مادرم ميگفت:«چكار به بچه داري، بگذار بچگياش را بكند» و پدرم پاسخ ميداد:«بازيگوشي و بچگي جاي خودش، مسجد و ارتباط با مردم و سخنراني حاج آقا كافي جاي خودش». هنوز بعد از گذشت دهها سال از آن روزها، عطر دلانگيز حال و هواي نماز جماعت مغرب و عشاء مسجد امام سجاد (ع)، شور و نشاط خيل جمعيتي كه در ميان آنان نوجوانان و كودكاني همچون من كم نبودند، احوالپرسيهاي صميمي بين دو نماز هم محلهايها و نصايح و روايتهاي شيرين و آموزنده مرحوم كافي كه به دل هر پير و جواني مينشست از خاطرهام نرفته است. طعم حلواها و خرما گردوهاي نذري زنان محله هم كه جاي خودش. فاصله دو كوچه ميان خانه و مسجد نيز سرشار از خاطرههاي شيرين من و آن خدابيامرز است كه پر از حرفهاي صميمي پدر و پسري، قربان صدقههاي پدرانه و نصايح دلسوزانه و گاهي هم هنگام رفت يا برگشت، همراه با يك جايزه خوراكي براي پسر خوب و حرفشنوي بابا بود.
حالا كه فكرش را ميكنم نماز جماعت آن روزها، فقط نماز نبود، بلكه تمرين همدلي و همراهي، تمرين دوستي و مهرباني و تمرين بندگي و زندگي بود.
حجتالاسلام والمسلمين حميد قربانپور:
نماز جماعت تمرين مهرباني در زيباترين جلوه ستايش است
نماز جماعت به لحاظ معنويتي كه دارد بهترين محمل براي ترويج اخلاق و دينداري است؛ حركتي خودجوش و تأثيرگذار كه فضايي سرشار از وحدت، يگانگي و يگانه پرستي را ايجاد ميكند. نماز جماعت، مغناطيس دلهايي است كه جذب معنويت ميشوند. اقيانوسي از انسانهاي خداجو است كه همچون قطرههايي پاك به هم ميپيوندند و از اين روست كه حضرت رسول اكرم (ص) ميفرمايند: «نمازهاي يوميه مانند چشمه ساري است كه انسان روزانه پنج بار خود را در آن شستوشو ميدهد». نماز جماعت، برنامه بندگي و ميدان دلدادگي دلهاي حق جو است. نمازجماعت، دلها را يكي، انديشهها را زلال، اميد را افزون، عشق و دوستي را جهتدار، جهتها را خدايي و زندگي را پاك از تشتت و زشتي ميكند. حجتالاسلاموالمسلمين حميد قربانپور، پژوهشگر حوزه و دانشگاه، در عين حال ترويج مهرباني و تاليف قلوب را يكي از مهمترين كاركردهاي نماز جماعت ميداند و ميگويد: در محلههايي كه نماز جماعت در مساجدش رونق دارد نه تنها شاهد روابط صميمي بين اهالي و ساكنان محله هستيم، بلكه ميزان ارتكاب تخلف، جرم و بزه نيز در چنين محلههايي به حداقل ممكن ميرسد.
وي بر اهميت مهر و مهرباني در صفوف جماعت تأكيد ميكند و اظهار ميدارد: يكي از مهمترين كاركردهاي نماز جماعت ترويج دوستي و مهرباني است و صفوف به هم فشرده نماز جماعت موجب همدلي، همزباني و تأليف قلوب ميشود.
حجتالاسلام قربانپور نماز جماعت را زيباترين تجلي ستايش خداوند ميداند و ميگويد: نماز فرادي نه اينكه مذموم باشد، چراكه به هرحال جلوهاي از ارتباط بنده با خداست، اما نماز جماعت زيباترين تجلي ستايش است، چراكه علاوه بر اتصال و ارتباط با خالق يكتا موجب وحدت و برادري در يگانه پرستي ميشود و چنين نتيجهاي بيشك موجب خشنودي و رضايت خداوند ميشود.
وي با تأكيد دوباره بر مهرباني امام جماعت و ضرورت تواضع او در برابر نمازگزاران ميگويد: امام جماعت بايد با رفتار و گفتار و كردار خود مروج مهرباني باشد و از ائمه جماعت مساجد به ويژه طلاب جوان انتظار ميرود با پيشدستي در سلام و با احترام مضاعف به نمازگزاران به خصوص نمازگزاران سالمند، مهرباني را در جامعه رواج دهند. به هيچ وجه منتظر سلام و احترام ديگران نباشند، بلكه به پيروي از رسول اكرم (ص) هميشه در ايجاد ارتباط با ديگران پيشدستي كنند تا مردم جذب رفتار و كلام نرم آنان شوند و فقط به خاطر لباس روحانيت به آنان احترام نگذارند.
مدير مراكز فرهنگي - هنري منطقه 22 حضور قلب در نماز را نيز از مهمترين ويژگيهاي نماز ذكر ميكند و ميافزايد: توجه كامل به خدا شرط اول نماز است و پس از آن لفظ و معني اهميت پيدا ميكند. به نظرم اين موضوع مهم بايد توسط ائمه جماعت براي نمازگزاران به خوبي توضيح داده شود.
حجتالاسلام قربانپور به شرح روايتي از ديدار عارف بزرگ متولد كربلا سيدهاشم حداد(ره) و شهيد مطهري ميپردازد و ميگويد: در زماني كه مرحوم سيدهاشم حداد(ره) به ايران سفر كرده بودند، شهيد مطهري با ايشان ملاقات خصوصي داشت و ساعتي با هم بحث علمي كردند. موقع برگشت، شهيد بزرگوار با شادابي گفت: اين سيد حياتبخش است! در ديدار بعدي، استاد مطهري از ايشان درخواست دستورالعمل كرد. سيد عارف نيز دستوراتي به ايشان دادند. اين ديدارهاي پر خاطره گذشت، تا اينكه شهيد مطهري سفري به عتبات عاليات كرد و در آنجا چند بار به خدمت حاج سيدهاشم رسيد. استاد مطهري ميگفتند: يكبار كه به ديدار ايشان رفتم، از من سؤال كردند: نماز را چگونه ميخواني؟ گفتم با توجه كامل به معاني و كلمات آن، نماز را ميخوانم. ايشان فرمودند: در نماز توجهت فقط به خدا باشد.
حجتالاسلام والمسلمين آجرلو:
از كاركردهاي اجتماعي نماز جماعت غفلت كردهايم
به اعتقاد حجتالاسلام والمسلمين آجرلو، كاركردهاي اجتماعي فراواني براي نماز جماعت وجود دارد كه در بسياري از مساجد و نمازخانههاي ادارات از آنها غفلت شده است. وي كه خود كارشناس و پژوهشگر فرهنگي است، غفلت از كاركردهاي فرهنگي و اجتماعي نماز جماعت را آسيبزا دانسته و ميگويد: عدم توجه به ويژگيهاي فرهنگي و اجتماعي نماز جماعت به مرور موجب كمرنگ شدن نماز جماعت و از رونق افتادن آن در مساجد و مراكز اداري و ساير محيطهاي كار و زندگي ميشود.
به اعتقاد آجرلو مشاركت بن مايه نماز جماعت را تشكيل ميدهد و برخورداري از روح جمعي دركارها و مشاركت جمعي در تمامي امور از جمله پيامدهاي نمازجماعت است كه تأثير بسزايي در روند رو به بهبود و رو به رشد كارها و برنامهها دارد.
وي ميگويد: همين كه دهها و صدها نفر با انگيزهاي مشترك آن هم انگيزهاي معنوي و الهي دور هم جمع ميشوند بهترين مجال و فرصت براي همراهي با يكديگر و تمرين روحيه جمعي و مشاركت فراهم ميشود. آجرلو با ذكر آيه «امرهم شورا بينهم» از ترويج فرهنگ مشورت به عنوان يكي ديگر از كاركردهاي نماز جماعت ياد ميكند و ميگويد: همين كه پس از نماز جماعت برخي نمازگزاران به طرح سؤال ميپردازند و امام جماعت پاسخ ميدهد بهترين مثال مشورت است و البته در بسياري از نمازهاي جماعت به دليل آشناييها و دوستيهايي كه بين نمازگزاران ثابت برقرار ميشود مشورت بين خود مردم نيز ترويج ميشود. وي ميافزايد: مشورت، كمك گرفتن از افكار و تجربيات ديگران است و به اين ترتيب نمازجماعت، استبداد، عجب، تكروي و خصلتهاي زشتي كه موجبات عقب ماندگي دركارها ميشود را از بين ميبرد.
اين كارشناس مسائل فرهنگي درباره ساير كاركردهاي نماز جماعت اظهار ميدارد: نماز جماعت صميميت و صفاي ميان كاركنان و مديران را افزايش ميدهد، نفاق و دورنگي را از بين ميبرد و به كار و زندگي «نظم و ترتيب» خاصي ميدهد.
حجتالاسلام والمسلمين علي حيدري:
امام جماعت امام دل و فكر نمازگزاران است
حجتالاسلام والمسلمين علي حيدري، 37 ساله، قريب به چهار سال است كه امام جماعت فرهنگسراي تهران است و نماز جماعت ظهر و عصر هر روز در محل نمازخانه فرهنگسرا به امامت او برگزار ميشود. نماز جماعت فرهنگسراي تهران طي چهار سال گذشته رأس ساعت برگزار ميشود و به رغم خلوتي محله، هميشه تعداد زيادي از ساكنان در آن حضور دارند كه ثابت قدمترين آنها حاج توكل ميرزايي پدربزرگ 93 ساله است. حيدري دستي هم بر قلم دارد، در سال 78 سردبير نشريه «عرصه» ويژه طلاب حوزههاي علميه بوده و سالها در نشريه «ديدار» موسسه پژوهشي امام خميني (ره) قلم زده است. او براي يك سخنراني كوتاه چند دقيقهاي ميان دو نماز ظهر و عصر كه به نظر خودش به اندازه خود نماز اهميت دارد ساعتها مطالعه ميكند تا حرف تازهاي براي نمازگزاران داشته باشد. حيدري ميگويد: امام جماعت فقط امام نماز مومنان نيست، بلكه وقتي پاي درددل همشهريهايش مينشيند و سنگ صبور آنها ميشود امام دل آنها و هنگامي كه مورد مشورت و سؤال قرار ميگيرد امام فكر آنهاست، پس وظيفه او در قبال مردم بسيار سنگين است. به گفته وي «كار امام جماعت يك كار سختافزاري نيست بلكه وظيفهاي نرم افزاري و دل افزاري است. امام جماعت بايد فردي نرم خو و نرم گو باشد، او بايد علاوه بر اقامه نماز جماعت، با ارائه مباحث اخلاقي، قرآني و احكام، هر روز حرف تازهاي براي نمازگزاران داشته باشد و اگر جز اين باشد امامت او تبديل به يك وظيفه كليشهاي و بدون روح ميشود». حيدري نماز جماعت را به آب كر و نماز فرادي را به آب قليل تشبيه ميكند و ميگويد: زلالي دل جميع نمازگزاران تبديل به آب كر ميشود كه نه تنها نجس نميشود بلكه تمام آلودگيها را پاك ميكند.
حجتالاسلام حيدري معتقد است نماز جماعت بهترين محمل براي پالايش روح و روان و پاك شدن انسان از گناهان است. وي ميگويد: در چرخ دندههاي زندگي ماشيني امروز و مناسبات پيچيده و متكثري كه بين افراد جامعه وجود دارد احتمال آلوده شدن به گناهان بسيار زياد است. در چنين شرايطي انسان نياز به مأمن و مأوايي معنوي و آرام بخش دارد تا بتواند در خلوتي روحاني، با خداي خود ارتباط بگيرد و از آنجايي كه تعاملهاي روزمره به نوعي موجب خستگي و دلزدگي انسان از برخي انسانهاي ديگر ميشود، هيچ فضايي آمادهتر از نماز جماعت براي احياي روابط انساني مبتني بر مهرباني و همدلي نيست. حيدري ميافزايد: اگر ميبينيم در برخي مساجد يا نمازخانههاي عمومي نماز جماعت رونق ندارد به اين دليل است كه كاركردهاي معنوي و اجتماعي نماز جماعت در آنها براي مومنان بازگو نشده است. وي امام جماعت را مهمترين عنصر در رونق نماز جماعت و اصالت آن ميداند و اظهار ميدارد: حضرت رسول اكرم (ص) نخستين كسي بود كه در مسجد حضور مييافت و با رفتار و گفتار خود همه را به سمت و سوي باريتعالي به صف ميكرد و در حقيقت اين رفتار و كردار حضرت رسول (ص) بايد الگوي تمامي ائمه جماعات باشد. حجتالاسلام حيدري امام جماعت را يك ناخدا و كشتيبان ميداند كه قرار است صدها و هزاران نفر را به ساحل نجات برساند. وي ميگويد: اگر كشتيبان آمادگي هدايت كشتي را نداشته باشد هيچ يك از مسافران نيز به مقصد نخواهند رسيد.
