هر ساله با ورود به فصل سرما، به واسطه وجود و توليد آلايندهها در كلانشهرهاي كشور، پديده مخرب وارونگي هوا (اينورژن) رخ ميدهد و تا به حال كميته اضطرار آلودگي هوا كه به منظور مقابله با آلودگي و توليدكنندگان آلايندهها تعريف و تشكيل شده، نتوانسته اقدامي در جهت رفع يا كاهش اين پديده خطرناك انجام دهد. اين در حالي است كه دولت يازدهم از همان ابتداي كار با نقد دولتهاي پيشين در بحث آلودگي هوا، شمار روزهاي پاك را به اقدامات خود نسبت داد و رئيس دولت نيز با طنز و مطايبه از «باد» به خاطر كاهش آلودگي هوا تشكر كرد!
حكايت تدبير و چارهانديشي براي مقابله با آلودگي هوا و توليدكنندگان آن كه خيال خام رجعت به آسمان آبي را در سر ميپرورند، شبيه حكايت همان چشمهاي است كه قدما گفتهاند بايد از خود آب داشته باشد و با مشت مشت آب ريختن به داخل يك گودال، چشمه به وجود نخواهد آمد! حالا هم سازمانها و نهادهايي كه دور هم جمع شدهاند و« كميته اضطرار آلودگي هوا»را تشكيل دادهاند، در فصول گرم سال و در مدت زماني بالغ بر شش ماه كه وقت كافي و وافي براي چارهانديشي دارند، ترتيب اثري نميدهند و درست با اولين آلودگي كشندهاي كه همزمان با سرد شدن هوا به وجود ميآيد و عرصه را بر شهروندان تنگ ميكند، تازه به ياد مقابله با ديو هفتسر آلودگي هوا ميافتند. با اين احوال و با توسل بر شواهد و قرائن موجود ميتوان به ميزان اهميتي كه برخي از اين سازمانها براي جان شهروندان قائلند، پي برد!
چرا با توزيع سوخت وارداتي، 70درصد از آلودگي هوا كاهش نيافت؟!
بسياري از مسئولان كه مستقيم و غير مستقيم درگير كاهش آلايندهها بودند، بيش از 70 درصد از آلودگيها را ناشي از تردد خودروها و توليد دود و آلايندههاي حاصل از سوختن سوختهاي غير استانداردي ميدانستند كه در دولت نهم و دهم توليد شده بود. بارها اين وعده داده شد كه با جايگزيني سوخت وارداتي(يورو4) مشكل آلودگي هوا تا 70درصد حل و فصل خواهد شد! با اين احوال توليد سوختهاي پالايشگاهها به پايان رسيد و همزمان با توزيع سوختهاي وارداتي كه با وزش باد و بارش باران همراه بود، اوضاع هوا كمي سامان و ميزان آلودگيها كاهش يافت. در حالي كه هر يك از اعضاي كميته كاهش اضطرار هوا سعي ميكردند كه رسيدن به اين وضعيت- نه چندان مطلوب ـ را حاصل سياستها و رويكرد و عملكرد خود جلوه دهند و همين نگاه غلط باعث شكاف در بين اعضاي اين كميته شده بود و مانع از آن ميشد كه حركتي بنيادي و زيربنايي در راستاي مطالبه با آلودگي هوا پديد آيد.
با اين اوصاف هنوز معلوم نيست سوختهاي وارداتي چقدر بر آلودگي هوا تأثير داشته است؛ چراكه توزيع سوخت يورو 4 در كلانشهرهاي آلوده به ويژه تهران با وزش باد و بارش باران همراه بود در حالي كه ماحصل تأثيرات باد و باران هم به حساب سوختهاي وارداتي گذاشته شد.
آلودگي شديد هوا 24ساعت پس از سه روز بارندگي
اما دليل موجهي را كه باعث تشكيك به ناكارايي 70درصدي سوختهاي وارداتي يورو4 است، ميتوان در وضعيت هواي چند روز اخير جستوجو كرد. به اين مفهوم كه با بارشهاي چند روز اخير كه تا سهشنبه شب تداوم يافت، پايتختنشينها توانستند پس از سالهاي سال دوباره آسمان آبي را نظاره كنند. به گونهاي كه وضعيت هوا در فاصله چند بارش به حد مطلوبي رسيده بود. اما با قطع بارش باران و در حالي كه هنوز 24 ساعت از بند آمدن باران نگذشته بود در صبحگاه روز پنجشنبه آلودگي وحشتناكي فضاي شهر تهران را فرا گرفت و اين آلودگي تا شامگاه روز جمعه و زمان نگارش اين نوشتار تداوم داشت! بنابر پيشبيني برخي از متوليان اين آلودگي تا روزهاي آتي هم ادامه خواهد يافت. اين در حالي است كه با قطع بارش باران و قطع وزش باد آلودگي هوا تا جايي غلظت يافت كه سخنگوي شركت كنترل كيفيت هوا اعلام كرد: شاخص كيفيت هواي تهران از روز چهارشنبه تا امروز ۷۰ پله صعود يافته و بر اين اساس هواي تهران در مرز هشدار قرار گرفته است!
حشمتالله بسطامي درباره شرايط كيفي هواي تهران به «فارس» گفت: با توجه به اطلاعات به دست آمده از دستگاههاي سنجش آلودگي هوا مشخص شد كه امروز غلظت آلاينده ذرات معلق كمتر از 5/2 ميكرون در مقايسه با روزهاي گذشته افزايش چشمگيري يافته است و بر همين اساس امروز نيز هواي تهران براي گروههاي حساس در شرايط ناسالم قرار دارد.
سخنگوي شركت كنترل كيفيت هوا با بيان اينكه شاخص كيفيت هوا طي روز چهارشنبه و پنجشنبه هفته جاري به ترتيب برابر با 60 و 100 بود، افزود: اين در حالي است كه امروز شاخص كيفيت هوا روي عدد 130 قرار گرفته است
وي با بيان اينكه اصليترين آلاينده هواي تهران ذرات معلق كمتر از 5/2 ميكرون است، ادامه داد: اين ذرات اثر مستقيم از منشأ داخلي انسانساز (سوخت ديزل) و همچنين ريزگردهاي محلي دارند كه به غبار محلي معروف هستند.
وي با اشاره به پيشبيني سازمان هواشناسي مبني بر پايداري هوا طي دو روز آينده ابراز داشت: بر همين اساس انتظار ميرود با آغاز هفته پيشرو و افزايش ترددها و پايداري هوا شاهد تشديد آلودگي هوا باشيم.
به گفته بسطامي بر همين اساس به شرايط هشدار رسيدن هواي تهران طي دو روز آينده دور از انتظار نخواهد بود و طي 48 ساعت گذشته شاهد افزايش 70 واحد شاخص كيفيت هوا بوديم كه پيشبيني ميشود اين شرايط در روزهاي آينده ادامه يابد.
وي متذكر شد: به منظور جلوگيري از رسيدن به شرايط هشدار لازم است تمهيدات لازم انديشيده شود و از ترددهاي غيرضروري در سطح شهر، همچنين فروش هفتگي آرم طرح ترافيك جداً خودداري شود.
در خاتمه بيان اين موضوع خالي از لطف نيست كه آلودگي شديد هوا طي روزهاي اخير آزموني در برابر سازمان محيطزيست گذاشته است تا ثابت كند هواي پاك ربطي به باد ندارد، بلكه در سايه برنامهريزي و اقدامات اصولي و مستمر است كه ميتوانيم به هواي پاك پايدار دست پيدا كنيم.
شما ناراحتی 
