كميته ايراني انتخاب فيلم براي حضور در مراسم اسكار نام 10 فيلم را به عنوان نامزدهاي خود جهت گزينش نهايي معرفي كرد؛ گزينههايي كه بعضيهايش براي نرفتن در ليست گنجانده شدهاند و برخيها هم در صورت رفتن اصلاً جايي در ميان فيلمهاي برتر جهان ندارند. جالبتر اينكه گزينههايي نيز وجود داشتند كه كميته به راحتي از كنار آنها گذشت تا شانس ايران براي اسكار بهترين فيلم غير انگليسي زبان عملاً از بين برود.
اين 10 فيلم با اعلام نام گزينههاي نهايي سينماي ايران براي حضور در مراسم آكادمي سينماي امريكا، فيلمهاي «آذر، شهدخت، پرويز و ديگران»، «استرداد»، «امروز»، «برف»، «تنهاي تنهاي تنها»، «چ»، «خسته نباشيد»، «خط ويژه»، «زندگي مشترك آقاي محمودي و بانو» و «سر به مهر» به عنوان گزينههاي نهايي اعلام شدند. از بين اين 10 فيلم تا چند روز آينده گزينه نهايي به آكادمي معرفي خواهد شد. ما در سال 2012جايزه بهترين فيلم غير انگليسي زبان را با «جدايي» به دست آورديم. سال بعد با تحريم مراسم اسكار به دليل توهين يك فيلم آماتور امريكايي به مقام پيامبر اسلام (ص)، اعضاي آكادمي را غافلگير كرديم. در سال 2014، «گذشته» ساخته اصغر فرهادي با آنكه در چند جشنواره به عنوان نماينده فرانسه اكران شده بود، به عنوان گزينه ايران در اسكار حضور داشت. به رغم اينكه سينماي جهان به اين فيلم احترام گذاشته بود و در كمال ناباوري «گذشته» حتي جزو گزينههاي نهايي اسكار قرار نگرفت. امسال سينماي ايران گزينههاي خود را روي ميز قرار داده تا يكي را به عنوان نماينده به اسكار بفرستد. با آنكه در ميان اين 10 فيلم جاي بعضي از فيلمها خالي است.
نامهايي براي نرفتن پيش از اينكه اين 10 فيلم به عنوان گزينههاي نهايي نام برده شود، رسانهها به گمان خود از فيلمهايي نام ميبردند كه برخيهايشان در اين ليست ديده ميشوند و برخي نه. از جمله اينكه عدهاي معتقد بودند كه «قصهها» ميتواند گزينه اصلي ايران باشد. چون قصهها توانسته بود در ونيز جايزه بهترين فيلمنامه را بگيرد و قصهاي كه از شرايط داخلي ايران طرح ميكند كاملاً باب ميل جشنوارهها است؛ مخلوطي از حرفهاي سياسي مخالف نظام و نگاه سياه به شرايط اجتماعي كه شاهكليد همه فيلمهاي جشنوارهپسند در سينماي ايران است. اما اين فيلم در ليست 10تايي قرار نداشت. علاوه بر قصهها، «ماهي و گربه» نيز گزينهاي بود كه گفته ميشد ميتواند گزينه ايران باشد ولي اين دو فيلم به رغم اما و اگرها فاقد يك گزينه اساسي بودند و آن عدم اكران عمومي است.
در فيلمهاي اعلامي هم گزينههايي وجود دارند كه از ابتدا براي نرفتن انتخاب شدهاند و كميته تنها براي بستن دهان منتقدان، آنها را در ليست قرار داده است؛ فيلمهايي كه به دليل مضمون يا ساختار باب ميل امريكايي نيستند. اين نه احتمالي از سر حدس و گمان بلكه بر اساس واقعيتهاي سينماي ايران است. براي نمونه «چ» ساخته ابراهيم حاتميكيا با آنكه فيلمي برجسته در سينماي ايران است و استانداردهاي سينماي دفاع مقدس را چند قدم به جلو برده، اما به دليل مضموني هيچ وقت باب ميل امريكاييها نيست، اولاً اينكه اين فيلم دفاع مقدسي است و سينماي دفاع مقدس حتي به اندازه فيلمهاي موبايلي ايراني در جشنوارههاي خارجي پذيرفته نشده است. در اصل نفس دفاع مقدس براي جشنوارههاي خارجي دلپذير نيست. دوم اينكه امريكا آيا حاضر است به فيلمي جايزه بدهد كه درباره يكي از مهمترين دشمنان نظام امپرياليستي ساخته شده است؟ شهيد چمران در دهه 50 و 60 شمسي نماد مقاومت در جنوب لبنان و مبارزه با اسرائيل بود. كميته ايراني انتخاب فيلم براي اسكار هم دقيقاً به همين اشراف دارد. فيلم «تنهاي تنهاي تنها» هم موضوعي ملي را دنبال ميكند، فناوري هستهاي ايران و دفاع تمامقد ايرانيها از حق خودشان كه باز هم نميتواند طبع تحريمپسند امريكاييها را راضي كند. «سر به مهر» نيز فيلمي با تم ديني است كه اگر ملاك كميته مسائل فني فيلم باشد، عملاً شانسي براي رفتن به اسكار ندارد.
كميته اشتباه «گذشته» را جبران ميكندرضا مير كريمي ميخواست با فيلم «يه حبه قند» موفقيت اصغر فرهادي را در اسكار تكرار كند كه قضيه انتشار يك فيلم موهن در يوتيوب اعتراض مسلمانان را به همراه داشت. يك كارگردان يهودي با ساخت فيلمي آماتور كه پولش را به عنوان اعانه از صهيونيستها جمع كرده بود، اين فيلم را ساخته بود. جمهوري اسلامي ايران نيز به صورت وسيع در قالب اعتراضهاي رسمي و مردمي به اين اقدام اهانتآميز اعتراض كرد كه يكي از اين اقدامات موضعگيري وزير ارشاد وقت بود كه بر طبق آن رسماً اسكار تحريم شد تا ميركريمي در عملي انجام شده قرار بگيرد. امسال كريمي شايد خود را به اين دليل محق بداند كه يكبار شانس حضور در اسكار را از دست داده است و بعيد هم نيست «امروز» به خاطر شرايط ديروز به اسكار فرستاده شود. از سوي ديگر سال گذشته انتخاب فيلم «گذشته» اعتراض شديد تهيهكننده فيلم «دربند» را به همراه داشت، فارابي هم در اين اعتراض با سماواتي همراه بود اما با اين تفاوت كه فارابي« استرداد» را گزينه مناسب اسكار ميدانست و حضور دوباره اين فيلم در بين گزينههاي نهايي نشانه علاقه فارابي به حضور در اين رخداد است كه اگر «چ» نشد بتواند با گزينه دوم خود را به اسكار برساند.
آنها كه ديده نشدند زماني كه هيئت انتخاب فيلم براي جشنواره فيلم فجر، «شيار 143» را ناديده گرفت و از جشنواره بيرون گذاشت، محمد حسين قاسمي و ابوذر پورمحمدي تهيهكنندگان اين فيلم به جاي اعتراض، فيلم را در اكرانهاي خصوصي براي اهالي سينما پخش كردند و هر گروهي كه اين فيلم را ميديد بر تصميم اشتباه هيئت انتخاب صحه ميگذاشت. در نهايت «شيار» بدون جنجالهايي از جنس «از مادر زاده نشده كسي كه به فيلم من مجوز ندهد» توانست به فجر برود و آنجا هم خوش بدرخشد. حالا دوباره يك هيئت انتخاب جديد حق اين فيلم را ناديده گرفت. كميته اسكار در حالي كه نام فيلمهاي رده چندم سينما را در ليست خود قرار داده است، از انتخاب «شيار143» حتي به عنوان يكي از 10 گزينه نهايي سرباز زد. در صورتي كه «شيار143» حاوي پيامهاي انساني است كه منحصر به يك كشور نيست و تمامي ملتهايي كه با جنگهاي تحميل شده درگير بودهاند با آن همذاتپنداري ميكنند. اين فيلم ميتوانست مانند «بچههاي آسمان» شانس خوبي براي نشان دادن چهره واقعي مردم ايران به جهان باشد كه با يك انتخاب سؤالبرانگيز اين شانس از سينماي ايران گرفته شد.
