به فرمايش مقام معظم رهبري، دولت اعتدال بايد مراقب باشد كه برخي در صحنه سياسي كشور با شعار اعتدال، جريانهاي مؤمن را كنار نزنند زيرا همين جريان مؤمن است كه در موقع خطر زودتر از همه سينه سپر ميكند و در مشكلات نيز دولت را به طور واقعي كمك ميكند. همچنين در اسفندماه سال گذشته رهبر معظم انقلاب در جمع خبرگان رهبري بر تقويت جناح مومن فرهنگي تأكيد كرده بودند. اين در حالي است كه تنها عرصهاي كه ايشان خواستند جريان مومن محور باشد حوزه فرهنگي است. فرمايشات ايشان را نيز ميتوان با فضاي فرهنگي كشور، چالشبرانگيزترين حوزه كاري دولت يازدهم، انطباق داد؛ تأكيدي بجا كه نشان ميدهد آنچه دولتيان به آن اعتدال ميگويند با آنچه رهبرمان از اعتدال توصيف ميكنند، فاصله قابل ملاحظهاي دارد.
غش شبهروشنفكرياز زماني كه دولت يازدهم روي كار آمد، بخشهاي مختلف اعم از سياسي و اقتصادي دستخوش تغييرات مثبت و محسوسي شد. دولت در حوزه اقتصاد به دستاوردهاي درخور توجهي چون مهار تورم و كنترل نسبي بازار رسيد. در حوزه سياسي نيز توافق با گروه 5+1 و شكسته شدن ديوار تحريم و فرو ريختن دژ ايرانهراسي از جمله موفقيتهاي دولت حسن روحاني و وزرايش در اين مدت بوده است. در اين بين اما از ابتداي كار دولت تاكنون به نظر ميرسد كه ناكامترين بخش، حوزه فرهنگ باشد كه در اين مدت با تصميمات و اظهارنظرهاي عجيب و نامتعارف وزير فرهنگش حواشي بسياري را تجربه كرده است.
شايد بخشي از جريان مؤمني كه مقام معظم رهبري به آن اشاره كردند نيز در همين فضاي فرهنگي كنار زده شد، در واقع دولت در حوزه فرهنگ بيش از آنكه بخواهد بر اين جريان مؤمن اتكا كند به سمت جريانهاي شبهروشنفكري گرايش داشته است كه هميشه مشوق سينه چاك اين اقدامات و اظهارنظرهاي چالشبرانگيز و نامتعارف بودهاند. رويدادها و اظهارنظرهاي مختلف حوزه فرهنگ در اين مدت هر يك مصداق اين گرايشها و سهم اندك جريان مؤمن در حوزه فرهنگي دولت است.
آغاز جنجال: رفع مميزي كتاب از همان روزهاي نخست به ثبات رسيدن كابينه دولت، وزير فرهنگ چالشهاي اين حوزه را با پيش كشيدن پاي رفع مميزي پيش از نشر كتاب پررنگ كرد. وزير در همان روزهاي نخست گفت كه نميتوان فرهنگ كشور را در محيطي گلخانهاي رشد داد. منظور او از محيطي گلخانهاي احتمالاً نظارتهايي بوده كه براي مشخص كردن مسير راه حوزه نشر، سينما، شعر و غيره به سوي آرمانهاي والاي انقلاب تبيين شده بود. رفع مميزي پيش از نشر كتاب حداقل با قانون شوراي عالي انقلاب فرهنگي نيز همگوني نداشت. با اين حال وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي حذف مميزي را يكي از محورهاي نخستين گفتوگوي تفصيلي خود در مقام وزير ارشاد قرار داد، آن هم در كنار موضوعات بحثبرانگيز ديگري چون بازگشايي انجمن صنفي روزنامهنگاران و خانه سينما كه بيش از هر چيز محل بروز مراودات سياسي و حزبي بودند تا فعاليتهاي مفيد فرهنگي. اصرار وزير به رفع مميزي اما با انتقادات زيادي از سوي جريان مؤمن و اصولگرا مواجه شد و از همان ابتدا او را در مقابل اين جريان قرار داد. نهايتاً نيز وزير سخن خود را به واگذاري مميزي كتاب از دولت به ناشران تغيير داد. در حوزه نشر همچنين به ادبيات انقلابي كمتوجهي شد و در مقابل كتابهايي پرحاشيه چون «ايران در گذر روزگاران» موفق به اخذ مجوز انتشار شدند.
عصباني بودن در جشنواره فيلم فجرجشنواره فيلم فجر كه دولت يازدهم براي اولين بار آن را برگزار ميكرد، قرار بود بيسر و صداترين و كمحاشيهترين دورهاش را پشت سر بگذارد اما به رغم اعتراض و انتقاد رسانههاي جريان اصولگرا، فيلمهاي حامي فتنه چون «عصباني نيستم» و «قصهها» وارد جشنواره شدند و به نمايش درآمدند. شايد از نظر موافقان اين تصميم، نظر منتقدان برون آمده از جرياني افراطي و انحصارگرا بود كه تنها خواهان ديده شدن آثار منتسب به جريان خود بودند اما حقيقت اين بود كه جريان مؤمن و منتقد خواستار برپايي جشنوارهاي بود كه حداقل به واژه «فجر» و دههاي كه در آن برگزار ميشد اداي دين كرده و ميزبان نمايش آثار ارزشمند باشد اما جشنواره دولتي فجر تا آخرين لحظه اين خواسته را برنتابيد و تنها در دقيقه 90 «عصباني نيستم» را از بخش جايزه خارج كرد.
طلوع شعر سياه از دل جشنواره شعر فجرجشنواره شعر فجر هم از چالشهايي كه جشنواره و همتاي سينمايياش را درگير خود كرده بود در امان نماند. اين جشنواره نيز به واسطه تصميمي نامتعارف در شرف وارد شدن به پرحاشيهترين دوره خود قرار گرفت. به اعتقاد جريان مؤمن، جشنواره شعر فجر بايد محل تبلور و ظهور اشعار برون آمده از آرمانهاي انقلاب ميبود اما با شعار چندصدايي به حاشيه دعوت از يدالله رويايي شاعر معاصر هتاك به انقلاب كشيده شد. هر چند رويايي به ايران و جشنواره شعر فجر نيامد اما اين اتفاق چهرههاي زيادي چون عليرضا قزوه را به انتقاد از نفس اين دعوت واداشت چرا كه بعدها مقامات جشنواره گفتند كه به هيچ وجه از رويايي براي حضور در جشنواره دعوت نكرده و از او تنها براي دعوت از چند شاعر اروپايي به كشور كمك خواستهاند و اينكه رويايي خودش رؤياي آمدنش به جشنواره شعر فجر را بر زبان آورده است. به هر حال حاشيههاي جشنواره شعر فجر به همين جا ختم نشد و سياهي برخي شعرهاي حاضر در آن حتي انتقاد حجتالاسلام احمد پژمانفر، عضو كميسيون فرهنگي مجلس را هم برانگيخت.
يك مستند و يك دنيا حاشيه مخالفت و تمركز خارج از حد معمول بر مستند «من روحاني هستم» چالش ديگر پيش روي دولت بود، در حالي كه دولت مدام بر نقدپذيري خود تأكيد ميكرد اما بيرون آمدن اين مستند كه زندگي رئيسجمهور و اثرگذاري او بر وقايع مختلف تاريخي را مرور ميكرد به همراه مسائلي چون خوانندگي زنان، رفع فيلترينگ اينترنت و جا انداختن بحث استفاده از ماهواره ساعتها، روزها و هفتهها به دغدغه شماره يك وزير ارشاد تبديل شد.
لغتنامه مديران فرهنگيبعد از 35سال تجربه آمد و شد مديران فرهنگي در جمهوري اسلامي، حالا ديگر ميشود لغتنامهاي از معاني كنايي و زيرپوستي واژههايي كه مديران معمولاً پيرامون موضوعات مختلف بيان ميكنند، گردآوري كرد. به طور مثال غالباً آنگاه كه مديري از «جذب حداكثري» مقام معظم رهبري سخن ميگويد، يعني كه بر خلاف ژست ولايتمدارياش، قصد باج دادن به شبهروشنفكران هميشه معترض وطني را دارد، وقتي مديري ميگويد «همه بايد اجازه كار در جمهوري اسلامي را داشته باشند»، يعني همه سهمي از بودجهها دارند به جز هنرمندان جناح مؤمن فرهنگي. وقتي ميگويند بايد «فضا را باز كرد» يعني آنكه بايد چنان فضا را بست كه جز شبهروشنفكران كسي اجازه كار و اظهارنظر نداشته باشد. به نظر ميرسد كه حوزه فرهنگي بيش از هر چيز نياز دارد نصايح مقام معظم رهبري درباره لزوم به كارگيري جريان مؤمن را دريابد و به كار گيرد.
در اين يك سالي كه گذشت در نگاه برخي چهرههاي دولت، لغت اعتدال عاملي بوده براي رهايي از هر نقدي. تأكيد بجا و درست رهبري بر تبيين عملي واژه اعتدال براي دولتيان نيز فارغ از آنكه نگاه جامع يك رهبر را نسبت به مسائل كلان جامعه نشان ميدهد، نشانگر آن است كه آنچه دولتيان به آن اعتدال ميگويند با آنچه رهبرمان از اعتدال توصيف ميكنند، فاصله قابل ملاحظهاي دارد به خصوص در حيطه فرهنگي كه اعتدال به جاي هماهنگ بودن با چهرههايي خاص بايد با ميانهروي و رويآوردن بر چهرههاي مستقل معنا پيدا كند.
