بعد از بازي فوتبال ايران و عراق در جام ملتهاي آسيا، عكسي درفضاي مجازي منتشر شد كه چند جوان درحال آتش زدن پرچم ايران بودند. در توضيح عكس نوشته شده بود كه در جشن پيروزي تيم فوتبال عراق بر ايران، جوانان عراقي چنين حركتي مذموم انجام دادهاند و اين است نتيجه كمك به عراقيها در مقابل تروريستهاي داعشي! زير آن با الفاظي نژادپرستانه و نادرست به مردم عراق حمله و حمايت ايران از ملت عراق مقابل داعش را مورد نكوهش قرار داده بودند. اين تصوير درميان كاربران فضاي مجازي كه اين روزها با وجود تلفنهاي اندرويدي و تبلت تعدادشان بسيار بيشتر از سالهاي قبل شده است به سرعت پيچيد و بعضاً باعث ناراحتي عدهاي از هموطنانمان شد. كاملاً مشخص بود اين پيام نادرست كه تحريككننده احساسات كاربران ايراني بود، اهداف ضد انقلاب پشت پرده آن است؛ بهصورتي كه ميخواستند از آب گلآلود ماهي بگيرند و با تقويت حس پانايرانيسم و نژادپرستي، تفرقهافكني كنند اما در مدت كمي معلوم شد تصوير فوق نه متعلق به ملت عراق براي جشن پيروزي خود در فوتبال با ايران بود و نه متعلق به زمان حال است، بلكه اين عكس مربوط به چهارسال قبل در سوريه و در ميان تروريستهاي آنجاست؛ زمانيكه گروههاي تروريستي مانند جبهه النصره و ارتش آزاد بهخاطر حمايت ايران از ملت سوريه با كمك همهجانبه رسانهاي غربيها، افكار ضد ايراني را ميان خود و مردم ترويج ميدادند. متأسفانه اين نمونه تنها موردي نيست كه فارغ از تأمل و تعمق در متن و محتوا و حقيقت مطلب با سوءاستفاده از احساسات و غليان عواطف مردمي به سرعت ميان كاربران فضاي مجازي منتشر ميشود و گاه فقط شبهه است كه به دست مخاطب ميرسد و نه پاسخ و حقيقت امر. فراموش نكنيم رسالت بسياري از كارخانههاي پيامآفريني و ارائه چنين اخبار نادرست، بهرغم ظاهر آراسته و نرم خود انعكاس واقعيتهاي بيروني نيست؛ بلكه عمدتاً برنامهريزي شده هستند و مأموريت آنها تأمين منافع صاحبان سرمايه و تعميم فلسفه سياسي قدرتهايي است كه اين رسانهها محصول و توليدات آنها هستند؛ بنابراين اعتماد به صنعت رسانه كه زمينههاي اقتصادي و محركهاي منفعتطلبانه در بخش عظيمي از پيامهايشان نهفته است، بدون تجهيز به سواد رسانهاي و البته فرهنگسازي عمومي براي شناخت بهتر و بيشتر حوزه رسانه قطعاً خطرآفرين است. همانطور كه تأثيرات چشمگير اين تحريكات در موقعيتهاي مختلف خود را نشان داده است و جريانهاي هدفمند رسانهاي با ارائه شكل تحريفشدهاي از واقعيت در خدمت يك سناريو حركت ميكردند. مانند حادثه اسيدپاشي اصفهان يا درگذشت مرتضي پاشايي كه با موجسازي در فضاي مجازي سعي در تحريك افكارعمومي داشتند حالا نيز بعد از فوتبال بين دو ملت مسلمان عراق و ايران، با پررنگ كردن كليشه نخنماي عرب و عجم سعي دارند فضاي بدبيني ايجاد كنند. كارشناسان حوزه رسانه و ارتباطات بر اين باورند كه در جوامع معاصر اساساً مردم از طريق رسانهها اطلاعات خود را كسب ميكنند و بهتبع جهانبيني، عقايد و باورهاي خود را بهوسيله رسانههاي حاكم شكل ميدهند كه اين خود نشان از تأثيرگذاري بالاي رسانههاست. بههمين دليل نياز است تا با رشد فناوري ارتباطي و ابزارهاي متنوع كه امكان دسترسي به دنياي مجازي را سهلتر ميكنند، سواد رسانهاي هم آموزش داده شود و در اين زمينه جدي وارد شد؛ بهصورتي كه اطلاعاتي از اين دست را به مردم منتقل كرد. فرهنگسازي براي سواد رسانهاي ميتواند از راههاي مختلف اعم از خود رسانهها تلويزيون، راديو، روزنامهها و سايتهاي مختلف يا از طريق آموزش و پرورش انجام گيرد؛ چراكه سهلانگاري و سادهنگري درباره اين موضوع مهم اطلاعرساني بهخصوص هنگام بحران ميتواند حاد باشد و گاه تأثيرات جبرانناپذيري بهجا بگذارد. لزوم آموزش سواد رسانهاي و تنظيم رژيم رسانهاي مردم مسئله مهمي است و نبايد اجازه داد قضاياي ساده در اثر كمتوجهي به بحران كشيده شود. تجربه اصفهان و حادثه اسيدپاشي نشان داد كه بايد در اين امر اقدامات فوري و اثرگذار داشت، زيرا بحث امنيت ملي و فرهنگي عمومي درميان است.
