امروز سياستهاي كلي جمعيت از يك سالگي عبور كرد؛ فرمان 14 بندي مقام معظم رهبري در راستاي تأمين جمعيت متناسب با شرايط و نيازهاي حال و آينده كشورمان حالا با سپري شدن يك سال، هنوز مفاد آن به شكل جامع و كامل محقق نشده و همچنان رشد جمعيت كشور زير حد جانشيني است. هر چند انگار آمارها از عبور از پرتگاه جمعيت حكايت دارد؛ البته با شيب ملايم. حالا اما سازمان ثبت احوال پيشنهاد داده كه 30 ارديبهشت ماه يعني سالگرد ابلاغ سياستهاي كلي جمعيت به عنوان روز ملي جمعيت نامگذاري شود چراكه سياستهاي جمعيتي صندوق جمعيت ملل متحد با سياستهاي ملي ما در اين حوزه همراستا نيست.
مطابق سياستهاي كلي جمعيت نرخ باروري بايد به بالاتر از حد جانشيني و به رقم 1/2درصد برسد. رفع موانع ازدواج، تسهيل و ترويج تشكيل خانواده و افزايش فرزندآوري، كاهش سن ازدواج و حمايت از زوجهاي جوان و در نظرگرفتن تسهيلات مناسب براي مادران باردار و شيرده از مواردي است كه در اين سياست مورد توجه قرار گرفته است. همچنين تحكيم بنيان خانواده و ترويج سبك زندگي ايراني- اسلامي در برابر سبك زندگي غربي، ارتقاي اميد به زندگي و پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي، از ديگر موارد اين سياستهاست. فرهنگسازي براي تكريم سالمندان، توانمندسازي جمعيت در سن كار، بازتوزيع جغرافيايي جمعيت، حفظ و جذب جمعيت در روستاها و مناطق مرزي، مديريت مهاجرت، تشويق ايرانيان خارج از كشور براي حضور و سرمايهگذاري، تقويت مؤلفههاي هويتبخش ملي و در نهايت رصد مستمر سياستهاي جمعيتي، اهم اين فرمانهاي چهاردهگانه است كه جامعيت سياستهاي جمعيتي را به خوبي به تصوير ميكشد.
رشد جمعيت با شيب ملايم
امروز درست سالگرد ابلاغ اين سياستها از سوي اسحاق جهانگيري، معاون اول رئيسجمهور به دستگاهها براي اجرا است. حالا به گفته علي اكبر محزون، مديركل اطلاعات و آمار سازمان ثبت احوال سيماي جمعيتي كشور كمي بهتر شده است. وي تأكيد ميكند: بر اساس آخرين اطلاعات، رشد نرخ باروري فعلاً با شيب ملايم آغاز شده و آمارها نشان ميدهد كه مواليد سالانه سال ۹۳ نسبت به سال قبل آن 2/4درصد رشد داشته است اما اين موضوع بايد رصد شود كه آيا اين رشدپايدار ميماند يا خير.
نگاه واقع بينانهتر به رشد جمعيت در نگاه نخست افزايش جمعيت با شيب ملايم هم كه باشد اميدواركننده است اما در بررسي دقيقتر ماجرا دادههايي به دست ميآيد كه نگاه خوشبينانه را با نگاه واقعبينانه جايگزين ميكند. به باور محزون، احتمالاً علت اين رشد، خروج از تكفرزندي است و ممكن است به دليل فرزندآوري حاصل از ازدواجهايي باشد كه در سالهاي گذشته رخ داده و فرزندآوري آنها به تأخير افتاده بود.
مديركل اطلاعات و آمار سازمان ثبت احوال با اشاره به تاثير روند كاهشي ازدواج در كشور بر كاهش نرخ باروري ميافزايد: كاهش رشد ازدواجها از سال ۹۰ با 9/1 درصد آغاز شد و در سال ۹۱ به 1/5درصد در سال ۹۲ به 7/6درصد و در سال ۹۳ نيز به 5/6 درصد رسيده است. اين در حالي است كه تا سال ۸۹ روند ازدواجها مثبت بود. به باور محزون تغييرات ساختار سني جمعيت يكي از دلايل كاهش آمار ازدواج است. آمارها نشان ميدهد كه سهم جمعيت جوان از سال ۸۵ تا ۹۰، از 4/35 درصد جمعيت جوان ۱۵ تا ۲۹ ساله به 5/31 درصد كاهش پيدا كرده است اما عامل مهم ديگر در كاهش ازدواجها، تأخير در ازدواج است. به گفته وي بر اساس آخرين آمار، ميانگين سن ازدواج براي مردان 1/28 و براي زنان 5/23 بوده كه در سال ۹۲ ميانگين سن ازدواج مردان 8/27 و زنان نيز 1/23 بوده است و اين عامل باعث ميشود روند كاهش نرخ ازدواج را شاهد باشيم.
كاهش احتمال بارداري با افزايش سن مديركل اطلاعات و آمار سازمان ثبت احوال ميافزايد: در مجموع افزايش ميانگين سن ازدواج، روند كاهشي ازدواج، تأخير بالاي سن متعارف ازدواج و... ميتواند از جمله دلايل كاهش جمعيت و فرزندآوري باشد. از سوي ديگر با بالا رفتن سن ازدواج بارداري نيز با خطر بيشتري رخ ميدهد. رئيس پژوهشگاه ابن سينا با بيان اينكه بهترين سن بارداري بين 20 تا 30 سالگي است، ميافزايد: احتمال بارداري در زنان بالاي 35 سال تا 70 درصد كاهش مييابد. بنا به تأكيد محمدمهدي آخوندي افزايش سن مادر نه تنها سبب كاهش احتمال بارداري ميشود، بلكه احتمال تولد فرزند سالم را نيز به ميزان قابلتوجهي كاهش ميدهد.
ناهمخواني سياستهاي جمعيتي صندوق جمعيت ملل متحد با ما در ريشهيابي علل آنچه كه شرايط كنوني باروري در جامعه را طي مدت دو دهه موجب شده ردپاي سياستهاي سازمان ملل و صندوق بينالمللي جمعيت كاملاً مشهود است. مديركل دفتر اطلاعات و آمار سازمان ثبت احوال نيز با اشاره به روز جهاني جمعيت ميافزايد: از سوي سازمان ملل ۱۱ ژوييه مصادف با ۲۰ تير روز جهاني جمعيت نامگذاري شد. به باور محزون روز جهاني جمعيت و سياستهاي مربوط به آن در رابطه با كنترل جمعيت و پيشگيري از آن و تنظيم خانواده است. وي با تأكيد بر اينكه با جايگزيني روز ملي جمعيت بايد شعارهاي متناسب با فرهنگ و نيازهاي كشورمان تدوين شود، تصريح ميكند: به همين خاطر تقاضا كردهايم روز ۳۰ ارديبهشت ماه به عنوان روز ملي جمعيت نامگذاري شود. به گفته محزون، تصميمگيري نهايي براي انتخاب اين روز شوراي عالي انقلاب فرهنگي است.
وي تشكيل ستاد اجرايي كردن سياستها در مجلس، جايگزيني درس دانش و خانواده با درس تنظيم خانواده و برگزاري همايشهايي به منظور تبيين سياستهاي كلي جمعيت و واكاوي آن را از جمله ديگر اقداماتي دانست كه طي يك سال گذشته و در جهت عملياتي كردن اين سياستها صورت گرفته است.
