و در حين حركت به سوي مقصد از اطلاعات آنلاين مسير و ترافيك آن مسير اطلاعات جامعي را به دست بياورد و با تصميمگيري آگاهانه به مسير خود ادامه دهد و كمتر در ترافيك باقي بماند و در زمان و وقت خود صرفهجويي بيشتري داشته باشد كه اين امر علاوه بر كاهش مصرف سوخت به نوعي سبب كاهش آلودگي هواي شهري نيز ميشود كه صرفهجويي آن به صورت مستقيم و غيرمستقيم نصيب خود فرد و كشور ميشود. براين اساس ميتوان گفت كه مؤلفههاي تصميمگيري براي فعاليت آگاهانه ميشود كه ميشود آن را در تمام موارد همچون فعاليتهاي تجاري، تفريحي، كسب اطلاعات علمي و آموزشي، مسافرتي، كاريابي و درخواست كار و درمان به كار گرفت. براين اساس لازم است تا عناصر اصلي تشكيلدهنده شهر الكترونيك فراهم شود.
شكلگيري مديريت يكپارچه شهري گام نخست براي تحقق شهر الكترونيك
براي دستيابي به شهر و شهروند الكترونيك و شهر مجازي لازم است تا دولت الكترونيك نيز سريعتر شكل بگيرد و بسترهاي فيزيكي در تمام بخشها توسعه و گسترش يابد. در اين ميان با توجه به نقش دولت، دولت ركن مهمي از شهر الكترونيك به حساب ميآيد چرا كه علاوه بر توليد و ارائه زيرساختها ميتواند بخشي از خدمات را توليد كند و ارائه دهد. از اين رو دولتها و سازمانها ميتوانند از طريق شبكههاي الكترونيك با شهروندان تبادلنظر، اطلاعرساني و تراكنش داشته باشند و با ارائه خدمات مجازي به صورت الكترونيكي نقشي اثربخش داشته باشند.
در حقيقت تا زماني كه مديريت يكپارچه شهري شكل نگيرد و بسترهاي لازم براي فعاليتهاي مجازي و الكترونيكي فراهم نشود حركت در مسير شهر و شهروند الكترونيك و حتي دولت الكترونيك نتيجهبخش نخواهد بود.
بنابراين لازم است تا به صورت منسجم تمامي فعاليتها در اين حوزه به صورت دقيق تعريف و وظايف هر بخشي بازتعريف شود تا بتوانيم گام در مسير شهر مجازي برداريم. در بسياري از كشورهاي دنيا بخش عمدهاي از بودجه دولتي به شهرها و حتي بخشهاي خصوصي براي توسعه بسترهاي شهر الكترونيك اختصاص يافته است و هر ساله با برنامههاي راهبردي گامهاي بلندي در راستاي چشمانداز شهر مجازي و دولت الكترونيك برداشته ميشود.
موانع و مزاياي شهر الكترونيك
در حقيقت حركت به سوي دولت الكترونيك و شهر مجازي ميتواند با توسعه زيرساختهاي متمركز صورت بگيرد و با اصلاح ساختارهاي اداري و ارائه خدمات منشأ اثر قرار گيرد. توسعه شهرهاي الكترونيك با فراهم آوردن خدمات اينترنت با كيفيت و سرعت بالا براي شهروندان و فراهم آوردن محيط آموزش دائمي، بهبود كيفيت زندگي مردم، ارائه خدمات آني به مردم، ايجاد فرصت براي همه در حوزه تجاري الكترونيك، ارتباط بهتر سازمانها و ارگانهاي مختلف شهري، دسترسي 24 ساعته به خدمات شهري، افزايش مشاركت مردم در اداره شهر، كاهش ترافيك شهر، كاهش آلودگي هوا، صرفهجويي در وقت و انرژي، كاهش فساد اداري، افزايش نظم، افزايش سطح آگاهي شهروندان، مديريت و نظارت يكپارچه شهر را به دنبال دارد و بايد در نظر داشت كه موانع موجود براي دستيابي به شهر الكترونيك علاوه بر مسائل زيرساختي، مسائلي همچون مشكلات عاطفي و افسردگي وابستگي بالا به تكنولوژي را به همراه دارد با اين حال به موانع مديريتياي همچون مشخص نبودن متوليان استقرار شهر الكترونيكي، نبود برنامه مدون ملي، موانع آموزشي، موانع اقتصادي، موانع فني و حتي موانع فرهنگي سياسي ميتوان اشاره كرد.
هر چند شهرداري تهران در يك دهه اخير فعاليت بسياري در زمينه زيرساختهاي شهر و شهروند الكترونيك انجام داده است تا شهروندان بتوانند بخشي از نيازهاي خود را از طريق شبكهها و سايتهاي الكترونيك و مجازي برطرف سازند اما به دليل نبود زيرساختها در دستگاههاي شهري و هماهنگ نبودن سامانههاي ارائه خدمات گاه حتي علاوه بر رجوع به سامانههاي موجود بايد شهروندان براي چندين بار به مراكز ارائه خدمات مراجعه كنند تا كار آنها انجام شود.
اين در حالي است كه ميتوان با توسعه شهر الكترونيك و آموزش شهروندان در اين زمينه بيش از نيمي از فعاليتهاي روزمره شهري را در حوزه خدمات در تمامي بخشها به راحتي و در كمترين زمان ممكن انجام داد.
براين اساس هرگونه فعاليت بدون در نظر گرفتن شهر مجازي نميتواند به صورت كامل جوابگوي نيازها و برطرفكننده مشكلات شهري باشد بنابراين لازم و ضروري است تا بحث شهروند و شهر الكترونيك و شهر مجازي در اولويت برنامه مديريت شهري و دولت قرار بگيرد تا از دامنه مسائل و مشكلات موجود بهخصوص ترافيك و تبعات آن كاسته شود.
حركت به سوي سيستمهاي هوشمند ميتواند علاوه بر كاهش هزينهها در بلندمدت و صرفهجويي در وقت، دقت و سرعت را نيز افزايش دهد و به نوعي به انضباط شهري كمك كند و زمينه آرامش و آسايش و امنيت شهروندان در دريافت خدمات از دستگاههاي شهري را فراهم آورد. با توسعه و گسترش فعاليتها در حوزه شهر الكترونيك علاوه بر افزايش رضايت شهروندان از ميزان تخلفات نيز كاسته شده و ميتوان با جمعبندي نتايج فعاليتها و نيازهاي شهري برنامهريزي و چشمانداز مناسبي را براي شهر و شهروندان تدوين كرد تا ارتقاي زندگي شهري سرعت بيشتري بيابد.
