هر چند «جمعيت» و تغييرات آن فصل تازهاي از مباحث اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي را در جامعه ما باز كرده است اما برنامه ششم توسعه كه قرار است نقشه راه كشور را در سالهاي 1395 تا 1399 ترسيم كند، فصل جمعيت ندارد؛ نكتهاي كه رئيس مركز آمار ايران در همايش روز جهاني جمعيت با اشرافي كه روي آمار و ارقام جمعيتي دارد، پيشنهاد داد تا كميتهاي ويژه براي نگارش فصل جمعيت در برنامه ششم توسعه تشكيل شود.
«جمعيت» و تغييرات آن يكي از مهمترين عواملي است كه بر اساس آن چشمانداز آينده جهان ترسيم ميشود به همين خاطر هم است كه بيستم تيرماه مصادف با 11 ژوئيه هر سال از سوي سازمان ملل متحد به عنوان «روز جهاني جمعيت» نامگذاري شده و تمام كشورهاي دنيا به بهانه چنين روزي بر مبناي سياستگذاريها در برنامههاي جمعيت بازنگري و آنها را بررسي ميكنند. امسال شعار روز جهاني جمعيت «سرمايهگذاري روي جوانان» است. در كشور ما نيز به گفته نماينده صندوق جمعيت ملل متحد، هم اكنون نيمي از جمعيت زير ۳۰ سال هستند و شايد اگر سرمايهگذاري درستي روي اين بخش از جامعه صورت بگيرد، ديگر شاهد آمار قابل تأمل طلاق در كشور نباشيم؛ آماري كه بنا به تأكيد معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در شميرانات تهران به 60 درصد ميرسد.
رتبه يكي مانده به آخر براي رشد باروري در ايرانهمايش روز جهاني جمعيت امسال شايد با هميشه متفاوت بود زيرا هم اكنون مدتهاست زنگ خطر تحديد نسل در كشورمان به صدا درآمده و نرخ باروري 75/1 درصد و زير حد جانشيني، آينده روشني را پيش روي ايرانمان به تصوير نميكشد، به همين خاطر هم تمامي سخنرانان همايش روز گذشته با تأكيد بر لزوم افزايش رشد جمعيت، هر يك از زاويهاي راهكارها و بايد و نبايدهاي اين موضوع را بيان كردند. محمد ناظمياردكاني رئيس سازمان ثبت احوال و ميزبان اين همايش بازهم با ادلات آماري و دست پر آمده بود. وي با اشاره به نرخ 75/1درصدي باروري در ايران گفت: در اين رابطه در ميان 26 كشور منطقه رتبه بيست و پنجم را دارا هستيم، از سوي ديگر در سالهاي اخير 35درصد ازدواجهاي صورت گرفته بدون فرزند يا تكفرزندي بوده است. بنا به تأكيد وي چنانچه نرخ باروري به بالاي 1/2درصد يا طبق برنامه به 5/2 درصد برسد، شاهد تداوم رشد و حفظ جواني جمعيت خواهيم بود. وي تصريح كرد: نرخ رشد جمعيت كشورمان 3/1درصد است درحالي كه در سال 65 رشد 9/3 درصدي را تجربه كردهايم.
انفعال مجلس در برابر سياستهاي ابلاغي جمعيت عادل آذر سخنران ديگر اين همايش با موضوع برنامه ششم توسعه و سياستهاي كلي جمعيت پشت تريبون قرار گرفت. رئيس مركز آمار ايران با اظهار تأسف از اينكه در جامعه تحرك لازم در خصوص سياستهاي ابلاغي جمعيت وجود ندارد، افزود: زماني كه سياستهاي اقتصادي ابلاغ شد ما شاهد بوديم كميسيون اصل 44 در مجلس تأسيس شد، اما با وجود ابلاغ سياستهاي جمعيتي هنوز حركتي در مجلس نميبينيم. وي با تأكيد بر سياستهاي تشويقي براي افزايش جمعيت تصريح كرد: يكي از موضوعات مهم در بحث جمعيت كشور، هرم جمعيتي است. چگالي جمعيتي كشور نشان ميدهد 35 سال آينده جمعيتي بسيار پير خواهيم داشت، لذا يكي از بندهاي جدي سياستهاي ابلاغي جمعيتي موضوع تأمين اجتماعي است چراكه چالش ايران در 35 سال آينده هم چالش جوانان و هم چالش سالمندان است. به گفته آذر در حال حاضر نُرم باسوادي جمعيت كشور زير 90 درصد است كه بايد در برنامه ششم اين موضوع ديده شود. همچنين 36 درصد دختران 20 تا 29 سال و 59 درصد پسران همين سنين ازدواج نكردهاند، لذا بايد به دنبال تسهيل ازدواج باشيم.
بالا رفتن آمار تجرد قطعي در جامعه رئيس مركز آمار ايران تصريح كرد: در سال 90 ميزان زنهاي داراي تجرد قطعي كه شانسي براي ازدواج كردن ندارند 8/2 درصد زنان و اين ميزان براي مردها 8/1 درصد مردان است، لذا نبايد اجازه دهيم اين نمودار مانند برج ميلاد بالا برود. عادل آذر ادامه داد: متأسفانه كيفيت نرخ بيكاري تغيير كرده است، طوري كه نسبت بين سالهاي 84 و 92 براي افراد بيسواد، نرخ بيكاري تغيير نكرده است، در افراد ديپلم و زيرديپلم اين ميزان از 6/8 به 1/12 درصد رسيده است اما براي افراد با تحصيلات عالي اين ميزان از 5/15 به 9/15 درصد رسيده است كه اين موضوع نگرانكننده است. علاوه بر اين در جامعه ما بار تكفل صعودي است، يعني يك آدم كار ميكند چند نفر نان ميخورند.
جدايي، پايان تلخ ازدواج 60 درصد شميرانيهابه باور معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اما به جاي آنكه به وضع سياستهاي تشويقي و بدتر از آن سياستهاي تنبيهي براي افزايش نرخ باروري باشيم، لازم است ابتدا در جهت تسهيل ازدواج بينديشيم. دكتر محمود گلزاري افزود: در حال حاضر 20 درصد از ازدواجهايي كه در كشور صورت ميگيرد به طلاق منجر ميشود و اين آمار در كلانشهرهاي كشور به 45 درصد ميرسد. همچنين براساس اعلام سازمان ثبت احوال كشور در شميرانات 56 تا 60 درصد از ازدواجها به طلاق منتهي ميشود در حالي كه اين آمار در شهرري 18 درصد است.
وي با اشاره به اينكه نيمي از طلاقها در يك سال اول زندگي اتفاق ميافتد، گفت: تعداد خانوادههاي آشفته بيش از خانوادههاي گسسته است و در حال حاضر بحرانهايي مانند كودكآزاري و همسرآزاري ديده ميشوند اما روانشناسان مثبتگرا معتقدند اگر خانواده خوب تشكيل شود و محل بروز هيجانهاي مثبت باشد، كارآمدي انسانها افزايش مييابد و خانواده نيز تحكيم خواهد يافت. وي با اشاره به فرمايش قرآن كريم درباره ازدواج گفت: قرآن كريم بر ازدواج تأكيد جدي ميكند و هدف خانواده را فرزندآوري ميداند.
معاون جوانان وزارت ورزش و جوانان افزود: مشكل ما اين است كه جوانان نگاه مثبت به خانواده ندارند زيرا الگوي درستي از خانواده ارائه نميشود و همين موضوع منجر ميشود كه جوانان از تشكيل خانواده دوري كنند. گلزاري با اشاره به پايداري و حفظ خانواده گفت: سالانه 160 هزار واقعه طلاق در كشور انجام ميشود و در اثر آن صدها هزار جوان از تشكيل خانواده محروم ميشوند، بنابراين بايد نگاه منفي به ازدواج با مطلقهها بايد از بين برود.
لزوم افزايش نرخ رشد جمعيت به 8 درصدرئيس كميسيون علمي و راهبردي مجمع تشخيص مصلحت نظام نيز در اين همايش با تأكيد بر اينكه اگر روند كاهش جمعيت ادامه پيدا كند، كشور به اضمحلال ميرود، افزود: افزايش نرخ رشد جمعيت به 8 درصد براي ايران در حال حاضر يك الزام است نه انتخاب، به همين منظور بايد سياستهاي اقتصاد دولتي بر هم خورد چراكه با اقتصاد دولتي امكان افزايش نرخ رشد جمعيت وجود ندارد.
علي آقامحمدي با تأكيد بر درستي سياستهاي كنترل جمعيت در دهه 60 براي كاهش جمعيت فقير و افزايش به يكباره جمعيت افزود: در حال حاضر هدف ما افزايش نرخ جمعيت بيشتر از 1/2 درصد است و اين عدد حداقل افزايش جمعيت است، بدين منظور بايد تمام سياستهاي كشور در ابعاد مختلف تغيير كند و در اين ميان بايد تسهيلات ويژه براي مادران در دوران بارداري و شيردهي، پوشش بيمهاي براي باروري و اختصاص هزينه براي ناباروري، تحكيم بنيان خانواده، ترويج سبك زندگي، پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي، تكريم براي سالمندان، توانمندسازي جمعيت سن كار و. . . اختصاص پيدا كند.
