اين روزها يكي از دستگاههايي كه عملكردش به صورت مستمر مورد نقد رسانهها و نخبگان جامعه قرار ميگيرد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است كه البته با توجه به جايگاه خاص اين وزارتخانه، خاصه اينكه در سال جهاد فرهنگي قرار داريم، اين نقد و بررسيها، ضروري به نظر ميرسد. اما آنچه به صورت پررنگ شاهد هستيم، اين است كه اين نقد عملكرد در اكثريت قريب به اتفاق مواقع، در خصوص چند حوزه خاص اتفاق ميافتد؛
- حوزه سينما به معناي ساخت و اكران فيلمها، جشنواره فيلم فجر و ماجراهاي صنفي سينما.
- معاونت هنري به معناي صدور مجوز و اجراي كنسرتها و نمايشهايي كه روي صحنه ميروند.
- چاپ و نشر و مقوله نظارت بر انتشار كتاب.
يعني عملاً فقط اقدامات معاونت هنري، سازمان سينمايي و بخشهايي از معاونت فرهنگي اين وزارتخانه زير ذرهبين است، در حالي كه عرصه عملكرد، اختيارات و مسئوليتهاي آن بسيار گستردهتر از اين موارد ميباشد كه در اين مجال خوب است به برخي از حوزههاي اصلي و شاخص تحت امر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي اشاره كنيم، به اين اميد كه اين عرصهها نيز مورد توجه و رصد دلسوزان فرهنگي قرار گيرد.
1- سازمان حج و زيارت به عنوان يكي از سازمانهاي تابعه اين وزارتخانه از سه منظر بايد مورد توجه باشد:
الف: فرآيند گسترده و مستمر حج كه با همراهي و هماهنگي و پشتيباني شايسته، همگام با برنامههاي بعثه مقام معظم رهبري محقق خواهد شد تا بتواند به نحو شايسته از فرصت ترويج حقيقت دين اسلام و ايجاد زمينههاي الفت بين گروههاي مختلف اسلامي در بستر حركتهاي تقريبي استفاده نمايد. البته از اين حيث، بعثه، نقش و مسئوليت محوري دارد.
ب- موضوع نظارت و ساماندهي سفرهاي زيارتي به عتبات عاليات.
ج- موضوع امانتداري تعهدات مالي اين سازمان در خصوص سود سپرده حج كه اتفاقاً در يك دورهاي، مورد مناقشه و تأملات جدي قرارگرفت.
2- سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي «ايرنا»؛ اين سازمان با قدمتي قريب به80 سال به عنوان قديميترين رسانه ايران فعاليت ميكند. يعني از آن زمان كه اداره خبرگزاري پارس در وزارت امور خارجه پهلوي شكل گرفت، اين سازمان داراي بيش از 50 دفتر خبري در كشورمان و نزديك به 20 دفتر خبري در سراسر جهان است؛ يعني يك ظرفيت بينظير از حيث در اختيار داشتن دفاتر رسانهاي در ايران و جهان. جايگاه و اهميت اين سازمان به اندازهاي است كه سالها پيش رهبر حكيم اسلامي در ديدار با مديران و خبرنگاران اين سازمان فرموده بودند: «سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي، دست بزن نظام است.»
دانشكده خبر نيز از توابع اين سازمان است كه سالهاست عهدهدار تربيت و آموزش علاقهمندان به رشتههاي خبري و رسانهاي است و در حال حاضر بسياري از خبرنگاران و سردبيران خبري كشور، دانشآموخته اين دانشكده هستند.
مؤسسه فرهنگي مطبوعاتي ايران از ديگر توابع اين سازمان ميباشد. اين مؤسسه از باسابقهترين كارگزاران رسانهاي پس از انقلاب اسلامي است كه علاوه بر انتشار روزنامه ايران به عنوان روزنامه رسمي دولت، انتشار چندين روزنامه و همچنين انتشار كتاب را نيز بر عهده دارد.
3- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با بيش از50 نمايندگي فرهنگي در سراسر جهان از توابع وزارت ارشاد است و وظيفه صدور فرهنگ انقلاب اسلامي به جهان را برعهده دارد. اين سازمان علاوه بر ستادي پرحجم، بنياد بينالمللي الهدي را نيز در زيرمجموعه خود دارد كه كار چاپ و انتشار مجلات فرهنگي- هنري به زبانهاي گوناگون جهان و ترجمه كتاب را به انجام ميرساند. اين سازمان، عملاً وظيفه خطير ديپلماسي فرهنگي را عهدهدار است.
4- سازمان اوقاف و امور خيريه؛گرچه رئيس اين سازمان به لحاظ وجوه شرعي با نظر ولي فقيه انتخاب ميشود، ولي در فرآيند عمليات سازماني، يكي از زيرمجموعههاي وزارت ارشاد محسوب ميشود. اين سازمان از سه حوزه بايد مورد توجه قرار گيرد.
الف)رسيدگي به بقاع متبركه امامزادگان كه مرجع حضور و ملجأ و پناهگاه اعتقادي و ايماني مردم ديندار كشورمان ميباشد.
ب) استفاده حداكثري از ظرفيتهاي معنوي موجود در حريم امامزادگان شريف براي فرهنگسازي اسلامي.
ج) موضوع درآمدهاي سرشار ناشي از موقوفات.
5- نهاد كتابخانههاي كشور؛ اين اداره بيش از 3 هزار كتابخانه و مسئوليت توسعه و تغذيه كتابخانههاي عمومي كشور را بر عهده دارد.
6- معاونت مطبوعاتي؛ اين معاونت دو زيرمجموعه اصلي مطبوعات داخلي و مطبوعات خارجي را تحت امر خود دارد كه در عرصه مطبوعات داخلي، تسهيل زمينههاي لازم براي حركت فعال و پوياي رسانههاي داخل كشور و از سوي ديگر نظارت بر مطبوعات داخلي در حوزه مسئوليت اين معاونت است. همچنين اداره كل مطبوعات خارجي آنكه عهدهدار صدور مجوز و نظارت بر فعاليت دفاتر رسانهاي و خبرنگاران ساير كشورهاي جهان در كشورمان است.
7- ستاد عالي كانونهاي فرهنگي- هنري مساجد كشور: با حدود 18 هزار كانون فرهنگي- هنري در مساجد كشور، رسالت جريانسازي فرهنگي را در اصليترين كانون ديني و اعتقادي يعني مسجد برعهده دارد. ضمن اينكه خبرگزاري شبستان از توابع اين ستاد ميباشد.
8- موضوع مؤسسات فرهنگي و آموزشگاههاي هنري اعم از مراكز آموزش سينما، موسيقي و تجسمي و همچنين مؤسسات چند منظوره فرهنگي - هنري؛ اين بخش از توابع مسئوليت معاونت فرهنگي و معاونت هنري وزارت ارشاد ميباشد.
بنا بر آنچه ذكر شد، نقد و بررسي عملكرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نبايد صرفاً به چند بخش محدود شود، بلكه در يك نگاه فراگير بايد تمامي عرصههاي فعاليت اين وزارتخانه مهم و اثرگذار در بوته نقد قرار گيرد و البته بديهي است كه هرگونه نقدي بر اين فعاليتها بايد علاوه بر لحاظ اصل انصاف و عدالت از نگاه كارشناسي نيز بهرهمند باشد، ضمن آنكه در نقدها، تقويت نقاط قوت و همچنين ارائه پيشنهاد و راهكار، نبايد فراموش شود. جمله آخر اينكه هيچ نقدي نبايد موجب تضعيف جايگاه و اختيارات اين دستگاه بسيار مهم و تعيينكننده در عرصه فرهنگ شود، چرا كه تضعيف وزارت ارشاد، محور فعاليتهاي فرهنگي كشور را تحت شعاع قرار ميدهد.
عضو هيئت مديره انجمن قلم ايران
