جوان آنلاین: فوک خزری، تنها پستاندار دریایی بومی دریای خزر، در سالهای اخیر بیش از گذشته با مجموعهای از تهدیدهای زیستمحیطی و انسانی مواجه شده است؛ تهدیدهایی که کاهش منابع غذایی، آلودگی، صید و بیماریها تنها بخشی از آن را تشکیل میدهند. همزمان، افزایش موارد مشاهده لاشه این گونه در سواحل شمالی ایران، نگرانیها درباره وضعیت جمعیت آن را افزایش داده است.
از ابتدای سال جاری تا تیرماه ۶۲ لاشه فوک خزری در سواحل گیلان و مازندران مشاهده شده است؛ ۳۴ قلاده در گیلان و ۲۸ قلاده در مازندران. با این حال کارشناسان تأکید میکنند که مشاهده لاشه در سواحل ایران الزاماً به معنای وقوع مرگ در آبهای ایران نیست و جریانهای دریایی میتوانند لاشه فوکهای تلفشده در بخشهای دیگر دریای خزر را به سواحل کشور منتقل کنند؛ موضوعی که تشخیص دقیق علت تلفات را نیز با دشواری مواجه کردهاست. در همین راستا شهرام فداکار، مدیر کل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیطزیست، با اشاره به تلفات غیرعادی فوک خزری در سالهای اخیر گفت: اینگونه به عنوان تنها پستاندار دریایی بومی دریای خزر و یکی از گونههای در معرض خطر انقراض با تهدیدات متعددی مواجه است و سازمان حفاظت محیطزیست در سالهای اخیر اقدامات مختلفی را در جهت حفاظت و کاهش تهدیدات آن انجام دادهاست. مدیر کل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست در ادامه اظهار کرد: سازمان حفاظت محیطزیست با مشارکت دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و سایر ذینفعان، برنامه اقدام ملی حفاظت از گونههای در معرض خطر انقراض از جمله فوک خزری را تدوین کردهاست. در اجرای این برنامه، دبیرخانه حفاظت از فوک خزری با هدف استفاده از ظرفیتهای دانشگاهی و غیردولتی تشکیل و دانشگاه تربیت مدرس واحد نور، به عنوان دبیرخانه حفاظت از فوک خزری انتخاب شد.
فداکار درباره آخرین آمار تلفات فوک خزری در سواحل ایران گفت: بر اساس آخرین آمار اخذشده از استانهای ساحلی، تا تیرماه امسال در مجموع ۶۲ لاشه فوک خزری در سواحل استانهای گیلان و مازندران مشاهده شده است که ۳۴ مورد در استان گیلان و ۲۸ مورد در استان مازندران بودهاست.
وی با اشاره به پراکندگی لاشههای مشاهدهشده در سواحل شمالی کشور اظهار کرد: بخشی از لاشهها در مناطق مختلفی از جمله میانکاله، بابلسر، جویبار، فریدونکنار و بندر انزلی مشاهده شدهاند.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: مشاهده لاشه در سواحل ایران لزوماً به معنای وقوع مرگ در آبهای ایران نیست چراکه ممکن است فوک در فاصلهای دورتر تلف و لاشه بر اثر جریانهای دریایی به سواحل کشور منتقل شده باشد.
وی افزود: در بسیاری از موارد، لاشهها هنگام رسیدن به ساحل بهشدت متلاشی شدهاند و پوسیده هستند و به دلیل گذشت زمان طولانی از مرگ، شرایط مناسبی برای بررسی علت تلفات ندارند. از نظر فنی و دامپزشکی، برای تعیین علت مرگ و تشخیص عوامل پاتوژن و غیرپاتوژن، لاشه باید در فاصله کوتاهی پس از تلف شدن مورد بررسی قرار گیرد.
فداکار ادامه داد: به همین دلیل، تاکنون تعیین دقیق عامل تلفات فوکهای خزری امکانپذیر نبوده است. در موارد مشاهده لاشه نیز هماهنگی لازم با دامپزشکی استانهای ساحلی انجام میشود و در صورت امکان، بررسیهای لازم صورت میگیرد و لاشهها مطابق دستورالعملهای بهداشتی دفن میشوند. وی با اشاره به عوامل مختلف تهدیدکننده این گونه اظهار کرد: کاهش منابع غذایی بهویژه کاهش ذخایر کیلکاماهیان که از منابع مهم غذایی فوک خزری محسوب میشود، یکی از نگرانیهای مهم در خصوص وضعیت این گونه است.
فداکار افزود: آلودگیهای دریای خزر، صید و شکار عمدی یا غیرعمدی، گرفتار شدن در تورهای صیادی، بیماریهای ویروسی و انگلی و تغییرات اقلیمی نیز از دیگر عوامل تهدیدکننده فوک خزری محسوب میشوند.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات انجامشده برای پایش و امداد و نجات فوک خزری گفت: در سال گذشته اعتباراتی به استانهای شمالی شامل گیلان، مازندران و گلستان در زمینه حفاظت از این گونه ارزشمند اختصاص یافت تا اقدامات مربوط به پایش و ایجاد و توسعه مراکز امداد و نجات فوک خزری انجام شود. فداکار افزود: تشکیل دبیرخانه حفاظت از فوک خزری، ایجاد کارگروههای اجرایی در استانهای شمالی، استقرار و تجهیز مراکز امداد و نجات، نصب تابلوهای اطلاعرسانی در مناطق حساس و تهیه محتوای آموزشی و اطلاعرسانی و آموزش گروههای هدف درباره این گونه از جمله اقدامات در حال اجرا برای حفاظت از فوک خزری است.
مدیر کل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه گفت: با توجه به تعدد عوامل تهدیدکننده فوک خزری، کاهش تلفات این گونه نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان در حوزه پایش، حفاظت، امداد و نجات و آموزش است. توسعه مراکز امداد و نجات در استانهای ساحلی، تقویت پایش سواحل، آموزش صیادان و جوامع محلی و بررسی سریع لاشههای تازه میتواند به شناسایی بهتر عوامل تهدید و کاهش آسیب به این گونه کمک کند.
فداکار در پایان تأکید کرد: در کنار اقدامات داخلی، حفاظت از فوک خزری بدون همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر امکانپذیر نیست. جابهجایی این گونه در پهنه مشترک خزر و انتقال احتمالی لاشهها میان سواحل کشورها نشان میدهد که مدیریت این بحران نیازمند رویکردی فرامرزی است. از این رو، پیگیری برنامه اقدام منطقهای حفاظت از فوک خزری میتواند زمینه را برای هماهنگی بیشتر کشورهای ساحلی و اتخاذ اقدامات مشترک برای حفظ جمعیت این گونه فراهم کند.
