تهدید زندگی شهری با سیلاب
وقوع سيل در پايتخت و چندين استان ديگر همچنان تلفات جاني و مالي ميگيرد و بايد پذيرفت كه در پس هر حادثهاي دلايلي نهفته است. بارش باران به خودي خود پديدهاي طبيعي و غيرقابل پيشگيري است اگرچه رشد توانمنديهاي علمي بشر و نفوذ لايههاي مختلف جو و ايجاد تغييرات جوي، امري ممكن و غيرقابل نفي براي ايجاد تغيير در وضعيت جوي شناخته شده است اما فعلاً توانمنديهاي علمي موجود در حد پيشبينيهاي بارندگي و وزش باد و ابرناكي بودن آسمان مناطق پيش رفته كه آن هم گهگاهي به خطا ميرود. با اين حال روند صحيح براي مقابل با سيل و سيلاب نيازمند شناسايي و رفع سريع نقاط پرحادثه و سيلگير است و تا زماني كه شرايط كشور در حوزه ساخت و ساز و تخريب محيط زيست و حفظ حريم رودخانهها تحت كنترل درنيايد حوادث ناشي از بارندگيها همچنان تهديد جدي به حساب ميآيد.
تهران شهر بيدفاع
مرتضي طلايي نايبرئيس شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به حادثهخيز بودن شهر تهران گفت: آماده بودن هرچه بيشتر تهران در برابر حوادث غيرمترقبه از جمله سيل، ضروري است. اين موضوع موجب شده از 43 مورد حادثه طبيعي فهرستشده در جهان 33 مورد آن امكان و سابقه وقوع در ايران را داشته باشند. ضمن اينكه در 90 سال گذشته بيش از 200 هزار نفر از هموطنان در بلاياي طبيعي فوت كردهاند كه 76 درصد آن بر اثر زلزله، 13 درصد بر اثر سيل و 11 درصد براثر ساير بلاياي طبيعي بوده است.
وي با بيان اينكه ايران ششمين كشور از 10 كشور نخست بلاخيز جهان به شمار ميرود، گفت: با اين وجود هيچگونه آمادگي براي مقابله با اين بلايا وجود ندارد و اگر حادثهاي ناگهاني مانند زلزله را كنار بگذاريم، حتي حوادثي مانند طوفان و سيل نيز در مقايسه با كشورهاي پيشرفته خسارات فراوانتري برجاي ميگذارند.
نايب رئيس شوراي اسلامي شهر تهران با بيان اينكه بيرحمي با طبيعت به آرامي در حال فراهم كردن زمينه انقراض تمدني در ايران ميشود، اين سؤال را مطرح كرد كه چه ميزان زمينهاي حاصلخيز و روستاهاي آباد با سياستهاي غلط خالي از سكنه شدهاست و هجوم اين جمعيت به شهرهاي بزرگ چگونه به كاهش منابع آبي، توسعه نامتوازن و ساخت و سازهاي ضعيف و غيرقانوني منجر شده است؟ و چرا خروجي همايشها، كارگاهها و طرحهاي مطالعاتي متعدد در اين دورهها هنوز هم در هنگام وقوع حادثه ديده نميشود؟
طلايي در ادامه تهران را شايسته عنوان «شهر بيدفاع» توصيف كرد و گفت: با هزار دليل و شاهد ميتوان ادعا كرد كه پايتخت از پايينترين سطح آمادگي براي مقابله با بحرانهاي طبيعي برخوردار است.
وي ادامه داد: به واسطه مديريتهاي تكه تكه، سيل به ناگاه وارد مترو شد و تنها معجزه و زحمات شبانهروزي مديريت شهري از وقوع فاجعه جلوگيري كرد. ضمن اينكه ساخت و سازهاي فاقد ايمني و ساخت و ساز در مسيل رودخانهها با دلايلي چون موارد ناشي از سودجويي شخصي در چرخه معيوب و بيمبالاتي يا فساد اداري اجازه رشد و نمو يافته و در زمان بحران خسارتهاي عديدهاي به بار خواهد آورد؛ اما چه كسي پاسخگوي آن خواهد بود؟ و اين پرسش مطرح ميشود كه آيا برنامه مشخصي براي برخورد با آن توسط دستگاههاي مسئول پيشبيني شده است؟
دلايل آب گرفتگي معابر
رئيس شوراي اسلامي شهر تهران گفت: جمعآوري، هدايت و جذب آبهاي سطحي يكي از بهترين روشها براي جبران منابع هدر رفته آبهاي زيرزميني خواهد بود.
مهدي چمران با اشاره به بارندگيهاي اخير گفت: اميدواريم اين بارشها تداوم داشته باشد تا ذخيره سدها و درياچهها به حداكثر ظرفيت برسد اما اگر اين حالت نيز رخ بدهد باز نميتوان گفت بحران آب را از سر گذرانديم چراكه مشكل اصلي ما در از دست دادن منابع غني آبهاي زير زميني است.
رئيس شوراي اسلامي شهر تهران گفت: جغرافياي تهران به گونهاي است كه در منطقهاي خشك و گرم قرار گرفته و اين در شرايطي است كه ما 14، 15 سال است در خشكسالي به سر ميبريم از اين رو سطح آبهاي زير زميني به طرز وحشتناكي و به طور ميانگين تا 100 متر سطح اين آبها نشست داشته و اين در حالي است كه در فصول گرم و خشك تا 48 درصد آب شرب نيز از منابع آبهاي زير سطحي تأمين ميشود.
وي همچنين به آب گرفتگي معابر در هنگام بارندگي اشاره و اظهار كرد: در همين بارندگي اخير اگر اين شبكه جمعآوري نبود قطعاً وضعيت معابر و آبگرفتگي به گونهاي ميشد كه امكان تردد وجود نداشت. اين آبگرفتگي هم كه بعضاً در معابر ايجاد ميشود معلول چند علت است؛ نخست آن كه زبالههايي با بيمبالاتي در انهار ريخته ميشود و سبب گرفتگي دهانه پلها و جويها ميشود و دوم نوع زبالههايي است كه در انهار ريخته ميشود كه به طور عمده قوطيهاي پلاستيكي نوشابهها هستند كه امكان عبور آب را سد ميكنند. البته بد آسفالت كردن معابر و بلند ساختن لبه جداول نيز در اين آبگرفتگيها مؤثر است كه بايد با برنامهريزي درست و اقدامات عمراني اين نقايص برطرف شود.
به گفته رئيس شوراي اسلامي شهر تهران بايد شرايط را به گونهاي فراهم آوريم تا از اين بارشها و آبهاي سطحي كه جاري ميشود در جهت تزريق به منابع زير زميني يا بازچرخاني آن استفاده كنيم.
وي در پايان خطاب به شهروندان تهراني نيز گفت: باران رحمت الهي همواره موجب مسرت و فراواني نعمت است اما نبايد از ياد برد كه فصل خشك و روزهاي گرم نيز از راه ميرسند و در آن صورت است كه صرفهجويي امروز ما نياز فرداي ما را برآورده خواهد كرد.
طرح جامع سيلاب تهران نهايي شد
احمد صادقي رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران از نهاييشدن طرح جامع سيلاب تهران خبر داد و گفت: در سال 87 كارگروهي مشترك ميان شهرداري تهران، وزارت نيرو و شوراي شهر تشكيل شد. براساس قراردادي كه آن زمان ميان اين سه نهاد امضا شد، قرار شد كه متولي طرح جامع سيلاب تهران مشخص و اقدامات براي اين طرح انجام شود.
وي با بيان اينكه در حال حاضر طرح جامع سيلاب تهران يا همان طرح جامع كاهش خطرپذيري سيلاب در تهران نهايي شده است و طي يك ماه آينده آخرين جمعبنديها درباره آن انجام ميشود، افزود: پس از آن اين طرح كه با همكاري شهرداري تهران، وزارت نيرو و شوراي شهر تهران تهيه شده است، براي تصويب به شوراي شهر ميرود.
به گفته صادقي، سيل در تهران دو دوره گردش دارد. يكي دوره گردش 25 ساله و ديگري دوره گردش 50 ساله و همان طور كه از سالها قبل بر آن تأكيد داشتم معتقدم كه در تهران نبايد از سيل و طوفان غافل بود.
وي درباره اين ادعا كه برخي از خيابانها، بزرگراهها و معابر پايتخت روي مسيل ساخته شدهاند، اظهار كرد: شهر در طول ساليان گذشته توسعه يافته و ممكن است بخشي از معابر و خيابانها نيز روي مسيلها ساخته شده باشند. در نهايت با تصويب طرح جامع سيلاب تهران و اجرايي شدن آن تصميمات قطعي نيز در اين خصوص اتخاذ ميشود و در صورتي كه مشخص شود طرح يا پروژهاي در مسير سيلاب واقع شده و هيچ راه جايگزيني براي آن وجود ندارد اقدام به آزادسازي مسير خواهد شد اما در بسياري از موارد ميتوان اقدام جايگزيني را انجام داد.
طرح سيلاب روي ميز شوراي شهر
طرح جامع كاهش خطرپذيري سيلاب تهران براي ارائه به شوراي شهر و اجرا پس از طي مراحل تصويب با هدف تابآوري پايتخت در هنگام بارشهاي شديد تهيه شد، بر اساس اين طرح سامانه هشدار سيل در روددرههاي شهر به اجرا درميآيد. در اين زمينه جلسه شوراي هماهنگي مديريت بحران شهر تهران با حضور رئيس سازمان مديريت بحران كشور، رئيس شوراي اسلامي شهر تهران، رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران و رؤساي كارگروههاي 14 گانه شورا با هدف بررسي وضعيت مخاطرات پايتخت در زمينه وقوع سيل، سهم و نقش سازمانهاي مختلف، ميزان آمادگي و برنامههاي كوتاه مدت و بلند مدت اين سازمانها در مركز فرماندهي مديريت بحران شهر تهران برگزار شد.
در اين جلسه موضوعاتي همچون تغييرات جوي، وقوع سيلابهاي اخير، خطرات احتمالي النينو و ميزان تأثيرگذاري آن بر اقليم كشور و ميزان مقاومت در برابر خطرات احتمالي ناشي از وقوع سيلاب مورد بررسي قرار گرفت و گزارشهايي از سوي سازمان هواشناسي، كارگروه سيل و شريانهاي حياتي ارائه شد.
اسماعيل نجار رئيس سازمان مديريت بحران كشور با اشاره به هشدارهاي اعلام شده در زمينه وقوع النينو و نامه اين سازمان به سازمانهاي متولي براي آمادگي گفت: بعضي از كارشناسان معتقدند پديده النينو در آسياي شرقي اتفاق ميافتد و ايران را هم تحت تأثير خود قرار ميدهد و وزارت نيرو خود را براي زمستان سخت محتمل آماده كرد. وي افزود: در اين نامه بر لايروبي رودخانههاي منتهي به شهرها و روستاها، پاكسازي دهانه پلها و ديگر اقدامات پيشگيرانه تأكيد شده بود.
وي با اشاره به اهميت آمادگي سازمانهاي مختلف براي مقابله با شرايط بحراني به ارائه توضيحاتي در خصوص سيل اخير در ايلام و لرستان پرداخت و ضمن تأكيد بر اهميت اين بارشها در كاهش آثار ناشي از خشكسالي گفت: در عرض 72 ساعت در ايلام 335 ميليمتر بارندگي داشتهايم. بخشي از اين باران يعني 188 ميليمتر در عرض 8 ساعت اتفاق افتاد. اين حجم بارندگي، در كنار وجود 37 كيلومتر كانال سرپوشيده براي خروج آب به همراه ذخيره بسيار زياد مصالح ساختماني شن و ماسه براي احداث پل عظيم كمربندي بر شدت حادثه تأثير گذاشت.
