توجه به پوشش گياهي جنگلها و تلاش در حفظ آن از جمله مهمترين اهداف همه کشورها به شمار ميآيد. چرا که وجود پوشش گياهي در تمام دورهها اثرات مثبت بسياري بر زندگي انسانها بر جاي گذاشته است که ميتوان به توليد اکسيژن مورد نياز موجودات زنده، تعديل و تنظيم درجه حرارت كره زمين، تغذيه سفره آبهاي زيرزميني، حفاظت خاك و جلوگيري از فرسايش آن، جذب گازهاي آلاينده محيط زيست، ايجاد پناهگاه حيات وحش و غيره اشاره کرد. در کشور ما هم مدتيست توجه به حفظ و گسترش جنگلها اهميت يافته و مسئولان هم در اين راستا تلاشهاي بسياري ميکنند.جنگل های استان گلستان از جمله موهبت هایی است که با وجود پوشش گیاهی منحصر بفرد مدتی است با آفات و مشکلات کوچک و بزرگی روبرو شده از این رو مسئولان در تلاشند تا برای نجات این سرمایه ارزشمند راه چاره ای بیابند.
*****
* مراقبت از نهالهاي کاشته شده
چندي پيش خبرهايي درباره به خطر افتادن جنگلهاي گلستان منتشر شد. مضمون عمده اين خبرها که در خصوص آتشسوزي جنگلها در پی افزایش دمای هوا و گسترش بیماری خطرناک قارچ ذغالی بلوط بود، توجه برخي از مسئولان را به خود جلب کرد تا به فکر چارهاي براي جلوگيري از نابودي جنگلهاي گلستان بیفتند. حال که در آستانه روز درختکاري هستيم متوليان با کاشت تعداد زيادي نهال سعي در حفظ و ارتقای جنگلهاي شمالي کشورمان دارند.مدیرکل روستایی و شوراهای گلستان با اشاره به اهميت کاشت نهال در روستاها و نزديک شدن به روز درختکاري ميگويد: امسال همزمان با روز درختکاری ۲۰۰ هزار اصله نهال توسط دهیاریهای استان در مناطق روستایی کاشته میشود که اين موضوع در افزايش پوشش گياهي روستاها نقش مهمي را ايفا ميکند.قاسم سمیعی تنها کاشت نهال را در حفظ و گسترش پوشش گياهي استان کافي نميداند و در اين باره ميافزايد: با اينکه کاشت نهال بهویژه نهالهای مثمر در روستاها از اهمیت زیادی برخوردار است اما مهمتر از آن مسئله حفظ و نگهداری از نهالها مطرح است. از اين رو اگر ما تنها به کاشت نهال اکتفا کنيم و تلاشي براي حفظ و نگهداري آن نکنيم، پس از مدتي بر اثر عوامل گوناگوني چون آتش سوزي يا ابتلاي درختان به انواع آفتها، تلاش ما بيثمر شده و درختها به سرعت از بين خواهند رفت.
با توجه به اهميت روزافزون جنگلکاري در ايران به دليل افزايش مشکلات زيست محيطي که چندي پيش اغلب استانهايمان را درگير خود کرده بود، با در دست داشتن برنامههاي بلند مدت براي گسترش پوشش گياهي ميتوانيم حتي از پديده ريزگردها که چندي پيش در استان گلستان هم شاهد آن بوديم، جلوگيري کنيم. مدیرکل منابع طبیعی گلستان هم در ارتباط با فعاليتهاي انجام شده براي حفظ جنگلهاي گلستان، ميگويد: از ابتدای سال جاري تاکنون 3هزار و 468 هکتار در مناطق مختلف استان گلستان جنگلکاری شده است و اعتباری که برای این بخش تخصیص یافته، برابر با 73.7 میلیارد ریال از اعتبارات ملی است. از اين ميزان اعتبار 20 میلیارد ریال برای توسعه، احیا و غنیسازی 2 میلیون اصله نهال سریعالرشد و جنگلی اختصاص داده شده است.
ابوطالب قزلسفلو ميافزايد: کشور ما در کمربند خشک و نیمه خشک کره زمین واقع شده و متوسط بارش در کشور 250 میلی لیتر در سال و در استان گلستان 450 میلی لیتر است در حالیکه این میزان در دنیا 750 میلی لیتر است. از اين رو با توجه به اينکه برداشت آب از رودخانهها برای شرب در استان گلستان انجام نمیشود و همه برداشتها از سفرههای زیر زمینی است، عواملي چون خشکسالی، حضور دام در جنگل ، رعایت نکردن ظرفیت گردشگری کارشناسی، فنی، آفات و بیماریها، به عنوان تهديدي براي جنگلها و مراتع استان به حساب ميآيد.وي ادامه ميدهد: در دنیا سرانه جنگل 8 هزار متر مربع است و در کشور این میزان یک هزار و 700 متر مربع و در استان گلستان 2 هزار و 600 متر مربع است. از اين رو اگر رشد و توسعه جنگل ها متناسب با رشد جمعیت نباشد و تلاشي براي گسترش جنگلها نکنيم، نسبت سرانه جنگلها پایین خواهد آمد. از ابتداي سال جاري بهجنگلکاری در مساحت ۳هزار و ۴۶۸ هکتار در استان گلستان، اقدام کردیم تا توازن مناسب ميان رشد جمعت و رشد جنگلها را برقرار کنيم.
* درختهاي بلوط در معرض نابودي
براي حفظ و گسترش جنگلها علاوه بر درختکاري توجه به اين نکته هم حائز اهميت است که مسئولان با آفتها و قارچهايي که بلاي جان درختان ميشوند، مقابله کنند. بیماری خطرناک قارچ ذغالی که جزوه بيماريهاي خطرناک درختان بلوط است، بايد مورد توجه قرار گيرد. اين بيماري از سال 88 در جنگلهای استان گلستان گسترش يافته و یکی از عوامل اصلي در خشک شدن درختان بلوط اين استان به حساب ميآيد. در پي ابتلاي درختان به اين بيماري، با خروج شیرابه بر روی سطح درخت، زخم در لایههای سطحی شکل میگیرد و به مرور باعث از بین رفتن آوندهای آبکشی و حمل کننده مواد غذایی به شاخ و برگ و در نتیجه منجر به خشکی درخت میشود. اين بيماري تشدید فعالیت سوسکهای چوبخوار را هم در پي دارد که در مدت یک تا دو سال درختهای بلوط را از بین میبرد.سطح وسیعی از جنگلهای گلستان از جنگلهای النگدره تا جنگلهای علیآباد کتول گستره این بیماریاند از این رو تعداد زیادی از درختان بلوط در منطقه خشک شده اند. یکی از عوامل اصلی شيوع این بیماری خشکی هواست.به همین دلیل فرا رسيدن روز درختکاري، بهانه خوبي براي توجه بيشتر به مسائلي اين چنيني براي کاهش بيماريهاي درختان است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ضمن تاکيد بر مطالب فوق، در خصوص بيماري قارچ ذغالي ميگويد: عوامل زیستی زنده و غیرزنده باعث ایجاد استرس در درختان بلوط و نهایتا فراهم شدن بستری برای رشد قارچ ذغالی میشود. این بیماری آب و هوای مدیترانهای را دوست دارد و متاسفانه استان گلستان هم شرايط اين چنيني داردو برای رشد قارچها مناسب است.محمدرضا کاووسی، منشاء اصلي اين بيماري را کشورهای حاشیهای روسیه، عراق و ترکیه ميداند و ميافزايد: چند سالي است که بيماري قارچ ذغالي در ایران هم شیوع پیدا کرده است. نقطه اصلي که ميزبان اين بيماريست جنگلهای استان گلستان است که تاکنون هیچ اعتباری هم برای مبارزه با قارچ ذغالی بلوط در نظر گرفته نشده، تنها فعالیتهای پراکندهاي صورت گرفته که اثر چندانی هم نداشته است.وي با بیان اینکه تاکنون روش مناسبی برای کنترل این بیماری در دنیا به دست نیامده است، ادامه ميدهد: بلوط یکی از باارزشمندترین گونههای ایران است و باید این بیماری را جدی گرفته و زودتر از روشهای مدیریت آن در استان گلستان استفاده کنیم.البته حمايت مسئولان هم در اين مورد نقش بسيار مهمي را ايفا ميکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان با بیان اینکه در صورت عدم کنترل این بیماری شاهد تغییر گونههای گیاهی و جانوری استان گلستان خواهیم بود، ميگويد: بلند مازوهای استان گلستان بیش از 400 سال عمر دارند؛ این درختها بر اثر بیماری طی چند سال خشک خواهند شد.با ابتلاي درختهای بلوط به اين بيماري، ضعیف خواهند شد و بذرهایی که تولید میکنند، توان رشد را نخواهد داشت. اگر به این بیماری کمتوجهای شود در آینده نسل درختهای بلوط منقرض شده و بخشي از پوشش گياهي جنگلهاي گلستان منقرض ميشود.
