اين روزها اگر چه چشمها به حملات عربستان به يمن است اما كسي از درون جامعه يمني خبر ندارد؛ جامعهاي كه در تحولي دروني رشد كرده و انقلاب خود را به پيش برده تا جايي كه ميتوان گفت انقلاب يمن نه يك انقلاب سياسي كه انقلابي فرهنگي است.
به ياد دارم هنگامي كه در سال 88 جنگ ششم صعده عليه جنبش الحوثي و مردم شيعه در شمال يمن در جريان بود و چون اين روزها علاوه بر رژيم عبدالله صالح، عربستان نيز اقدام به عمليات توپخانهاي و هوايي كرده بود يكي از رهبران شيعه يمن با اين مضمون به من گفت كه اگرچه حوثيها اين روزها (سال 88) در انزوا بهسر ميبرند اما نوارهاي سخنراني شهيد حسين الحوثي در تاكسيهاي صنعا شنيده ميشود.
اين روزها اما اگر چه همه چشمها و ذهنها به حملات عربستان به يمن به نيابت از امريكاست اما به علت پروپاگانداي سعودي و عربي كسي از درون جامعه يمني خبر ندارد؛ جامعهاي كه در طول ساليان گذشته در روندي فرهنگي رشد كرده و انقلاب خود را عليرغم تلاش ايادي خارجي به پيش ميبرند تا جايي كه ميتوان گفت انقلاب يمن تنها يك انقلاب سياسي نيست بلكه يك انقلاب فرهنگي و رسانهاي است.
قرآن؛ چراغ راه
قرآن از نظر همه مسلمانان چراغ راه سعادت و رسيدن به آزادي و عدالت است و اين كتاب آسماني نزد جنبش انصارالله به عنوان يكي از قطبهاي جدي انقلاب مردمي يمن جايگاه ويژهاي داشته است. رهبران اين جنبش از بدرالدين الحوثي تا شهيد حسين الحوثي همگي پيش از آنكه خود را رهبر سياسي و نظامي يا حتي رهبر ديني بدانند خود را مفسر قرآن ميدانند و به اين لقب خود را مفتخر ميدانند؛ چه اينكه اين روزها سيدعبدالملك الحوثي نيز با عنوان «رهبر مسير قرآني» خوانده ميشود. شهيد حسين الحوثي كه در سال 2004 و در نخستين جنگهاي داخلي يمن موسوم به جنگهاي ششگانه صعده به شهادت رسيد و در سال 2013 به شكل باشكوهي در صعده به خاك سپرده شد خود يكي از پايههاي قرآني انقلاب يمن است.
او را «پژوهشگر انديشه قرآني» و «منتشركننده فرهنگ قرآني» نيز ناميدهاند كه از جمله فعاليتهاي او در اواخر دهه 90 قرن بيستم و اوايل قرن 21، تأسيس مدارس متعدد قرآني در يمن بهويژه شمال آن و صعده بود.
تحليلگران با اشاره به سخنرانيهاي او معتقدند كه سخنرانيهاي افشاگرانه شهيد حسين الحوثي بهويژه پس از دخالت امريكا در يمن پس از 11 سپتامبر، بر سه پايه قرآن، قيام امام حسين(ع) و قيام امام خميني(ره) آغاز شد و نهايتاً خروجي آن سخنرانيها شعار معروف حوثيها «الله اكبر، مرگ بر امريكا، مرگ بر اسرائيل، لعنت بر يهود، پيروزي از آن اسلام» بود. البته در كنار اين چهرههاي برتر در عرصههاي قرآني يمن، چهرههاي ديگري نيز در سالهاي اخير بروز و ظهور داشتهاند كه مقالات قرآني آنها در رسانههاي يمني ديده ميشود كه از جمله آنها «يحيي قاسم ابوعواضه» است.
وحدت شيعه و سني، رمز پيروزي
نكته ديگري كه شايد بتوان به عنوان يكي از ابعاد انقلاب فرهنگي مردم يمن ياد كرد اين است كه آنان به اين امر قرآني «واعتصوا بحبلالله جميعا ولاتفرقوا» جامه عمل پوشاندهاند. تاريخ معاصر يمن برخلاف كشورهاي ديگر منطقه شاهد دوگانگي شديدي بوده است تا جايي كه تنها كشور خاورميانه كه در جنگ سرد به دو كشور شمالي و جنوبي تقسيم شد، يمن بود. پس از اين امر، مردم يمن از دهه 90 ميلادي كه به وحدت رسيدند هميشه براي اين وحدت تلاش كردند؛ به ياد دارم كه در جريان انقلاب سال 2011 مردم يمن يكي از اشعاري كه تبديل به ترانهاي حماسي انقلابي شده بود از اين قرار بود كه «اي ملتي كه در عصبانيت زندگي كردي/ جاودانگي و اراده از آن ملتهاست/ يمن از شمال تا جنوب/ بپاخاسته براي تغيير نظام».
وحدت شيعه و سني نيز يكي ديگر از ابعاد وحدت مردمي يمن براي رسيدن به پيروزي است؛ وحدتي كه با تشديد تلاشهاي مرتجعان عرب منطقه براي اختلافانگيزي در يمن مورد تهديد قرار گرفت. پس از حوادث اخير يمن در ماههاي پاياني سال 2014، دستگاههاي مرتجع منطقه تلاش جدي براي به هم زدن وحدت ملي و وحدت اسلامي يمنيها كردند تا با توجه به مسلح بودن غالبيت مردم يمن يك جنگ تمامعيار داخلي چون سوريه در اين كشور شكل بگيرد.
رصد بوقهاي رسانهاي آنان از جمله شبكههاي العربيه و الجزيره نشان ميداد كه آنها تلاش ميكردند جريانهاي سني مذهب جنوب و شرق يمن را عليه جريانهاي شيعي زيدي از جمله جنبش انصارالله تحريك كنند؛ اما ناراحتي مردم از عدم امنيت در مناطق سنينشين بهواسطه حضور تكفيريها و القاعده از يك طرف و هوشياري «كنگره علماي يمن» و انقلابيون جوان يمني از طرف ديگر موجب شد كه اين نقشهها به ثمر ننشيند. چه اينكه بارها شاهد آن بوديم كه انقلابيون جوان يمني به امامت ائمه سنيمذهب نماز خواندند تا وحدت خود را نشان دهند و در آخرين اتفاق از اين دست بمبگذاريهاي انتحاري در مساجد شيعيان در صنعا در هفته گذشته نتوانست خللي در اين وحدت ايجاد كند.
تلاشها براي برهم زدن وحدت ملي نيز با رفتن رئيسجمهور يمن به شهر عدن پايتخت سابق يمن جنوبي براي همراه كردن جنبش جنوبي يمن دنبال شد كه آن هم بينتيجه ماند و نهايتاً به جاي شكلگيري يك جنگ داخلي شاهد مداخله نظامي عربستان هستيم.
فرهنگ شهادت؛ خط سرخ ابديت
شهادت هميشه يك پاي هر انقلابي است؛ نميتوان انقلابي را پيروز ديد مگر آنكه فداكاري مردم و دادن خونهاي بهترينهاي يك ملت در كنار و پشتوانه آن باشد.
شهادت امام حسين(ع) الگوي همه مسلمانان بوده و هست اما جنبش انصارالله يك پايه از فعاليتهاي فرهنگي و تبليغي خود را بر برگزاري مراسم باشكوه عاشورا متمركز كرده است. مراسمي كه رنگ استكبار و استبدادستيزي و وحدت به خود گرفته و تلاشهاي يكي، دو سال اخير براي ناامن كردن اين مراسمها و حمله به عزاداران حسيني نتيجه عكس داده است. برگزاري هفته شهيد از هفت سال پيش تاكنون توسط جنبش انصارالله(الحوثي) در ماه جماديالاول هر سال نيز از ديگر اقدامات گسترده اين جنبش براي گسترش فرهنگ شهادت بوده است. انصارالله در اهداف خود براي برگزاري اين هفتهها كه شامل مراسمهاي متنوعي چون برگزاري نمايشگاه عكس، مراسم سرودخواني و سخنراني با حضور خانواده شهداي يمن بوده است، «تقويت فرهنگ شهادت و ايثار و مبارزه با ظلم و طغيان و خروج از هيمنه ظالمان»، «تقويت فرهنگ همبستگي اجتماعي» و «ياد شهدا به عنوان الهامبخش اخلاقي و تربيتي در مبارزه و تسليمناپذيري در برابر طاغوت و در رأس آن امريكا و اسرائيل» را ذكر ميكند.
به ياد دارم كه در جريان انقلاب 2011 يمن شعري حماسي بود كه ميگفت: «[ميگويند] يكي از اين دو يا عزت يا ذلت/ اما يا آزاده زندگي ميكنيم يا به ديدار خدا ميرويم/ بعد از شهيد بنگر به عزت وطن و اهل آن/ براي يمن قلبم را ميدهم و آن را چون چشمانم تكريم ميكنم».
رشد رسانهاي و فرهنگ مقاومت
اما همه نمادهاي قرآني، وحداني و شهادتطلبانهاي كه گفته شد به واسطه رسانههاي موفق انقلابيون يمني توانسته به يك فرهنگ در ميان مردم يمن تبديل شود. در حالي كه تا پيش از انقلاب يمن در سال 2011 سخن گفتن از انصارالله و جنبش شيعي الحوثي جرم بود در همان حال نوارهاي سخنان شهيد حسين الحوثي در تاكسيهاي صنعا شنيده ميشد.
شنيده شدن اين صدا بهواسطه سايتها و پايگاههاي متنوع خبري و غيرخبري و مجازي اين جنبش بود كه در قالب بخشي به نام «گروه جنگ رسانهاي» در اين جنبش ارائه ميشد.
پس از انقلاب و آزاديهاي شكلگرفته پس از آن بود كه انصارالله توانست صداي خود را بهتر به گوش مردم برساند؛ صدايي كه همه نمادهاي مقاومت را دنبال ميكرد. اوج اين تلاش رسانهاي تأسيس شبكه تلويزيوني «المسيره» بود كه در مارس 2013 (ابتداي فروردين 92) به همين منظور تأسيس شد و فعاليتهاي انقلابي مردم يمن بيشتر در چندين ماه گذشته با هدايتهاي اين شبكه تلويزيوني صورت گرفت. همه آنچه گفته شد ناشي از رصد چند ساله تحولات فرهنگي و رسانهاي مردم يمن از خارج از اين كشور است كه نشان ميدهد كه بهواقع شايد بتوان گفت از بيش از 10 سال پيش مردم يمن در حال تحولي دروني هستند كه البته حاضران در اين كشور علاوه بر تأييد اين نكات مصاديق بيشتر و بهتري براي آن ارائه ميكنند. تحولي دروني كه در تغيير فرهنگ اين كشور در مسير قرآن و شهادتطلبي شكل گرفته است و به ميزان عمق آن و استقامت مردمي موجبات پيروزي در جنگ اخير را ايجاد خواهد كرد كه «إِنَّ اللّهَ لاَ يغَيرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يغَيرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ».
