روزي روزگاري، حريم خصوصي
در روزگاري نه چندان دور، ماجراي عكس دختران و زنان، يكي از خصوصيترين حريمهاي زندگي آدمهاي جامعه ما بود و خانوادهها، تصاوير زنان و دخترانشان را در هفت پستو پنهان ميكردند تا به دست هيچ نامحرمي نيفتد و واي به روزي كه عكسي از نواميس مردم حتي با پوشش و حجاب، در كوي و برزني گم ميشد، يك عمر خود فرد صاحب عكس و خانواده او از اينكه اين تصوير در دست چه كسي خواهد افتاد نگران و مضطرب ميشدند. آن روزها دختران از سنين پايين هم ميدانستند كه نبايد عكسهاي خود را حتي به دست همكلاسيهاي مدرسه خود بدهند چون در اين ميان ممكن بود عكس به دست اعضاي نامحرم خانواده او برسد و به طور كلي عكس خانمها، حريمي بود كه هم خود خانمها و هم برادر، شوهر و پدرانشان دلاورانه از آن پاسداري ميكردند. ماجراي فيلمهاي خصوصي و خانوادگي كه در مجالس شادي و عروسي و تولد ضبط ميشد هم ماجرايي اينچنيني داشت، به اين معنا كه اولاً هر خانمي به فيلمبردار، اجازه تصويربرداري نميداد و در صورت ورود فيلمبردار به داخل محفل زنانه مجلس، خانمها حجاب خود را در مقابل دوربين رعايت ميكردند و با وجود رعايت تمام اين تدابير هم اگر فيلم عروسي و جشن خانوادهاي منتشر ميشد، آن خانواده تا آخر عمر نميتوانست سرش را در برابر دوست و آشنا بلند كند و اين خاطره تلخ تمام زندگي آنها را دستخوش تغيير و مخاطراتي ميكرد. اين روزها اما اوضاع خيلي فرق كرده است.
وقتي حريم خصوصي قدم به شبكههاي اجتماعي گذاشت
ماجرا از سالهاي پاياني دهه 80 آغاز شد؛ زماني كه شبكه اجتماعي فيس بوك گستره خود را ميان كاربران ايراني گسترش داد. روزهاي ابتدايي كه تازه برخي از افرادي كه تعهد چنداني هم به حجاب و انتشار تصاوير نواميس در ديد عموم نداشتند، عكسهاي خود و نواميسشان را در اين شبكه منتشر ميكردند، هيچ كسي فكرش را هم نميكرد كه اين روند به سرعت همهگير شود. روزها و ماهها از پي هم گذشت و انگار هر چه زمان ميگذشت، قبح ماجراي انتشار تصاوير نواميس در عرصههاي اينترنتي بيش از پيش شكسته ميشد و بسياري از افرادي كه در ابتداي ورود فيس بوك، از انتشار تصاوير خانمها در آن متعجب بودند، پس از مدتي خود هم اقدام به انتشار تصاويرشان در اين شبكه اجتماعي كردند!
گذار عكسها از پستوي ديروز تا اپليكيشن امروز
سالها از پي هم گذشت تا سال 92 كه به ناگاه تكنولوژي جديد گوشيهاي تلفن همراه، امكان نصب اپليكيشنهايي را داد كه با هدف تأسيس نوع جديدي از ارتباطات آمده بودند. واتس آپ و وايبر كه پس از مدتي با ويچت، اينستاگرام، لاين و تانگو همراه شدند، اپليكيشنهايي بودند كه امكان انتقال رايگان پيامهاي متني، صوتي و تصويري را محقق ميكردند و در اين ميان نرم افزارهايي مانند تانگو با كاربري به اشتراك گذاشتن فيلمها، كليپها و اينستاگرام با كاربرد انتشار تصاوير خصوصي و شخصي پا به ميدان گذاشته بودند. هر چند در روزهاي اول ورود اين اپليكيشنها، برخي در برابر هجومشان مقاومت كردند اما در نهايت اين روزها بسياري از كاربران تلفن همراه با تهيه گوشيهايي كه امكان نصب اين اپليكيشنها را دارند به صف كاربران شبكهها پيوستهاند و از اين تعداد، بسياري هم تصاوير و فيلمهاي خصوصي خود را در اين محيطهاي عمومي به نمايش ميگذارند!
بفرماييد تماشا
در ماجراي انتشار تصاوير زنان و دختران ايراني در شبكههاي اجتماعي مسئلهاي كه جلب توجه ميكند اين است كه برخي از تصاوير منتشر شده دختران و زنان از سوي همسران و برادران اين افراد در محيطهاي اينترنتي منتشر ميشوند! پرسش در اين ماجرا اين است چرا مرداني كه پيش از اين تصاوير نواميسشان را در هفتپستو پنهان ميكردند، اين روزها چنين بيپروا دست به انتشار تصاوير آنها در محيطهاي اينترنتي ميزنند و با به اشتراك گذاشتن تصاوير محارم خود، نامحرمان را به تماشاي اين عكسها دعوت ميكنند؟!
زماني براي تغيير مفهوم غيرت
يكي از خصوصيات مردان ايراني از ديرباز، غيرت بوده است؛ غيرتي كه باعث شده مردان ايراني براي حفظ حريم خانه و ناموس در برابر بيگانگان، از دادن جان و مال خود پروايي نداشته باشند، اين روزها اما برخي از مردان جامعه ما، خود دست به انتشار تصاوير نواميسشان در شبكههاي اجتماعي ميزنند و پاي صحبتشان هم كه بنشيني، همرنگ جماعت شدن را دليل اين كار ميدانند. علي 30 ساله كه يكي از مهمترين كارهاي روزانهاش، گرفتن عكسهاي دونفري با همسرش و انتشارعكسها در شبكههاي اجتماعي است در اين خصوص ميگويد: همه اعضاي خانواده و دوستان من، تصاوير خصوصي شان را در شبكههاي اجتماعي و اپليكيشنهاي موبايلي به نمايش ميگذارند و من هم براي اينكه در ميان اين رقابت كم نياورم، مجبورم هر روز تصوير تازهاي از خودم و همسرم در اين شبكهها به اشتراك بگذارم! وي در پاسخ به اينكه با اين كار، تصاوير ناموسش در برابر ديدگان مردان نامحرم قرار ميگيرد، ميگويد:«عكس است ديگر! از طرف ديگر همه افراد دوست و آشنا اين كار را انجام ميدهند و اگر من از انتشار تصوير همسرم در اينترنت ممانعت كنم، از سوي دوستانم به تحجر و بيكلاسي متهم ميشوم!»
وقتي لحظه به لحظه زندگي روزمره براي همه مخابره ميشود!
نازنين 28 ساله هم از كساني است كه تقريباً هر روز عكس تازهاي از خود را در شبكههاي اجتماعي منتشر ميكند. وي در اين خصوص ميگويد: من سعي ميكنم در هر جاي شهر و هر كجاي كشور كه هستم چه در محيط كار، چه مسافرت و چه پارك و گردش، همان لحظه تصويري از خودم را به اشتراك بگذارم تا دوستانم بدانند كه در چه حالي هستم! وي ادامه ميدهد: به نظر من زماني كه اين همه دختر و زن اقدام به انتشار تصاويرشان در شبكههاي اجتماعي ميكنند، اين معني را به ذهن ميرساند كه قبح ماجرا ريخته شده است!
چشم و همچشميهاي عكسي!
در روزگاري نه چندان دور، مردم اگر براي سفر و تفريح راه مكاني تفريحي را در پيش ميگرفتند، در برخي از موارد دوربين عكاسي شان را هم همراه ميبردند تا عكسي را به يادگار لحظههاي سفرشان ثبت كنند، اين روزها اما انگار مردم تفريح و سفرشان را بر اساس معيارهاي چشم و همچشمي گروههاي دوستي شان تعيين ميكنند و در اين ميان اگر يكي از اعضاي گروه، عكس خود را در سواحل كيش به اشتراك بگذارد، ساير اعضا تمام سعي خود را به كار ميگيرند، تا به قيمت قرض و قوله هم شده بتوانند به آنتاليا يا دبي بروند تا با به اشتراك گذاشتن عكسهاي سفرشان بتوانند به اصطلاح روي دوستانشان را كم كنند!
سلفيهايي از نوع خودشيفتگي
در كنار ماجراي انتشار تصاوير در شبكههاي اجتماعي كه سالهاست حيات خود را آغاز كرده، از سال گذشته پديدهاي جديد پا به عرصه وجود گذاشت كه در اصطلاح به آن ميگفتند عكس «سلفي». در جريان پيشرفت گوشيهاي تلفن همراه، سيستمي به بازار آمد كه توانايي عكاسي از روبهرو هم داشت و به اين روش صاحب گوشي ميتوانست در برابر دوربين مقابل گوشي ژست گرفته و عكس بگيرد و ديگر نيازمند فرد دومي براي گرفتن عكس نباشد. عكس سلفي با ورود خود به دنياي مجازي موج جديدي از انتشار تصاوير را بنا نهاد چون ديگر افراد براي تهيه عكس به كمك فرد ديگري نياز نداشتند و به تنهايي ميتوانستند از خود و ساير همراهانشان عكس بگيرند. اين شد كه شبكههاي اجتماعي پر شد از سيل تصاوير سلفي كه هر كدام لحظهاي از روزمرگي زندگي آدمهاي داخل عكس را به تصوير ميكشيدند.
زنان پاي ثابت سلفي بازي
نگاهي اجمالي به بازار سلفي بازها نشان ميدهد زنان و دختران سردمدار انتشار تصاوير سلفي در شبكههاي اجتماعي هستند. دختران و زناني كه تا پيش از اين عكس خود را دست هيچ نامحرمي نميدادند، اين روزها عكسهاي رنگارنگي از لحظه به لحظه روزمره زندگيشان را در تيررس ديدگان ديگران قرار ميدهند و انتظار تأييد شدن را از سوي اين نگاهها دارند!
اينترنتي كه معيارهاي اخلاق را تغيير داد
موج اينترنتگرايي و گرايش به شبكههاي ماهواره در سالهاي اخير، پيامدهاي بسياري داشت و يكي از آنها تغيير معيارهاي اخلاقي بود؛ تغيير معيارهايي كه باعث شد حفظ حريمهايي كه پيش از اين معيار اخلاقمداري محسوب ميشد، در اين دوره تعبير ديگري به خود بگيرد. از طرف ديگر گرايش افراطي به مدگرايي و پوششهاي غربي در سالهاي اخير باعث شد جوانان، بيش از همسالان نسلهاي پيششان به فكر مدگرايي و جلوهگري برآيند و در دوره سونامي عملهاي جراحي، كاشت مو و ناخن، آرايش و مد و لباس، ورود پديدهاي به نام شبكههاي ايراني به زندگي مردم سبب شد برخي از مردم اين ابزار جديد را به عنوان وسيلهاي مفيد براي نوع ديگري از جلوهگري برگزينند. در همين راستا كساني كه پيش از اين از جلوهگري در معابر عمومي لذت ميبردند، اين بار اين لذت را در محيطهاي مجازي و اينترنتي تجربه كردند.
انتشار عكسهايي كه خانمان برانداز است
شايد كساني كه به اين راحتي تصاوير خود و نواميس و حريمهاي خصوصي زندگيشان را در تيررس ديدگان عموم مردم قرار ميدهند، ندانند كه اين به ظاهر تفريح تا چه اندازه ميتواند بر زندگي خانوادگي آنها تأثير منفي بگذارد! شما حساب اين را بكنيد زماني كه فردي پردههاي خانهاش را كنار بزند و به هر محرم و نامحرمي اجازه سرك كشيدن به حريم خصوصي زندگياش را بدهد و با انتشار تصاوير خصوصي همه را در لحظه به لحظه زندگي خود مشترك كند، چگونه ميتواند انتظار داشته باشد كه اغيار اجازه تعدي به حريم خصوصي خانهاش را به خود ندهند و حرمت خانوادهاش را حفظ كنند؟ براي آگاهي يافتن از پيامدهاي هجوم انتشار تصاوير و فيلمهاي خصوصي در شبكههاي اجتماعي كافي است نگاهي به شيب صعودي طلاق و خيانت و ساير بياخلاقيهاي خانوادگي و اجتماعي در سالهاي اخير بيندازيم.
سبك زندگي در تندباد اپليكيشنها
شايد بيان اين مسئله كه اپليكيشنهاي شبكههاي اجتماعي براي تغيير سبك زندگي تزلزل بنيان خانوادهها با اين حجم وارد كشور ما شدهاند، سخني تكراري به نظر برسد اما صرفنظر از همه تكرارها و كليشهها، آيا زندگي آدمهاي شهر پس از گستردگي مهارناپذير اينترنت و شبكههاي اجتماعي و اين روزها اپليكيشنهاي موبايلي، به زلالي و پاكي پيش از آن است؟ آيا پيوندهاي زناشويي كه بر محور وفاداري بود، با اين هجوم ارتباطات مجازي و دوستيهاي اينترنتي، باز هم ميتواند به پاكي گذشته باقي بماند؟ آيا دختراني كه تصاوير خصوصي خود را در برابر ديدگان نامحرمان قرار ميدهند، ميتوانند مانند مادران خود، وظيفه مادري را براي فرزندانشان به جا بياورند؟
رسانهها فكري كنند
در نهايت اما هجوم ارتباطات مجازي در كشور غيرقابل مهار است و در اين ميان تنها راهحل اين است كه خود مردم ما بهرغم گستردگي ارتباطات و شبكههاي اجتماعي، همواره به باورها و عقايد خود در كانون خانواده پايبند باشند و به بهانه چشم و همچشمي و از دور عقب نيفتادن، حريم خود و خانوادهشان را از كف ندهند چون در نهايت روزي به پوچي اين ابزارهاي مجازي خواهند رسيد كه همه خوشبختيهاي حقيقي را از كف دادهاند.
