هر لحظه درنگ، بنای کهن صفویه را با خاک یکسان می کند

بازار تاریخی ارومیه در یک قدمی فروپاشی

در قسمت جنوب شرقی شهر ارومیه، بازارچه تاریخی قدیمی به جا مانده از دوران صفویه چون نگینی بر پیشانی شهر می درخشد. بازارچه ای با معماری منحصر به فرد که سالهاست محل ارتزاق و معیشت بیش از 40 هزار نفر از اهالی ارومیه است ودر عین حال مهمترین جاذبه گردشگری شهر. این بازارچه که بیش از سه دهه پیش در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده، قرار بود در فهرست میراث جهانی نیز جا باز کند اما در سایه بی توجهی مسئولان، مدتهاست زنگ خطر تخریب این بنای تاریخی به صدا درآمده است.

بازار تاریخی ارومیه یکی از آثار بی نظیر و از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهر و استان است که در بافت قدیمی ارومیه واقع شده و در بین اهالی این منطقه با نام اوستو اؤرتولو بازارمعروف است.

بنایی با معماری کهن اسلامی و شامل تعدادی سرا، چهارسوق، تیمچه و حمام های قدیمی که ساخت آنها به دوره زندیه و قاجار بر می گردد ونمایانگر ذوق معماری دوره های مختلف است. سردر ورودی اصلی بازار ارومیه از طرف مسجد اعظم، یکی از زیباترین جلوه های قدیمی معماری ایران است. سبک به کار رفته در احداث این بازار، منحصرا سبک ایرانی اسلامی است که با فرهنگ مردم آن دوران همرنگی دارد.

قرار گرفتن مسجد جامع ارومیه در این محدوده سبب جذابیت بیشتری در این قسمت از شهر شده است که علاوه بر نقش اجتماعی و تجاری، یکی از قطب های فرهنگی و مذهبی ارومیه نیز محسوب می شود.

با این حال چند سالی است سازه این مجموعه تاریخی به دلیل برخی عوامل طبیعی و مشکلات بوجود آمده با خطر تخریب و خرابی مواجه شده است.

از جمله مواردی که در چند سال اخیر به عنوان بزرگترین تهدید برای این بنا محسوب شده، نبود سیستم دفع فاضلاب و آبهای سطحی در این بازار است که کل سازه بازار را در معرض فروپاشی قرار داده است. در سالهای گذشته بخاطر بسته شدن کانال سنتی فاضلاب این مجموعه ، رطوبت به کف و دیواره های حجره های مجموعه بازار نفوذ کرده و به دلیل سستی پی بنا ، ریزش سقف بازار محتمل شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی با تایید این مطلب می گوید: این مجموعه به دلیل رطوبت شدید، نشست نامتقارن داشته و وضعیت مناسبی ندارد و در صورت عدم ساماندهی فوری، شاهد از بین رفتن این مجموعه تاریخی و ویرانی حجره های کسبه شاغل در این بازار خواهیم بود.

جلیل جباری با اشاره به عدم دفع اصولی فاضلاب و آبهای سطحی بازار تاریخی ارومیه می افزاید: این غفلت موجب شده است هم اکنون بسیاری از بخش های بازار از جمله تعدادی از راسته ها، گنبدها و دیواره ها دچار آسیب جدی شوند.

وی بی توجهی به رفع مشکلات زیرساختی در هنگام مرمت و احیای بازار در سالهای گذشته را در ایجاد وضعیت فعلی دخیل دانسته و می گوید: سالهای گذشته برای رفع مشکل دفع اصولی آب های سطحی و فاضلاب این اثر با برخی دستگاه ها از جمله دستگاه های خدمات رسان تفاهم نامه هایی به امضا رسید اما هیچ کدام تاکنون اجرایی نشده است.

جباری می افزاید: در این راستا این اداره کل با حمایت استانداری در نظر دارد با همکاری دستگاه های مرتبط اجرایی به ویژه دستگاه های خدمات رسان در قالب کمیته نجات بخشی بازار تاریخی ارومیه ضمن رفع مشکلات زیرساختی این اثر تاریخی

، برای رفع آسیب های وارده اقدام اساسی انجام دهد.

شاید یک سال دیگر

رسول اصغرزاده، عضو شورای اسلامی شهر ارومیه نیزآبهای سطحی و فاضلاب بازار ارومیه را یکی از مشکلات این بازار عنوان کرده و می گوید: این مشکل در بعضی از نقاط بازار به حدی است که باعث شده کف بازار با نشست مواجه شود و احتمال تخریب هر لحظه برخی از نقاط بازار وجود دارد. بنابه گفته وی ترمیم و مرمت بازار ارومیه که از مدت ها قبل نیمه تمام مانده باعث شده که امروز به عنوان یک معضل و تهدید برای این ابنیه تاریخ بشمار آید.

با این حال هنوز برای نجات این مجموعه به عنوان بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی آذربایجان هیچ اقدام جدی از سوی مسئولان امر صورت نگرفته است.

البته چندی است تشکیل کمیته نجات بخشی بازار ارومیه در دستور کار قرار گرفته و طبق اظهارات هادی بهادری، معاون امور عمرانی استاندار آذربایجان غربی قرار است در اسرع وقت کمیته نجات بخشی با حضور شهرداری ارومیه، اداره کل میراث فرهنگی، شرکت های آب و فاضلاب شهری، گاز ، مخابرات ،فرمانداری و استانداری تشکیل و با حضور مشاورین و متخصصین امر در خصوص حل این مشکل تصمیم گیری شود. حال باید منتظر ماند و دید این کمیته چه زمانی تشکیل می شود و چه حاصلی خواهد داشت.

لازم به ذکر است با وجود اینکه تمام مسئولان شهر ارومیه بر وضعیت نابسامان و احتمال تخریب قریب الوقوع مجموعه بازار تاریخی ارومیه اذعان دارند اما اظهارات چند روز گذشته برخی مسئولان نشان می هد امسال هم قرار نیست این مشکل حل شود.

معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی در این خصوص با بیان اینکه متاسفانه با تاکید و خواست مکرر اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مبنی بر اجرای طرح ساماندهی دفع اصولی فاضلاب بازار تاریخی ارومیه ،این طرح امسال اجرایی نمی شود می گوید: علی رغم مکاتبات متعدد با شرکت آب و فاضلاب شهری استان مقرر شد این طرح سال آینده اجرایی شود.

محمد فتحی می افزاید: طرح مطالعات برنامه ریزی و اقدامات لازم در خصوص حل مشکل فاضلاب بازار تاریخی ارومیه در قالب دو برنامه کوتاه مدت و دراز مدت پیگیری می شود.

با این تفاسیر و با استناد با گزارشات کارشناسان میراث فرهنگی از وضعیت بحرانی بنای بازار، تا زمان اجرای این برنامه ها دیگر چیزی از سازه بازار تاریخی ارومیه باقی نخواهد ماند و این بنا در فهرست آثار جهانی جایی نخواهد یافت.