با شروع ماه مبارك رمضان سؤال مهمي كه براي بسياري از بيماران ثابت هر پزشك متخصص ايجاد ميشود اين است كه «من ميتونم روزه بگيرم يا بايد ترجيحاً منع بشم؟» مطمئناً بهترين مرجع براي پاسخگويي به اين سؤال پزشك هر بيمار است اما از آنجاكه برخي ذهنيتهاي غلط چند سالي است در بين مردم اين نگراني را ايجاد كرده كه حتي كساني كه رژيم غذايي خاص دارند هم ممكن است به خطر بيفتند پس لازم است نكاتي را در مورد روزه گرفتن و تغييرات مكانيسم بدن در ماه رمضان يادآوري كنيم.
برخلاف تصور بعضي از مردم روزه گرفتن نه تنها براي بدن ضرري ندارد بلكه در بعضي موارد ديده شده كه كمخوري يا قطع موادغذايي مثل روزه تأثير بسيار مطلوبي در روند بهبودي بيماريها داشته است. فلسفه روزه گرفتن در ماه رمضان هم دقيقاً براي ايجاد آمادگي در بدن و به نوعي تمرين دادن بدن براي اجتناب از غذا و نوشيدن مايعات در يك بازه زماني ثابت است. اگرچه به تصور شما امسال روزهاي ماه رمضان طولانيتر از سالهاي قبل است اما فراموش نكنيد كه ما هميشه يك زمان خاص مثل از سحر تا افطار را براي روزهماندن انتخاب ميكنيم پس اين زمان ثابت است. در واقع بدن تمام فعل و انفعالاتش را هر سال در يك ماه خاص و در يك بازه زماني ثابت متوقف ميكند.
نكات تربيتي، روحي و جسمي روزه از جمله مسائلي است كه بحث مفصلي بايد در باره آن صور ت بگيرد چون براساس تحقيقاتي كه من داشتم متوجه شدم كساني كه علاوهبر روزه گرفتن غذايي، چشم، زبان و بدنشان را هم به روزه گرفتن عادت ميدهند درصد خطاي كمتري در رفتارشان ديده ميشود. كنترل چنين اعضاي دردسرآفريني آن هم در 30 روز متوالي عادتهاي پسنديدهاي را در وجود هر روزهدار ماندگار ميكند كه اگر بعد از ماه مبارك رمضان خودش نخواهد تا مدتها ميتواند از آسيبهاي روحي و جسمي و انرژي منفي حاصل از گناه دور بماند.
از بحث تغذيهاي دور نشويم فراموش نكنيد همانطور كه روزه گرفتن باعث سلامت جسم ميشود روزه گرفتن غلط هم ميتواند به بدن آسيب برساند. به خودتان بقبولانيد كه بعد از يك روز گرسنگي و تشنگي لازم نيست كه همه مواد لازم بدن اعم از آب و غذا را زمان افطار و سحر وارد معدهتان كنيد. يادتان باشد بدن شما مكانيسمهاي تنظيمكنندهاي دارد كه طي روزه فعال ميشوند و در صورت نياز به موادغذايي اين مكانيسمها باعث ميشوند بخش مهمي از چربي مازاد و ذخيره شده در بدنتان صرف سوختوساز و تأمين انرژي شود، در نتيجه چربي بدنتان از بين برود. اگر متوجه ضعف معده و گرسنگيتان شديد به اين فكر كنيد كه در مرحله بعد مكانيسم بدن شما بهجاي اجازه گرفتن از معده براي هضم غذا به سراغ چربيهاي پهلو و شكم ميرود و در نتيجه شما كم كردن سايز را در روزهاي روزهداري هديه ميگيريد.
اگر از جمله كساني هستيد كه رژيم غذايي خاصي را تا پيش از ماه رمضان اجرا ميكرديد هم نبايد نگران بههم خوردن اين رژيم باشيد چون ميتوانيد با چند جابهجايي جزئي و رعايت چند مسئله مهم اصول رژيمتان را حفظ كنيد و به همان نتيجهاي كه ميخواستيد از رژيم توأم با روزهداري برسيد.
چطور؟ مشخص است شما در روزهاي عادي فاصله زماني بين دو وعده غذايي شام امروز و صبحانه فردايتان بيش از ۱۰ ساعت است كه حدود هفت ساعت از اين زمان در خواب سپري ميشود اين پروسه در ماه رمضان در زمان كمتر و به ميانههاي روز منتقل ميشود، به همين راحتي.
در ماه مبارك رمضان كافي است شما همين زمان فاصله غذايي را در طول روز رعايت كنيد. فقط فراموش نكنيد كساني كه رژيم غذايي دارند نبايد در وعده سحري، افطار و شام معدهشان خالي بماند چون خالي ماندن معده در 24 ساعت يا زماني بيشتر از 10 ساعت عنوان شده مشكلساز خواهد بود. دليل مضررات اين مدت طولاني هم مشخص است چون تمام مكانيسم بدن در اين زمان مثل ورود مواد غذايي، ترشح اسيد و آنزيمهاي گوارشي، كمبود ميزان آب در دسترس بدن و كمبودن ميزان انرژي بدن به علت مصرف كم موادغذايي دچار اختلالهاي شديد ميشود كه عدم تمركز فكري، زخم معده، سوزش سردل، بيخوابي و عصبانيت بخشي از عوارض جانبي اين اختلال است. بنابراين توصيه ميشود افرادي كه از رژيم غذايي استفاده ميكنند، وعده ناهار رژيم خود را به جاي سحري مصرف كنند.
فراموش نكنيد بهترين نوع مصرف مواد غذايي در ماه رمضان خوراكيهايي با ساختار ساده، جذب سريع و ماندگاري بالا در بدن است كه غذاهاي فيبردار مثل سبزيجات و ميوه با حجم زياد و كالري كم جزء اين گروه هستند. دقيقاً به همين دليل است كه براي مصرف اين گروه از هرم مواد غذايي هيچ محدوديتي وجود ندارد. يادتان باشد كه مواد پرفيبر آب زيادي را در بين فيبرهاي خود نگهميدارند و اين آب به شكل آهسته و در طول روز به بدن تزريق ميشود كه باعث تأخير در تشنگي و احساس عطش ميشود.
ميوهها با قند مركبي كه دارند هم جزء گروههاي ماندگار در بدن هستند. از آنجاكه كاهش قند بدن و افت فشارخون يكي از مشكلات رايج در بين روزهداران است به همين دليل توصيه ميشود حجم زيادي از ميوههاي قندي مثل موز، سيب و حتي خرما را در وعده سحري ميل كنيد چون در طول روز اين قند به آهستگي به بدن تزريق شده و باعث ميشود سطح قند خون ثابتي را در طول روز داشته باشيد.
روزهداراني كه رژيم غذايي خاصي را پيش از ماه مبارك اجرا ميكردند بايد موادغذايي تعيين شده در وعده صبحانه خود را به عنوان افطاري ميل كنند و فراموش نكنند كه با مصرف مواد پرحجم نبايد دستگاه گوارش را تحت فشار قرار دهند. رژيمداران، كهنسالان و مبتلايان به ديابت كمخطر ميتوانند وعده افطارشان را سبكتر بگيرند و در عوض موادغذايي تعيين شده در وعده شام را در همان زمان خوردن شام ميل كنند.
با انجام اين توصيهها شما خواهيد توانست همان مقدار كالري كه در رژيم غذاييتان تجويز شده را دريافت كرده و طبق همان برنامه وزن خود را كم كنيد. براي افرادي كه تحت رژيمهاي درماني هستند، معمولاً يك فعاليت بدني هم توصيه ميشود. بهترين زمان براي انجام فعاليت بدني البته به صورت آهسته و پيوسته بعد از افطار است چون انجام فعاليتهاي ورزشي در فاصله بين سحر تا افطار باعث افزايش مصرف انرژي بدن، تعريق بيشتر و تشنگي شده و باعث مصرف بخش زيادي از قند، چربي و آب ذخيره شده در بدن و احساس ضعف و سرگيجه ميشود. پس بهتر است اين نوع فعاليتها را بعد از وعده افطار يا شام انجام دهيد.
توصيه ميشود بعد از افطار پيادهروي به صورت آهسته ولي پيوسته انجام دهيد تا هم حركت انجام يافته باعث از دست دادن كالري شود و هم حركات عضلات شكم با به حركت واداشتن دستگاه گوارش در هضم مواد غذايي مصرفشده كمك كند.
* متخصص تغذيه
