با گذشت چهار ماه از حمله نظامي عربستان به يمن كه حاصل آن ويراني و كشتار كور مردم يمن و خصوصاً مناطق اهل سنت يمن بود، تدريجاً از زبان برخي نخبگان امريكايي شنيده ميشود كه عربستان در اين جنگ تجاوزكارانه فاقد هدف و راهبرد است. با اينكه سعوديها به موازات حملات وحشيانه روزانه هوايي، از نيروهاي چند مليتي عربي كه با رشوههاي مالي در كنار ائتلاف سعودي قرار گرفتهاند و آشكارا از همراهي نيروهاي القاعده و مزدوران منصور هادي در تجاوز خود بهرهمند شدهاند، ولي هم در عرصه سياسي و هم در عرصه نظامي نتوانستند به دستاوردي قابل ملاحظه و اهداف اعلام شده برسند. اين بن بست و شكست موجب شده در سطحي جديد از بازيگران بينالمللي و منطقهاي رايزنيهاي جديدي شكل گيرد و سعوديها هم با كمك مشورتي كشورهاي غربي تلاش دارند روايتي متناسب با نيازهاي خود از اين تلاشهاي جديد ارائه كنند كه تصويري از پيشرفت و پيروزي را حكايت كند. به دلايل زيادي روسها علاقهمند به حضور فعالتر در تحولات خاورميانه هستند و با تكيه بر تنگناهاي امريكايي و سعودي در يمن و سوريه پتانسيل ديپلماسي خود را در تماس با امريكاييها، سعوديها، ايران و سوريه فعال كردهاند.
سعوديها علاقهمند هستند و در مذاكرات هم پيشنهاد كردند كه به ازاي دستاوردهاي خود از تحولات سوريه فاصله بگيرند ولي در كنار امريكاييها به سهمي سياسي- اقتصادي در پروسه تلاشهاي روسيه اكتفا خواهند كرد. اين روايت را نيز ترويج ميكنند تا به قول معروف «روغن ريخته را وقف مسجد كنند.» برخي از شواهد در سوريه يا يمن نيز حاكي از نوعي توافق بين روسيه و امريكاست ولي آنچه در عمل در حال شكلگيري است با روايت سعودي و امريكايي متفاوت است. ممكن است روسها در آينده سوريه قولهايي محدود به طرفهاي امريكايي و سعودي داده باشند ولي روند رخدادهاي يمن از اين پرونده جداست. سعوديها در مسير مذاكرات قبلي و فعلي در مسقط حتي تا مرز خواهش پيش رفتند و درخواست شكلدهي به نوعي پيروزي در عدن يا استانهاي جنوبي را مطرح كردند و قول دادند كه منصور هادي را به دليل بيماري كنار بگذارند و نخست وزير وي را در صدر قرار دهند. اين در حالي بود كه انصارالله و جنبش جنوب با گرايشهاي متفاوت دروني از مدتي قبل وارد بحثهاي جدي براي پروسههاي سياسي و امنيتي و نظامي در يمن شدهاند و در آخرين خبر از نشستي كه يكشنبه در مسقط انجام شده و نماينده دبير كل سازمان ملل نيز آن را همراهي كرده و نتيجه توافق را به رياض برده، نيروهاي انصارالله از استان شبوه خارج شده و امنيت آن را به نيروهاي ارتش و جنبش جنوب واگذار كردهاند و قرار است همين اقدام در استانهاي تعز، لحج، حجه و عدن نيز عملياتي شود. در حالي كه قبلاً نيروهاي سعودي و مزدوران اماراتي و ديگر كشورهاي عربي با تصور همراهي جنبش جنوب وارد بخشهايي از عدن و لحج شدهاند اكنون با مقابله آنها روبهرو شده و روياي اشغال برخي استانهاي جنوب به سراب و بنبست تبديل شده است. در طرح توافق شده با اينكه بر اجراي قطعنامههاي شوراي امنيت درباره يمن تأكيد شده، مبناي راهحل سياسي به گفتوگوهاي ملي با نظارت نماينده سازمان ملل موكول شده، سعوديها و اماراتيها دست خالي هستند. حاصل كار اين است كه هم در عرصه سياسي و هم در عرصههاي نظامي، روند تحولات يمن، مسير يمني- يمني با نظارت سازمان ملل را طي ميكند و با وجود فرصتطلبي برخي نيروهاي القاعده و حزب اخواني اصلاح در شهر تعز و عتق (مركز استان شبوه) فضاي كلي نظامي در مديريت كامل ارتش، انصارالله و نيروهاي جنبش جنوب است. نكته مهم اين است كه اين طرح توافق شده در مسقط فاصله زيادي با محتواي طراحي شده قبلي سعودي و نماينده سازمانملل دارد و اكنون رياض بايد تكليف خود را با اين توافق و شرايط ميداني نبرد هماهنگ كند. ديپلماسي فعال ايران- روسي به موازات تحولات سوريه و يمن، تضمين كننده اصلي منافع ملي مردم يمن و سوريه خواهد بود و ابتكار عمل نيز در دست آنهاست.
